Giuseppe Guerini – De digitale-platformeconomie is een snel groeiend verschijnsel dat de grenzen van de Europese Unie overstijgt

Digitale platforms creëren een virtuele ruimte waarin interacties en uitwisselingen plaatsvinden die veel verder gaan dan het op elkaar afstemmen van vraag en aanbod alleen, waardoor zij een steeds verfijndere controle- en beïnvloedingsmacht verwerven ten aanzien van hun werknemers, leveranciers en gebruikers. Maar zij bieden ook een buitengewone kans voor disruptieve innovatie, door nieuwe klantendiensten aan te bieden en nieuwe werkgelegenheidskansen te creëren. Dit wordt mogelijk gemaakt door profileringssystemen en een grootschalig gebruik van gegevens met behulp van artificiële-intelligentiesystemen en algoritmen die door de platformbeheerders zijn vastgesteld.

Parallel met deze opmars hebben ook de arbeidsverhoudingen voor mensen die via digitale platforms werken diverse vormen aangenomen: zij verlenen er diensten als zelfstandigen, werken er met tijdelijke contracten of individueel aangepaste arbeidsovereenkomsten enz. In dit verband kunnen werknemerscoöperaties een interessant instrument zijn om arbeidsverhoudingen stabieler te maken, waarbij een hoofdrol is weggelegd voor de werknemers, die mede eigenaren zijn van het platform en van de algoritmen op grond waarvan zij werken.

Maar wat is een platformcoöperatie?

Dit is in feite een democratische en met inspraak van de belanghebbenden beheerde onderneming in de vorm van een coöperatie die de productie van en de handel in goederen en diensten organiseert via IT-infrastructuur en protocollen die in wisselwerking staan met verschillende apparaten, zowel vaste als mobiele.

Zoals elke coöperatie zijn platformcoöperaties eigendom van en worden ze bestuurd door degenen die er het meest afhankelijk van zijn, namelijk werknemers, gebruikers en andere belanghebbenden. Uiteraard geldt voor de leden-werknemers een passend contractueel kader, ongeacht of ze in loondienst dan wel als zelfstandige werken.

Daarom is het van belang dat de uitvoering van de Europese strategie voor de digitale transitie initiatieven omvat ter ondersteuning van de oprichting van coöperaties voor het beheer van digitale platforms, wat onder meer het collectieve eigendom van digitale diensten, gegevens en technologische infrastructuur zou bevorderen en aldus de weg zou vrijmaken voor een grotere diversificatie van het economische landschap en de verspreiding van economische democratie, ook tegen de achtergrond van de digitale arbeids- en bedrijfsorganisatie. Aangezien er, zoals in het advies wordt opgemerkt, verschillende lacunes zijn in de rechtszekerheid voor werknemers en consumenten die op platforms interageren, is het belangrijk om enerzijds de functie van de “sociale dialoog” en anderzijds de rol die organisaties van de sociale economie in dit verband op zich kunnen en moeten nemen, te erkennen.

De timing van dit advies sluit naadloos aan op de inspanningen van de Europese Commissie om de arbeidsvoorwaarden voor digitale platformwerkers te reguleren, maar ook op het bredere internationale debat over het fenomeen van coöperatieve platforms. Zo laat het EESC zien dat het echt aandacht heeft voor en in staat is om het maatschappelijk middenveld en de Europese sociale partners te vertegenwoordigen.