Του Marcin Nowacki

Καθώς η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα ταχέως μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό τοπίο, τίθεται ένα καίριο ζήτημα: Πώς μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να διαφυλάξει την ασφάλειά της σε έναν ολοένα και πιο αβέβαιο κόσμο; Στη γνωμοδότησή της με θέμα «Χρηματοδότηση της άμυνας στην ΕΕ», η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) παρουσιάζει έναν ολοκληρωμένο χάρτη πορείας για την ενίσχυση της ασφάλειας της ΕΕ και την προετοιμασία τόσο για τις τρέχουσες όσο και για τις μελλοντικές προκλήσεις.

Η γνωμοδότηση εκπονήθηκε σε μια περίοδο κλιμάκωσης των απειλών κατά της ασφάλειας. Στον πυρήνα της θέσης της ΕΟΚΕ βρίσκεται το κάλεσμα για έναν ενιαίο και ισχυρό μηχανισμό χρηματοδότησης της ΕΕ στον τομέα της άμυνας. Οι υφιστάμενες δομές χρηματοδότησης δεν επαρκούν και απαιτούνται αλλαγές. Χωρίς μια πιο συντονισμένη προσέγγιση όσον αφορά τη χρηματοδότηση της άμυνας, η ΕΕ κινδυνεύει να μην είναι σε θέση να προστατεύσει τα συμφέροντά της. Μεταξύ των προβληματισμών που αναφέρονται στη γνωμοδότηση είναι και το γεγονός ότι «το 78 % των 75 δισεκατομμυρίων ευρώ που δαπανήθηκαν από τις χώρες της ΕΕ για δημόσιες συμβάσεις στον τομέα της άμυνας διατέθηκε σε προμηθευτές εκτός ΕΕ», όπως αναφέρεται στην έκθεση της Επιτροπής με τίτλο «Το μέλλον της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας». Η αυξανόμενη εξάρτηση από προμηθευτές εκτός ΕΕ δεν πρέπει να αγνοηθεί.

Ωστόσο, το ζητούμενο δεν είναι απλώς η αύξηση των δαπανών, αλλά η πιο συνετή και αποδοτική διαχείρισή τους. Η ΕΟΚΕ συνιστά την ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ ΕΕ-ΝΑΤΟ, την αύξηση της χρηματοδότησης για πρωτοβουλίες όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας και ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη και την εστίαση σε αγορές από κοινού με στόχο τον εξορθολογισμό των πόρων και τη μείωση του κόστους. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ πρέπει να δεσμευτούν να δαπανούν τουλάχιστον το 2,5 % του ΑΕΠ τους για την άμυνα, πράγμα που θα ενισχύσει την ικανότητα αντίδρασης της Ευρώπης στις τρέχουσες γεωπολιτικές απειλές. Ο στόχος περί υψηλότερων δαπανών διασφαλίζει ότι τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ συμβάλλουν πιο αποτελεσματικά στη συλλογική ασφάλεια, με παράλληλη διατήρηση της πλήρους κυριαρχίας τους επί των ενόπλων δυνάμεών τους.

Επιπλέον, πρωτοβουλίες όπως ο κανονισμός σχετικά με τη στήριξη της παραγωγής πυρομαχικών (ASAP) και το μέσο για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας μέσω κοινών προμηθειών (EDIRPA) είναι ουσιαστικής σημασίας για την ενίσχυση των αμυντικών ικανοτήτων της ΕΕ. Οι προσπάθειες αυτές θα επιτρέψουν στην Ευρώπη να συγκεντρώσει αποτελεσματικά πόρους και να διασφαλίσει τη στρατιωτικοπολιτική της ετοιμότητα.

