List otwarty

Bruksela, 24 stycznia 2024 r.

Do:

Sz.P. Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej

Sz.P. Roberta Metsola, przewodnicząca Parlamentu Europejskiego

Sz.P. Willem van de Voorde, stały przedstawiciel Belgii przy Unii Europejskiej

Wspólne otwarte pismo Grupy Organizacji Społeczeństwa Obywatelskiego w EKES-ie i Społeczeństwa Obywatelskiego Europy: instytucje europejskie muszą uznać, zaangażować i wesprzeć społeczeństwo obywatelskie w ramach zorganizowanego dialogu obywatelskiego

Szanowni Państwo!

Sygnatariusze niniejszego pisma wzywają instytucje europejskie do podjęcia realnych działań w celu wcielenia w życie postanowień Traktatu z myślą o otwartym, przejrzystym i regularnym dialogu ze społeczeństwem obywatelskim we wszystkich obszarach polityki. Apelują do instytucji UE o: 1) zainicjowanie porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie dialogu obywatelskiego; 2) utworzenie w każdej instytucji stanowisk kierowniczych dla osób odpowiedzialnych za stosunki ze społeczeństwem obywatelskim; 3) zachęcanie do ściślejszej współpracy między podmiotami obywatelskimi i społecznymi oraz jej krzewienie.

Zgodnie z zasadami demokratycznymi UE zapisanymi w traktatach w art. 11 Traktatu o Unii Europejskiej wzywa się instytucje UE do utrzymywania otwartego, przejrzystego i regularnego dialogu ze stowarzyszeniami przedstawicielskimi i społeczeństwem obywatelskim. Pomimo tych postanowień prawnych dialog obywatelski w instytucjach UE jest wciąż fragmentaryczny i niezorganizowany. Zbyt często odbywa się wyłącznie na zasadzie ad hoc, a jego jakość i intensywność są bardzo zróżnicowane w zależności od obszaru polityki, instytucji europejskiej lub państwa członkowskiego.

Ponownie zwrócono uwagę decydentów na wartość dialogu obywatelskiego, gdy uznano ją na posiedzeniu plenarnym Konferencji w sprawie przyszłości Europy z udziałem obywateli, przedstawicieli instytucji i organów doradczych UE, pochodzących z wyboru przedstawicieli szczebla krajowego, regionalnego i lokalnego oraz zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. W wydanym w maju 2022 r. sprawozdaniu końcowym z konferencji zaapelowano o „reformę funkcjonowania Unii Europejskiej przez większe zaangażowanie partnerów społecznych i zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego” oraz o „wzmocnienie istniejących struktur, by lepiej odzwierciedlić potrzeby i oczekiwania obywateli UE w procesie decyzyjnym” (propozycja nr 39, w rozdziale poświęconym demokracji europejskiej). W tym kontekście należy również przywołać propozycję nr 36, której cel sformułowano następująco: „zwiększyć udział obywateli w procesach demokratycznych i zaangażować młodzież w demokrację,” poprzez „zacieśnienie współpracy między prawodawcami UE a organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, aby wykorzystać powiązania między decydentami a obywatelami, które tworzą organizacje społeczeństwa obywatelskiego’.

Sygnatariusze pisma wzywają niniejszym do przyjęcia ambitnego podejścia do realizacji tych zaleceń. Są głęboko przekonani, że pełne wykorzystanie potencjału włączenia organizacji społeczeństwa obywatelskiego w kreowanie polityki będzie wymagało bardziej usystematyzowanego podejścia na szczeblu UE. ^[1]

W związku z tym wspólnie zwracają się do instytucji europejskich o:

1. Zainicjowanie międzyinstytucjonalnego porozumienia w sprawie dialogu obywatelskiego^[2], które zapewni strukturę, regularność, przejrzystość i pluralizm dialogu obywatelskiego w UE oraz kształtowania polityki na szczeblu krajowym w myśl pełnego wdrożenia art. 11 ust. 1 i 2[3] Traktatu o Unii Europejskiej^[4].

2. Utworzenie w tych ramach stanowiska koordynatora dialogu obywatelskiego w każdej dyrekcji generalnej Komisji Europejskiej na wzór proponowanego stanowiska koordynatorów dialogu społecznego. Ponadto instytucje UE powinny utworzyć stanowiska kierownicze dla osób odpowiedzialnych za stosunki ze społeczeństwem obywatelskim. Wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej powinien podjąć się nawiązania dialogu ze społeczeństwem obywatelskim. Należy również zwiększyć rolę wiceprzewodniczącego Parlamentu Europejskiego odpowiedzialnego za stosunki ze społeczeństwem obywatelskim. Sekretariat Rady oraz – na szczeblu krajowym – biura Parlamentu Europejskiego i Komisji powinny również podjąć regularny dialog ze społeczeństwem obywatelskim. Wprowadzenie bezpośrednich kanałów uczestnictwa organizacji społeczeństwa obywatelskiego w procesie kreowania polityki UE może doprowadzić do lepiej ukierunkowanej i skuteczniejszej polityki we wszystkich obszarach i we wszystkich kwestiach społeczno-gospodarczych.

3. Sygnatariusze w pełni respektują prerogatywy partnerów społecznych w zakresie dialogu społecznego, negocjacji trójstronnych i rokowań zbiorowych. Podmioty społeczeństwa obywatelskiego mają zarazem szeroką wiedzę, również fachową, i sieci kontaktów w społecznościach i społeczeństwach, w związku z czym zdaniem sygnatariuszy ich głos powinien być – w stosownych przypadkach – brany pod uwagę. Skuteczne i odpowiedzialne organizacje społeczeństwa obywatelskiego mogą bowiem współpracować z rządami oraz z organizacjami pracodawców i pracowników w zakresie krzewienia praw w miejscu pracy, zachęcania do tworzenia miejsc pracy, przeprowadzania transformacji ekologicznej i cyfrowej oraz zwiększania ochrony socjalnej.

Instytucje europejskie dysponują wszystkimi niezbędnymi narzędziami, aby zobowiązać się do realizacji tych propozycji i poczynić w niej znaczne postępy przed wyborami europejskimi w 2024 r. Pierwszym krokiem w tym kierunku mógłby być komunikat Komisji Europejskiej w sprawie wzmocnienia dialogu obywatelskiego w Unii Europejskiej oraz wniosek dotyczący zalecenia w sprawie propagowania dialogu obywatelskiego w państwach członkowskich na wzór inicjatywy na rzecz wzmocnienia dialogu społecznego^[5]i w następstwie sprawozdania rocznego ze stosowania Karty praw podstawowych UE[6]. Byłoby to również zgodne z wezwaniem do opracowania strategii na rzecz społeczeństwa obywatelskiego[7].

Sygnatariusze niniejszego pisma wyrażają gotowość do partnerskiej współpracy z instytucjami UE w celu określenia głównych aspektów i wymogów z myślą o realizacji tych propozycji.

Z poważaniem

Sieci europejskie

Organizacje krajowe

Członkinie i członkowie Grupy Organizacji Społeczeństwa Obywatelskiego w EKES-ie

Załącznik: szczegółowa lista sygnatariuszy (w języku angielskim)