Πρέπει να θεσπιστούν κανόνες τόσο για τους επηρεαστές όσο και για τις πλατφόρμες ανταλλαγής βίντεο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Η διαφήμιση και η προώθηση προϊόντων μέσω επηρεαστών είναι από τις ταχύτερα εξελισσόμενες βιομηχανίες τα τελευταία 10 χρόνια. Λόγω της αίσθησης μεγαλύτερης εγγύτητας, αυθεντικότητας και εμπιστοσύνης που εμπνέουν οι επηρεαστές ―σε σύγκριση με την παραδοσιακή διαφήμιση ή τις χορηγίες διασημοτήτων― στους καταναλωτές, προσελκύουν ολοένα και περισσότερες επενδύσεις από γνωστές εταιρείες.

Ωστόσο, σε αντίθεση με την παραδοσιακή διαφήμιση, η οποία υπόκειται σε πολύ αυστηρούς κανόνες, η διαφήμιση μέσω επηρεαστών μπορεί να παρακάμπτει τις υποχρεώσεις επισήμανσης της εμπορικής επικοινωνίας. Ο εμπορικός χαρακτήρας των αναρτήσεων του επηρεαστή δεν είναι πάντοτε αναγνωρίσιμος με τις διαφημίσεις να εμφανίζονται δίπλα σε παρόμοιου ύφους, αλλά μη πληρωμένες καταχωρίσεις. 

Αυτή η έλλειψη διαφάνειας είναι επικίνδυνη για τους καταναλωτές γενικά και για τους ανηλίκους ειδικότερα. Η έκθεση αυτής της ευάλωτης ομάδας σε συγκεκαλυμμένη διαφήμιση θα μπορούσε ενδεχομένως να βλάψει τη σωματική, ψυχολογική, κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξή της. 

Θα πρέπει άραγε η ΕΕ να κάνει κάτι γι’ αυτό; «Πράγματι, η ΕΕ διαθέτει ήδη ορισμένους μηχανισμούς για την αντιμετώπιση των επηρεαστών γνώμης, οι οποίοι υπάγονται στη νομοθεσία που διέπει τόσο τους διαφημιζόμενους όσο και τους πωλητές/εμπόρους. Ωστόσο, θα ήταν επιθυμητό να ακολουθηθεί σφαιρική προσέγγιση, δεδομένης της ραγδαίας διάδοσης αυτού του φαινομένου», λέει ο Bernardo Hernández Bataller, εισηγητής της σχετικής έκθεσης της ΕΟΚΕ.

Η ΕΟΚΕ προτείνει να θεσπίσει η ΕΕ συγκεκριμένες υποχρεώσεις τόσο για τους διαχειριστές πλατφόρμας ανταλλαγής βίντεο και μέσων κοινωνικής δικτύωσης στα οποία δραστηριοποιούνται οι επηρεαστές, όσο και για τους ίδιους τους δημιουργούς περιεχομένου ή τους ίδιους τους επηρεαστές. 

Πιο συγκεκριμένα, οι μεν επηρεαστές πρέπει:

  • να συμπεριλαμβάνουν εκ των προτέρων μια ευδιάκριτη επισήμανση ότι μια ανάρτηση συνιστά εμπορική εποικοινωνία·
  • να συμμορφώνονται με τους κανόνες του εκάστοτε τομέα που αποσκοπούν στην προστασία της υγείας και της ασφάλειας των καταναλωτών και των χρηστών, ιδίως δε των ανηλίκων και άλλων ευάλωτων ομάδων·
  • να είναι νομικά υπόλογοι εφόσον δεν καθιστούν σαφές ότι επιδοκιμάζουν ή προωθούν κάποιο προϊόν ή υπηρεσία επί πληρωμή.

Οι δε διαχειριστές πλατφόρμας ανταλλαγής βίντεο και μέσων κοινωνικής δικτύωσης πρέπει:

  • να είναι επίσης νομικά υπεύθυνοι για το περιεχόμενο που δημοσιεύουν οι δημιουργοί περιεχομένου και οι επηρεαστές που φιλοξενούν στο μέσο τους· 
  • να υποχρεούνται να αφαιρούν κάθε παράνομη ανάρτηση και να καταγγέλλουν την παράνομη δραστηριότητα·
  • να απαιτούν από όλους τους δημιουργούς περιεχομένου ή επηρεαστές που δραστηριοποιούνται εκτός της ΕΕ να υποδεικνύουν σαφώς ποιος φέρει τη νομική ευθύνη εντός της ΕΕ και να διαθέτουν ασφάλιση επαγγελματικής αστικής ευθύνης που θα ενεργοποιείται σε περίπτωση ζημίας προκληθείσας από παράνομες δραστηριότητες.

Για να προστατεύονται οι ανήλικοι, οι πλατφόρμες και οι διαχειριστές μέσων κοινωνικής δικτύωσης, μαζί με τους επηρεαστές, θα πρέπει να μεριμνούν έτσι ώστε: 

  • να είναι τεχνικά εφικτό να εμποδίζονται οι ανήλικοι χρήστες να βλέπουν ευαίσθητο περιεχόμενο, το οποίο σε κάθε περίπτωση πρέπει να φέρει την ένδειξη «απαγορεύεται σε άτομα ηλικίας κάτω των 18 ετών», να απαιτείται εξακρίβωση της ηλικίας και να επιτρέπεται η χρήση γονικού ελέγχου·
  • οι αναρτήσεις επηρεαστών που στοχεύουν σε ανηλίκους να περιλαμβάνουν την ένδειξη «διαφήμιση», «εμπορική ανακοίνωση» ή «με τη χορηγία του». Επίσης, οι μεν τροποποιημένες εικόνες, θα πρέπει να συνοδεύονται από την ένδειξη «ρετουσαρισμένη εικόνα», τα δε προϊόντα τεχνητής νοημοσύνης από την ένδειξη «εικονική απεικόνιση».

Η γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ εκπονήθηκε κατόπιν αίτησης της ισπανικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, η οποία εξετάζει κατά πόσον θα πρέπει να θεσπιστεί ειδικός σχετικός κανονισμός και γι’ αυτό ζήτησε από την ΕΟΚΕ να διατυπώσει τις απόψεις της επί του θέματος. (dm)