Οι τεχνολογικές εξελίξεις, μεταξύ άλλων στους τομείς της τεχνητής νοημοσύνης, των μη επανδρωμένων αεροσκαφών και της κυβερνοασφάλειας, καθίστανται ολοένα και πιο ζωτικής σημασίας για την εθνική ασφάλεια. Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία των επενδύσεων σε αυτούς τους τομείς για να προληφθούν οι αναδυόμενες απειλές. Η συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα είναι καίριας σημασίας για την προώθηση της καινοτομίας, ιδίως στους τομείς της τεχνητής νοημοσύνης, των μη επανδρωμένων αεροσκαφών και των συστημάτων κυβερνοασφάλειας.

Στη γνωμοδότησή της η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ ενός ανθεκτικού ευρωπαϊκού αμυντικοβιομηχανικού οικοσυστήματος, το οποίο θα προάγει την ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων, ΜμΕ και κυβερνήσεων. Η προώθηση της καινοτομίας και η διατήρηση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας θα μειώσουν την εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές και θα συμβάλουν στην οικοδόμηση μιας πιο αυτάρκους αμυντικής βιομηχανίας.

Επιπλέον, δεν πρέπει να λησμονούνται οι περιφερειακές πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται στην ΕΕ. Η ενίσχυση των περιφερειακών συνεργασιών θα συμβάλει στη διαμόρφωση αμυντικών στρατηγικών προσαρμοσμένων στις ειδικές προκλήσεις ασφάλειας που αντιμετωπίζουν τα διάφορα κράτη μέλη. Η προσέγγιση αυτή διασφαλίζει ότι οι περιφερειακοί προβληματισμοί λαμβάνονται επαρκώς υπόψη εντός του ευρύτερου ενωσιακού πλαισίου.

Η ενίσχυση της άμυνας της ΕΕ δεν αφορά μόνο την ασφάλεια, αλλά και την προάσπιση των αξιών της Ένωσης. Είμαστε πεπεισμένοι ότι, ακολουθώντας το χάρτη πορείας που παρουσιάζεται στη γνωμοδότησή μας η ΕΕ μπορεί να διασφαλίσει το μέλλον της και να διαφυλάξει την ειρήνη και τα οικονομικά της συμφέροντα.

Ο Marcin Nowacki, μέλος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) και εισηγητής της γνωμοδότησης «Χρηματοδότηση της άμυνας της ΕΕ», παρουσιάζει τις συστάσεις της ΕΟΚΕ για την ενίσχυση της ασφάλειας της ΕΕ. Με τις απειλές κατά τις ασφάλειας να αυξάνονται και τις συμμαχίες να αναδιαμορφώνονται, η ΕΟΚΕ ζητεί έναν ενιαίο και ισχυρό αμυντικό μηχανισμό της ΕΕ. Η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να εξαρτάται σε τόσο μεγάλο βαθμό από τους προμηθευτές όπλων εκτός ΕΕ, όπως συμβαίνει σήμερα. Ωστόσο, το ζητούμενο δεν είναι μόνο η αύξηση των δαπανών, αλλά και η πιο συνετή και αποτελεσματική διαχείρισή τους.

Σε αυτό το τεύχος:

• Η θέση της ΕΟΚΕ επί των εκθέσεων Draghi και Letta, των Matteo Carlo Borsani, Giuseppe Guerini και Stefano Palmieri
• Η εμμονή με την ανταγωνιστικότητα, του Karel Lannoo, Κέντρο Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής (CEPS)
• Η Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας δεν εξισορροπεί τις ανάγκες των επιχειρήσεων με τα δικαιώματα των εργαζομένων, της Esther Lynch, Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικαλιστικών Οργανώσεων (ΕΣΣΟ)
• Future 500: επέκταση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων με στόχο την επιτυχία σε διεθνή κλίμακα, του Stjepan Orešković, Ατλαντικό Συμβούλιο
• «Όχι» στη δέσμη μέτρων Omnibus λέει ο Ευρωπαϊκός Συνασπισμός για την Εταιρική Δικαιοσύνη: τα εταιρικά συμφέροντα δεν θα πρέπει αποτελούν πυξίδα για την πολιτική της ΕΕ, της Andriana Loredan, ECCJ

