Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjął wysiłki Komisji na rzecz harmonizacji środków regulujących dobrowolny powrót migrantów oraz ich reintegrację w kraju pochodzenia, ale wyraził wątpliwości co do wykonalności niektórych przedstawionych propozycji i dał wyraz obawie, że dobrowolne powroty mogą przekształcić się w wydalanie migrantów z UE.

EKES podkreślił, że większość dobrowolnych powrotów nie przebiega prawidłowo, ponieważ kraje pochodzenia nie są w to wystarczająco zaangażowane, a migranci o nieuregulowanym statusie często niechętnie decydują się na powrót.

Stanowisko EKES-u zostało przedstawione w opinii „Strategia UE na rzecz dobrowolnych powrotów i reintegracji” przyjętej na wrześniowej sesji plenarnej, w której Komitet przyjrzał się bliżej strategii będącej jednym z głównych celów nowego paktu o migracji i azylu.

EKES podtrzymuje swoje wcześniejsze krytyczne stanowisko wobec paktu, który skupia się prawie wyłącznie na zwalczaniu nieuregulowanej sytuacji – czy to na granicy, czy to za pomocą dobrowolnego i przymusowego powrotu – i nie zapewnia kompleksowego podejścia do zarządzania migracją poprzez promowanie legalnej i bezpiecznej mobilności. Komitet postrzega to jako strategiczną słabość unijnej polityki migracyjnej i azylowej.

Musimy zarządzać migracją nieuregulowaną, zanim jeszcze do niej dojdzie. Oznacza to, że musimy zapewnić bezpieczne i skuteczne sposoby wjazdu na terytorium UE. Jeśli uda się nam to osiągnąć, to być może dojdzie do spadku liczby przybywających osób o nieuregulowanym statusie – stwierdził sprawozdawca opinii José Antonio Moreno Díaz.

Obecne fragmentaryczne podejście ma szereg wad.

Zachęty, które są teraz oferowane krajom pochodzenia, mogą w rzeczywistości zniechęcać je do podejmowania prób zmniejszenia przepływu migrantów, ponieważ przyznaje się je w ramach programów zakładających istnienie osób o nieuregulowanym statusie.
EKES wyraził szczególne zaniepokojenie jednym z celów paktu, którym jest zwiększenie liczby szybkich dobrowolnych powrotów z granic zewnętrznych UE.

Czy te przyspieszone powroty są faktycznie dobrowolne czy też są to w gruncie rzeczy wydalenia? Komitet obawia się, że dobrowolny powrót może być rozumiany jako eufemizm na określenie wydalenia lub rekompensaty ekonomicznej dla krajów docelowych przyjmujących osoby powracające, w ogóle nie uwzględniając ani ich pragnień, ani – co jest jeszcze bardziej niepokojące – ich praw – oznajmił José Antonio Moreno Díaz.

EKES stwierdził w konkluzji, że wszelkie aspekty współpracy z państwami trzecimi muszą opierać się na poszanowaniu przez te kraje międzynarodowego prawa publicznego oraz ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.