της Mariya Mincheva

Η Βουλγαρία και η Ρουμανία πληρούσαν τις προϋποθέσεις προσχώρησης στον χώρο Σένγκεν από το 2011. Ωστόσο, 13 χρόνια αργότερα, δεν έχουν ακόμη αποκομίσει πλήρως τα οφέλη της ελεύθερης κυκλοφορίας. Η απόκλιση αυτή έχει πολιτικό κόστος και δίνει τροφή τον ευρωσκεπτικισμό.

Κατά τη σύνοδο του Συμβουλίου που πραγματοποιήθηκε στις 22 Νοεμβρίου στη Βουδαπέστη, οι υπουργοί Εσωτερικών της Ουγγαρίας, της Αυστρίας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας συμφώνησαν να δρομολογήσουν τα αναγκαία μέτρα με σκοπό τον ορισμό ημερομηνίας για την άρση των ελέγχων στα χερσαία σύνορα, υπό την προϋπόθεση ότι θα καταβληθούν εντονότερες προσπάθειες αναχαίτισης των παράτυπων μεταναστών που φθάνουν μέσω της οδού των Δυτικών Βαλκανίων.

Η συμφωνία του Σένγκεν είναι πολύ σημαντική για την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων, αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων εντός της ΕΕ και αποτελεί βασικό παράγοντα της επιτυχημένης οικονομικής πορείας της ΕΕ. Οι περιορισμοί υπονομεύουν την ανταγωνιστικότητα και την οικονομική ανάπτυξη της ΕΕ και παρεμποδίζουν την υλοποίηση της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς, όπως προβλέπεται στις Συνθήκες.

Επί σειρά ετών, τα κράτη μέλη επανέφεραν προσωρινά τους συνοριακούς ελέγχους. Ωστόσο, ο οικονομικός και κοινωνικός αντίκτυπος αυτών των αποφάσεων στην ενιαία αγορά δεν έχει αποτελέσει αντικείμενο αξιολόγησης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αξιολογεί τους φραγμούς στο εμπόριο, αλλά η αξιολόγηση αυτή καλύπτει αποκλειστικά και μόνο τους αποκλεισμούς των συνόρων, τις διαδηλώσεις και τις επιθέσεις κατά φορτηγών. Οι επιπτώσεις των ελέγχων στα χερσαία σύνορα, συμπεριλαμβανομένης της προσωρινής επαναφοράς των συνοριακών ελέγχων από τα κράτη μέλη του χώρου Σένγκεν, δεν λαμβάνονται υπόψη.

Το 2023, το Συμβούλιο συμφώνησε να άρει τους ελέγχους στα εσωτερικά εναέρια και θαλάσσια σύνορα με τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία από τις 31 Μαρτίου 2024 και μετά. Ωστόσο, οι έλεγχοι στα εσωτερικά χερσαία σύνορα διατηρήθηκαν, χωρίς να οριστεί ημερομηνία για την άρση τους, επιφέροντας σημαντικό κόστος και εμποδίζοντας τις εταιρείες να αξιοποιήσουν πλήρως τα οφέλη της ενιαίας αγοράς.

Με τη λήψη μέτρων για την πλήρη ενσωμάτωση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας στον χώρο Σένγκεν, η ΕΕ μπορεί να ενισχύσει την εσωτερική της συνοχή, να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητά της και να περιφρουρήσει τις θεμελιώδεις αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας και της αλληλεγγύης που αποτελούν τη βάση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστήριξε ότι η παραμονή μιας χώρας εκτός του χώρου Σένγκεν μπορεί να επηρεάσει τις προσδοκίες των αγορών για το καθεστώς της χώρας αυτής εντός της ΕΕ. Πρόκειται για πολιτικό μήνυμα που θα μπορούσε να επηρεάσει τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων, τις τιμές των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και τα επιτόκια των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών, αλλά και να βλάψει την πραγματική οικονομία.

Και οι δύο χώρες καταβάλλουν ετησίως δισεκατομμύρια ευρώ λόγω αυξημένων εξόδων υλικοτεχνικής υποστήριξης, καθυστερήσεων κατά τις παραδόσεις αγαθών και εξοπλισμού και υψηλότερου κόστους για τα καύσιμα και τους οδηγούς. Το άμεσο αυτό κόστος μετακυλίεται αναπόφευκτα στους καταναλωτές μέσω υψηλότερων τιμών και έχει αντίκτυπο στη σωματική και την ψυχική υγεία των εργαζομένων.

Η κατάσταση αυτή αποτελεί τροχοπέδη για τον τουρισμό, ενώ συγχρόνως εμποδίζει την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, περιορίζοντας τις ευκαιρίες των Ρουμάνων και Βουλγάρων εργαζομένων να αναζητήσουν εργασία στα γειτονικά κράτη μέλη. Ο περιορισμός αυτός επηρεάζει τους κλάδους των κατασκευών, της γεωργίας και των υπηρεσιών, οι οποίοι εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εποχικούς και προσωρινούς εργαζομένους.

Στην έκθεσή του για το μέλλον της ενιαίας αγοράς, ο Enrico Letta τάχθηκε υπέρ σθεναρής αντίδρασης σε κάθε προσπάθεια περιορισμού της ελεύθερης κυκλοφορίας μεταξύ των κρατών μελών, όπως μεταξύ άλλων στους τεχνικούς περιορισμούς που ισχύουν για τα δρομολόγια και τις οδικές μεταφορές, καθώς και σε οποιαδήποτε αναστολή της συμφωνίας του Σένγκεν.

Είναι πλέον καιρός να ορίσει το Συμβούλιο ημερομηνία για την άρση των ελέγχων στα χερσαία σύνορα μεταξύ της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και των άλλων κρατών μελών που είναι μέλη του χώρου Σένγκεν. Τελική απόφαση επί του θέματος αναμένεται να ληφθεί κατά τη σύνοδο του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ στις 12 Δεκεμβρίου.