«Είναι καιρός να κάνουμε ένα βήμα προόδου με συγκεκριμένα μέτρα εμπνευσμένα από την έκθεση Draghi προτού αυτή χαθεί στους διαδρόμους της πολιτικής. Χρειαζόμαστε καλούς υπεύθυνους χάραξης στρατηγικής και πολιτικής, ικανούς να προχωρήσουν πέρα από την εν λόγω έκθεση και να αναπτύξουν στρατηγικές για τη βιομηχανική πολιτική της ΕΕ», λέει ο Κροάτης επιχειρηματίας και επιστήμονας Stjepan Orešković.  Από κοινού με τον Jörn Fleck, ανώτερο διευθυντή της διατλαντικής ομάδας προβληματισμού του Ατλαντικού Συμβουλίου, παρουσίασαν τη φιλόδοξη πρωτοβουλία «Future 500» στη δημόσια διεθνή διάσκεψη Conclave II στις Βρυξέλλες. Η «Future 500» αποτελεί μέρος της ευρύτερης πλατφόρμας SEEUS Futures του Ατλαντικού Συμβουλίου και έχει ως στόχο τον εντοπισμό και τη στήριξη 500 ευρωπαϊκών επιχειρήσεων με σημαντικό αναπτυξιακό δυναμικό και παγκόσμιο αντίκτυπο. Στόχος είναι να στηριχθούν οι νέοι επιχειρηματίες της Ευρώπης στον παγκόσμιο ανταγωνισμό, με παράλληλη ενίσχυση της παρουσίας της Ευρώπης στη διεθνή οικονομική σκηνή. Ο Stjepan Orešković μας είπε περισσότερα για το εν λόγω σχέδιο.

Μπορείτε να παρουσιάσετε εν συντομία τη βασική ιδέα του σχεδίου «Future 500»;

Με βάση τις πληροφορίες που αντλήθηκαν από σημαντικές εκθέσεις για το μέλλον της Ευρώπης —που εκπονήθηκαν από τους Draghi, Letta και Heitor— και αναλύθηκαν υπό τη διττή οπτική των επιστημόνων και των επιχειρηματιών, η πρωτοβουλία εγείρει διάφορα κρίσιμα ερωτήματα: Ποιος θα εκτελέσει αυτά τα σχέδια ανταγωνιστικότητας και την πρόσφατα δημοσιευθείσα Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας; Ποιοι μηχανισμοί θα χρησιμοποιηθούν; Ποιες δαπάνες θα προκύψουν; Και ποιες αποδόσεις μπορούν να αναμένονται σε σύγκριση με τις αποδόσεις των πρόσφατων εταιρειών ταχείας ανάπτυξης των ΗΠΑ; Το σχέδιο «Future 500» αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της πλατφόρμας SEEUS, καθώς εκπροσωπεί τις ΗΠΑ, την ΕΕ και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, και αποσκοπεί στην ενίσχυση της προβολής και της συνεργασίας μεταξύ των περιοχών αυτών. Έχει σχεδιαστεί στρατηγικά για την αντιμετώπιση της πιεστικής ανάγκης της Ευρώπης να καλλιεργήσει ένα δυναμικό περιβάλλον που θα ανεβάζει τις τοπικές επιχειρήσεις σε ηγετικές θέσεις στην παγκόσμια σκηνή. Η πρωτοβουλία επικεντρώνεται στην παροχή επιχειρηματικών κεφαλαίων, στρατηγικής καθοδήγησης και διεθνούς δικτύωσης, αντλώντας διδάγματα από εμπειρογνώμονες όπως ο Dani Rodrik του Πανεπιστημίου Harvard και η Beata Jaworcik  της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ), για την ανάπτυξη βιομηχανικών πολιτικών του 21ου αιώνα που θα ενισχύουν σημαντικά τη θέση μας στον ανταγωνισμό.

