Giuseppe Guerini: „Gospodarka oparta na platformach cyfrowych jest dynamicznie rozwijającym się zjawiskiem, które wykracza poza granice samej Unii”

Platformy cyfrowe tworzą wirtualną przestrzeń, w której dochodzi do interakcji i wymiany wykraczającej poza zwykłe dopasowanie podaży do popytu. Mogą sprawować coraz bardziej wyrafinowaną kontrolę nad pracownikami, dostawcami i użytkownikami oraz wpływać na nich. Stwarzają jednak również niezwykłą szansę na wprowadzenie innowacji radykalnych, oferując klientom nowe usługi oraz nowe możliwości zatrudnienia. Jest to możliwe dzięki systemom profilowania i szerokiemu wykorzystaniu danych poprzez stosowanie systemów sztucznej inteligencji i algorytmów określonych przez podmioty zarządzające platformami.

Wraz z nasileniem się tego zjawiska powstało wiele nowych form zawierania stosunków pracy za pośrednictwem platform cyfrowych: samozatrudnienie, współpraca o charakterze nieciągłym, zindywidualizowane umowy o pracę. W tym kontekście korzystną metodą ustabilizowania stosunków pracy mogą być spółdzielnie tworzone przez pracowników, które to spółdzielnie cechują się bezpośrednim udziałem pracowników będących również właścicielami platformy i algorytmów umożliwiających jej działanie.

Czym jest spółdzielnia platformowa?

W rzeczywistości jest demokratycznie zarządzanym przedsiębiorstwem w formie spółdzielni z udziałem zainteresowanych stron, które organizuje produkcję i wymianę towarów i usług za pośrednictwem infrastruktury informatycznej i protokołów wchodzących w interakcję z różnymi urządzeniami, zarówno stałymi, jak i ruchomymi.

Podobnie jak wszystkie spółdzielnie spółdzielnie platformowe są własnością tych, którzy najbardziej od nich zależą, a mianowicie pracowników, użytkowników i innych zainteresowanych stron, oraz są przez nich zarządzane. Oczywiście odbywa się to z uwzględnieniem odpowiednich ram umownych członków spółdzielni będących zarazem jej pracownikami zarówno w przypadku, gdy świadczą oni pracę jako pracownicy najemni, jak i w przypadku, gdy nabywają status osoby pracującej na własny rachunek.

Dlatego jest istotne, by w ramach realizacji europejskiej strategii na rzecz transformacji cyfrowej przewidziano inicjatywy wspierające tworzenie spółdzielni w celach zarządzania platformami cyfrowymi. Sprzyjałoby to również zbiorowej własności usług cyfrowych, danych i infrastruktury technologicznej, umożliwiając tym samym większe zróżnicowanie otoczenia gospodarczego i rozpowszechnienie demokracji gospodarczej, również w kontekście cyfrowej organizacji pracy i przedsiębiorstw. Jak podkreślono w opinii, ze względu na pewne ograniczenia pod względem pewności prawa dla pracowników i konsumentów wchodzących w interakcje za pomocą platformy, ważne jest uznanie z jednej strony funkcji dialogu społecznego, a z drugiej – roli organizacji gospodarki społecznej, jaką mogą i powinny one odgrywać w tym zakresie.

Opinia EKES-u w odpowiednim czasie i w spójny sposób wpisuje się w dążenie Komisji Europejskiej do uregulowania sytuacji pracowników platform cyfrowych, a także w szerszą debatę międzynarodową nad zjawiskiem platform spółdzielczych, co dowodzi, że EKES jest naprawdę uważną instytucją zdolną do reprezentowania społeczeństwa obywatelskiego i europejskich partnerów społecznych.