Le Mariya Mincheva

Chomhlíon an Bhulgáir agus an Rómáin na coinníollacha chun dul isteach i limistéar Schengen in 2011. 13 bliana ina dhiaidh sin, áfach, níor deonaíodh sochair iomlána na saorghluaiseachta dóibh go fóill. Baineann praghas polaitiúil leis an neamhréireacht sin agus cuireann sí leis an eoraisceipteachas.

Ag cruinniú den Chomhairle an 22 Samhain i mBúdaipeist, d’aontaigh airí gnóthaí inmheánacha na hUngáire, na hOstaire, na Bulgáire agus na Rómáine tús a chur leis na céimeanna is gá chun dáta a shocrú chun deireadh a chur le seiceálacha ar theorainneacha talún, faoi réir iarrachtaí níos láidre chun srian a chur ar imircigh neamhrialta a thagann trí bhealach na mBalcán Thiar.

Tá Comhaontú Schengen ríthábhachtach do shaorghluaiseacht daoine, earraí, seirbhísí agus caipitil laistigh den Aontas, agus is toisc ríthábhachtach é i dtaca le rath eacnamaíoch an Aontais. Nuair a chuirtear srianta leis, baintear an bonn d’iomaíochas agus d’fhás eacnamaíoch an Aontais agus cuirtear bac ar sheachadadh an gheilleagair shóisialta margaidh dá mbeartaítear sna Conarthaí.

Le blianta anuas, tá rialuithe teorann á n-athbhunú go sealadach ag na Ballstáit. Mar sin féin, ní dhearnadh meastóireacht ar an tionchar eacnamaíoch agus sóisialta a bhíonn ag na cinntí sin ar an margadh aonair. Déanann an Coimisiún Eorpach measúnú ar bhacainní fisiciúla trádála, ach ní chumhdaítear leis sin ach imshuíonna, léirsithe agus ionsaithe le trucailí ag teorainneacha. Ní thugtar aird ar thionchar na rialuithe teorann talún, athbhunú sealadach na rialuithe teorann ag Ballstáit Limistéar Schengen san áireamh.

In 2023, d’aontaigh an Chomhairle deireadh a chur le rialuithe teorann aeir agus muirí leis an mBulgáir agus leis an Rómáin amhail ón 31 Márta 2024. Mar sin féin, coinníodh seiceálacha ag teorainneacha inmheánacha talún ar bun, gan aon dáta socraithe chun iad a bhaint, rud as ar eascair costais shuntasacha agus nár lig do chuideachtaí leas iomlán a bhaint as an margadh aonair.

Ach céimeanna a ghlacadh chun an Bhulgáir agus an Rómáin a lánpháirtiú go hiomlán i limistéar Schengen, is féidir leis an Aontas a chomhtháthú inmheánach a neartú, a iomaíochas a neartú, agus seasamh le bunphrionsabail na saorghluaiseachta agus na dlúthpháirtíochta atá mar bhonn taca leis an tionscadal Eorpach.

Tá sé áitithe ag Parlaimint na hEorpa go bhféadfadh sé difear a dhéanamh d'ionchais an mhargaidh maidir le stádas na dtíortha seo san Aontas gan iad a bheith mar chuid de limistéar Schengen. Is comhartha polaitiúil é a d’fhéadfadh tionchar a bheith aige ar na torthaí a bhíonn le fáil ar bhannaí rialtais, ar phraghas sócmhainní airgeadais, agus ar na rátaí úis a bhíonn ar fáil do ghnólachtaí agus do theaghlaigh, agus dochar a dhéanamh don fhíorgheilleagar.

Íocann an dá thír na billiúin euro gach bliain de dheasca costais lóistíochta mhéadaithe, moilleanna ar earraí agus trealamh a sheachadadh, agus costais mhéadaithe breosla agus tiománaithe. Ar ndóigh, is ar an tomhaltóir a thiteann na costais dhíreacha sin go léir ar deireadh, i bhfoirm praghsanna níos airde, rud a imríonn tionchar ar shláinte fhisiciúil agus meabhairshláinte na n-oibrithe.

Cúrsaí mar atá, cuireann siad bac ar an turasóireacht. Cuirtear bac ar shaorghluaiseacht oibrithe, agus dá bhrí sin cuirtear teorainn leis na deiseanna a bhíonn ag oibrithe ón mBulgáir agus ón Rómáin fostaíocht a lorg sna Ballstáit atá ina gcomharsana acu san Aontas. Tá tionchar ag an teorannú sin ar thionscail na tógála, na talmhaíochta agus na seirbhísí, a bhíonn ag brath go mór ar oibrithe séasúracha agus sealadacha.

Sa tuarascáil uaidh maidir le todhchaí an mhargaidh aonair, d’iarr Enrico Letta ar na hinstitiúidí Eorpacha cur go láidir i gcoinne aon iarracht chun an tsaorghluaiseacht idir na Ballstáit a theorannú, lena n-áirítear srianta teicniúla ar chonairí agus ar iompar de bhóthar, agus iarracht Comhaontú Schengen a chur ar fionraí ar aon slí.

Tá sé thar am ag an gComhairle dáta a shocrú chun deireadh a chur le rialuithe teorann talún idir an Bhulgáir, an Rómáin agus na Ballstáit eile ar baill iad de limistéar Schengen. Meastar go ndéanfar cinneadh críochnaitheach maidir leis an tsaincheist sin ag an gcruinniú a bheidh ag Comhairle an Aontais Eorpaigh um Cheartas agus um Ghnóthaí Baile an 12 Nollaig.