Έχετε ήδη δυνητικούς υποψηφίους για τις 500 επιχειρήσεις που σκοπεύετε να επιλέξετε; Ποιες είναι οι βασικές απαιτήσεις που πρέπει να πληροί μια επιχείρηση προκειμένου να επιλεγεί;

Μολονότι δεν έχουν επιλεγεί ακόμη συγκεκριμένες επιχειρήσεις, το «Future 500» θα απευθύνεται σε οντότητες με δυνατότητα επέκτασης και δυναμικό ταχείας ανάπτυξης. Η διαδικασία θα είναι ανοικτή και συνεχής και θα δίνει προτεραιότητα στα οικονομικά υποσχόμενα, την καινοτομία και τη στρατηγική σημασία στους αντίστοιχους τομείς. Θα επιδιώξουμε επίσης τη δημιουργία εταιρικών σχέσεων με πολυμερείς τράπεζες ανάπτυξης και επενδυτές που ήδη στηρίζουν επιχειρήσεις ώστε να καταστούν ανταγωνιστική δύναμη. Δίνεται έμφαση στις επιχειρήσεις που ήδη επιδεικνύουν ισχυρή αναπτυξιακή πορεία, καινοτόμες ικανότητες και τη φιλοδοξία για επέκταση σε παγκόσμια κλίμακα. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι οι επιχειρήσεις δεν κατέχουν μόνο ηγετική θέση στην αγορά, αλλά είναι και πρωτοπόροι στην τεχνολογία και τα επιχειρηματικά μοντέλα. Θα αξιοποιήσουμε τις εμπειρίες από μεγάλα έργα όπως η Scale-Up Europe, τα οποία φέρνουν σε επαφή ιδρυτές, επενδυτές, στελέχη και επιστήμονες με σκοπό να καταστήσουμε την Ευρώπη φυτώριο πρωταθλητών στον τομέα της τεχνολογίας. Για τις υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες, αυτές οι δυνητικά επιλεγμένες εταιρείες είναι ιδιαίτερα κρίσιμες — θα ενσωματώσουν τις αρχές της νέας οικονομίας και θα χρησιμεύσουν ως πρότυπα για φιλόδοξες, διεθνώς ανταγωνιστικές εταιρείες που δεν βασίζονται κυρίως στη χρηματοδότηση από τους εθνικά φορολογουμένους.

Πόσο αισιόδοξος είστε για το δυναμικό της παγκόσμιας ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης;

Υπάρχει μεγάλη αισιοδοξία ως προς την ικανότητα της Ευρώπης να ενισχύσει την παγκόσμια θέση της στον ανταγωνισμό καθώς και ως προς την εγκατάλειψη της κρατούσας στάσης του αυτοοικτιρμού. Οι συνολικές αποδόσεις του δείκτη αναφοράς αποθεμάτων της ζώνης του ευρώ, από την έναρξη αυτής της ανοδικής αγοράς στα τέλη του 2022, ξεπέρασαν σε επιδόσεις τον S&P 500, εάν δεν ληφθεί υπόψη η Nvidia. Τα ευρωπαϊκά κοινωνικά συστήματα και τα συστήματα υγείας διατηρούν τους ανθρώπους υγιείς και ενεργούς για μεγαλύτερες περιόδους με πολύ χαμηλότερο κόστος και έχουν θετικό αντίκτυπο στην παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μας σε παγκόσμια κλίμακα.

Προσπαθούμε να απηχήσουμε την έννοια του «γνήσιου ενθουσιασμού» του Immanuel Kant, την οποία ανέφερε στο πλαίσιο της Γαλλικής Επανάστασης. Ένας τέτοιος τρόπος σκέψης μπορεί να μετατρέψει τις προκλήσεις σε κινητήρια δύναμη και να οδηγήσει σε μία καταφανώς ανίκητη αποφασιστικότητα. Στον επιχειρηματικό κόσμο, χρειαζόμαστε λιγότερες καλοταϊσμένες γάτες και σκυλάκια —πλούσιες και βολεμένες ελίτ και τυφλά πιστούς ακολούθους χωρίς φιλοδοξίες— που έχουν πάρει τη μερίδα του λέοντος κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Αντ’ αυτού, χρειαζόμαστε περισσότερους «πεινασμένους νέους ανθρώπους», με ιδέες και φιλοδοξίες, έτοιμους να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις.

Η πρωτοβουλία «Future 500» αποσκοπεί στην προορατική αντιμετώπιση χρόνιων ζητημάτων που επισημαίνονται στις εκθέσεις για την ανταγωνιστικότητα, όπως η ανάγκη για τολμηρή καινοτομία και η επέκταση των επιχειρήσεων. Η παγκόσμια θέση της Ευρώπης θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητά της να ενσωματώνει προηγμένες τεχνολογίες, να καλλιεργεί επιχειρηματικά ταλέντα και να βελτιώνει τις βιομηχανικές πολιτικές για τη στήριξη της ανάπτυξης χωρίς αποκλεισμούς. Αξιοποιώντας το καλά εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό της, την πλούσια καινοτόμο κληρονομιά και τους παραδοσιακούς και νέους βιομηχανικούς τομείς —και αντιμετωπίζοντας ζητήματα όπως ο κανονιστικός κατακερματισμός και οι ανισορροπίες της αγοράς— η πρωτοβουλία επιδιώκει να δημιουργήσει ένα γόνιμο περιβάλλον για τους επικεφαλής των επιχειρήσεων και τους φορείς καινοτομίας.

Εν ολίγοις, η πρωτοβουλία «Future 500» αποτελεί σημαντικό βήμα για να δοκιμαστεί ο οικονομικός ιστός της Ευρώπης και να πάρει η ήπειρος τη θέση του παγκόσμιου ανταγωνιστή, μέσω της προώθησης επιχειρήσεων υψηλού δυναμικού και της ενίσχυσης παράλληλα του επιχειρηματικού οικοσυστήματος. Δεν υπάρχει καμία πιθανότητα να κερδίσουμε στον ανταγωνισμό χωρίς να γνωρίζουμε ποιοι είναι οι ανταγωνιστές μας.

Ο Δρ Stjepan Orešković είναι επιστήμονας και επιχειρηματίας. Είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών και ιδρυτής της Bosqar Invest. Υπό την οικογενειακή ηγεσία του, η Bosqar Invest αύξησε το εργατικό δυναμικό της από 300 σε περισσότερους από 16.000 εργαζομένους μέσα σε μια πενταετία, επιδεικνύοντας μια εκπληκτική στρατηγική επέκτασης, που ενσωματώνει την επιστήμη, την τεχνολογία, τις επενδύσεις από συνταξιοδοτικά και άλλα ταμεία, καθώς και το επιχειρηματικό θάρρος — μια ζωτικής σημασίας προσέγγιση που υποστηρίζει η έκθεση Draghi. Αυτός ο στρατηγικός προσανατολισμός πιθανότατα επηρέασε τη δρομολόγηση από το Ατλαντικό Συμβούλιο του σχεδίου Future 500 για το οποίο μιλά.

Μια δέσμη νομοθετικών μεταρρυθμίσεων σχετικά με τα καθήκοντα υποβολής εταιρικών εκθέσεων, γνωστή ως «δέσμη μέτρων Omnibus», αναμένεται να παρουσιαστεί σύντομα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.  Η δέσμη μέτρων αποσκοπεί στην απλούστευση και τον εξορθολογισμό των κανονισμών περί βιωσιμότητας, απλοποιώντας τις υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων για τις επιχειρήσεις. Η ανακοίνωσή της τον Νοέμβριο προκάλεσε κλυδωνισμούς σε ολόκληρη την ΕΕ, πυροδοτώντας πολυάριθμες συζητήσεις και αντιδράσεις από διάφορες ομάδες. Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ), συνδικαλιστικές οργανώσεις, επιχειρήσεις, επενδυτές, νομικοί και πανεπιστημιακοί εκφράζουν εν χορώ ανησυχίες για το ενδεχόμενο η δέσμη μέτρων Omnibus να οδηγήσει σε απορρύθμιση και προτρέπουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προστατεύσει, και όχι να αποδυναμώσει, τα μέσα αυτά.  Η Andriana Loredan από τον Ευρωπαϊκό Συνασπισμό για την Εταιρική Δικαιοσύνη εξηγεί το διακύβευμα και γιατί οι ΟΚΠ όπως αυτή την οποία εκπροσωπεί αντιτίθενται στη δέσμη μέτρων Omnibus.

Η ανταγωνιστικότητα χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για την απορρύθμιση απολύτως αναγκαίων κανονισμών περί βιωσιμότητας

Η δέσμη μέτρων Omnibus επικεντρώνεται σε τρία βασικά μέσα βιωσιμότητας που βρίσκονται στο επίκεντρο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, και συγκεκριμένα στην οδηγία για την υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας από τις εταιρείες, στην οδηγία σχετικά με την εταιρική δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τη βιωσιμότητα και στον κανονισμό για την ταξινόμηση των επενδύσεων. Η δέσμη αυτή είναι άμεσο αποτέλεσμα της αλλαγής κατεύθυνσης της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία ξεκίνησε με την έκθεση του Mario Draghi σχετικά με το μέλλον της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας τον Σεπτέμβριο του 2024. Η έκθεση Draghi αποδίδει εν μέρει τη στασιμότητα των αγορών της ΕΕ στον υπερβολικό κανονιστικό φόρτο για τις επιχειρήσεις, παραβλέποντας σκοπίμως άλλους σημαντικούς παράγοντες, όπως τον πληθωρισμό στο πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τα τρόφιμα ο οποίος οφείλεται στην κερδοσκοπία πολυεθνικών εταιρειών. Σύμφωνα με την έκθεση Draghi, το πλαίσιο της ΕΕ για την υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας και τη δέουσα επιμέλεια αποτελεί σημαντική πηγή κανονιστικού φόρτου. Χωρίς στοιχεία που να συνδέουν τη νομοθεσία περί βιωσιμότητας με την εκλαμβανόμενη έλλειψη ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, αυτή η στενή οπτική έχει καταστεί πρόσχημα για την ενδεχόμενη συνολική κατάργηση της νομοθεσίας περί βιωσιμότητας.

Με τη συγκεκριμένη δέσμη μέτρων Omnibus, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτίθεται να απλουστεύσει ορισμένα από τα πλέον ζωτικά μέσα που εγκρίθηκαν πρόσφατα για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων των μεγάλων επιχειρήσεων στους ανθρώπους και το περιβάλλον. Σε αυτά περιλαμβάνεται η οδηγία σχετικά με την εταιρική δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τη βιωσιμότητα, η οποία εγκρίθηκε μόλις πέρυσι και δεν έχει εφαρμοστεί ακόμη.

Οποιαδήποτε συζήτηση σχετικά με το περιεχόμενο της δέσμης μέτρων Omnibus παραμένει προς το παρόν σε επίπεδο εικασιών. Ωστόσο, ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους που συνδέονται με τη δέσμη μέτρων Omnibus είναι η νομοθετική επανεξέταση των μέσων βιωσιμότητας, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει στην επαναδιαπραγμάτευση βασικών διατάξεων (όπως η αστική ευθύνη ή τα σχέδια κλιματικής μετάβασης στο πλαίσιο της οδηγίας σχετικά με την εταιρική δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τη βιωσιμότητα). Ο Ευρωπαϊκός Συνασπισμός για την Εταιρική Δικαιοσύνη αντιτίθεται σθεναρά στην επανεξέταση της ήδη συμφωνηθείσας νομοθεσίας περί βιωσιμότητας. Το ενδεχόμενο αυτό θα αυξήσει την κανονιστική αβεβαιότητα, θα θέσει σε κίνδυνο τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του περιβάλλοντος από τις επιχειρήσεις και θα πλήξει τις πρωτοπόρες σε αυτόν τον τομέα εταιρείες.

Δυσανάλογη επιχειρηματική επιρροή εν μέσω πλημμελούς διαδικασίας διαβούλευσης

Η ανακοίνωση της δέσμης μέτρων Omnibus και η εκπόνηση της σχετικής πρότασης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή πραγματοποιήθηκαν με πλήρη έλλειψη διαφάνειας και χωρίς να ληφθούν υπόψη το δίκαιο των Συνθηκών της ΕΕ ή οι διαδικαστικοί κανόνες της ίδιας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτίθεται να παρουσιάσει την πρωτοβουλία Omnibus εντός πολύ σύντομου χρονικού διαστήματος, γεγονός που δεν επιτρέπει επαρκή εκτίμηση επιπτώσεων και δημόσια διαβούλευση. Η προσέγγιση αυτή δεν συνάδει με το δικαίωμα συμμετοχής στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων της ΕΕ, μια δημοκρατική αρχή που προστατεύεται από το δίκαιο των Συνθηκών της ΕΕ. Έρχεται επίσης σε αντίθεση με τις κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της νομοθεσίας της ίδιας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι οποίες απαιτούν ευρεία και διαφανή διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη κατά τη διαδικασία χάραξης πολιτικής την οποία ακολουθεί η Επιτροπή.

Αντ’ αυτού, τον Φεβρουάριο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πραγματοποίησε μια κατ’ επίφαση διαβούλευση, τη λεγόμενη «αναμέτρηση με την πραγματικότητα», με μια μικρή επιλεγμένη ομάδα ενδιαφερόμενων μερών, κυρίως μεγάλες εταιρείες και επιχειρηματικές ενώσεις. Πολλές από αυτές τις εταιρείες αντιμετωπίζουν επί του παρόντος δικαστικές αγωγές για κατάχρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή περιβαλλοντικές καταχρήσεις στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους ή της αξιακής τους αλυσίδας. Ως εκ τούτου, έχουν έννομο συμφέρον να αποδυναμώσουν τη νομοθεσία περί βιωσιμότητας, εις βάρος των εργαζομένων, των τοπικών κοινοτήτων και του κλίματος. Επιπλέον, η δυσανάλογη εκπροσώπηση των μεγάλων επιχειρήσεων βρισκόταν σε έντονη αντίθεση με την υποεκπροσώπηση της κοινωνίας των πολιτών. Οι ΟΚΠ, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις και οι μικρές επιχειρήσεις εκπροσωπήθηκαν μόνο συμβολικά, ενώ τα θύματα εταιρικών καταχρήσεων και οι επιχειρήσεις που τάσσονται υπέρ των κανονισμών περί βιωσιμότητας αποκλείστηκαν εντελώς από τη συζήτηση.

Δέσμη μέτρων Omnibus: δυνητική απειλή για τις φιλόδοξες κλιματικές πολιτικές

Η Πρόεδρος Ursula von der Leyen και ο επίτροπος Valdis Dombrovskis, ο οποίος επιβλέπει ολόκληρη την προσπάθεια «απλούστευσης», φαίνεται να ευθυγραμμίζονται με το θεματολόγιο των μεγαλύτερων και ισχυρότερων εταιρειών. Ειδικότερα, οι βασικοί εταίροι της Επιτροπής κατά τη λεγόμενη «αναμέτρηση με την πραγματικότητα» περιλάμβαναν εταιρείες των οποίων οι επιχειρηματικές δραστηριότητες συμβάλλουν σημαντικά στην κλιματική αλλαγή και οι οποίες έχουν συμφέρον να μειώσουν τις κλιματικές υποχρεώσεις, όπως εταιρείες στους τομείς του πετρελαίου, του φυσικού αερίου, των πετροχημικών προϊόντων και της αυτοκινητοβιομηχανίας, καθώς και στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Δεδομένης της τρέχουσας κλιματικής κρίσης και των δυσμενών επιπτώσεών της στους ανθρώπους και το περιβάλλον, αυτό εγείρει ανησυχίες σχετικά με το κατά πόσον η δέσμη μέτρων Omnibus θα αποτελέσει οπισθοδρόμηση όσον αφορά τις κλιματικές πολιτικές.

Προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα πρέπει να είναι η εφαρμογή των πολιτικών και όχι η απορρύθμισή τους

Εάν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανησυχεί πραγματικά για την ανταγωνιστικότητα και τη μείωση του κανονιστικού φόρτου, καθώς και για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την κλιματική δικαιοσύνη, θα πρέπει να εξετάσει τρόπους αποτελεσματικής εφαρμογής των μέσων βιωσιμότητας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί εύκολα με την κατάρτιση κατευθυντήριων γραμμών για την παροχή βοήθειας στις εταιρείες και τις αρχές των κρατών μελών, όπως ορίζεται στην οδηγία σχετικά με την εταιρική δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τη βιωσιμότητα, καθώς και με την ανάπτυξη μηχανισμών χρηματοδότησης και ικανοτήτων. Η προσέγγιση αυτή θα ανταποκριθεί στις κριτικές οι οποίες διατυπώνονται στην έκθεση Draghi σχετικά με την έλλειψη καθοδήγησης για τη διευκόλυνση της εφαρμογής της ενωσιακής νομοθεσίας περί βιωσιμότητας.

Τέλος, η συγκαλυμμένη αναδιατύπωση ζωτικών κανονισμών περί βιωσιμότητας κεκλεισμένων των θυρών, μαζί με ορισμένες από τις μεγαλύτερες εταιρείες στον κόσμο, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί πορεία προς την επίτευξη πραγματικής ανταγωνιστικότητας. 

Η Andriana Loredan είναι υπεύθυνη πολιτικής στον Ευρωπαϊκό Συνασπισμό για την Εταιρική Δικαιοσύνη και συμμετέχει στην προώθηση της οδηγίας σχετικά με την εταιρική δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τη βιωσιμότητα από την πρώτη δημοσίευση της πρότασης το 2022. Στο παρελθόν εργάστηκε επί του θέματος των επιχειρήσεων και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με γνώμονα την καταναγκαστική εργασία, στη Διεθνή Οργάνωση κατά της Δουλείας. 

13-14 Μαρτίου 2025

Η δική σου Ευρώπη, η δική σου φωνή! 2025

17-20 Μαρτίου 2025

Εβδομάδα της κοινωνίας των πολιτών 2025

18 Μαρτίου 2025

Ημέρα Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών (ΕΠΠ) 2025

26-27 Μαρτίου 2025

Σύνοδος ολομέλειας της ΕΟΚΕ

Της Kinga Grafa

Οι επιχειρήσεις στην Ευρώπη εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν υπερβολική γραφειοκρατία, κανονιστικό κατακερματισμό και αυξανόμενο κόστος. Αυτή η υπερβολική ρύθμιση παρακωλύει την ανάπτυξή τους και δεν τους επιτρέπει να συμβαδίζουν με ανταγωνιστές από άλλα μέρη του κόσμου. Η Ευρώπη δεν μπορεί να συνεχίσει να εθελοτυφλεί — οι επιχειρηματίες χρειάζονται πραγματικές αλλαγές και όχι περισσότερη ανάλυση των ίδιων εμποδίων που γνωρίζουμε εδώ και χρόνια. Αυτή είναι μια σημαντική στιγμή για τη μετάβαση από τα λόγια στις πράξεις, γράφει η Kinga Grafa, της πολωνικής συνομοσπονδίας επιχειρήσεων Lewiatan.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε πρόσφατα την Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας, έναν χάρτη πορείας για την επόμενη πενταετία που αποσκοπεί στην ενίσχυση της οικονομικής θέσης της ΕΕ και στη στήριξη των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Ο τρόπος δράσης που προτείνει η Επιτροπή είναι ο ενδεδειγμένος. Οι επιχειρήσεις επιζητούν εδώ και καιρό τέτοιες αλλαγές, καθιστώντας την «ανταγωνιστικότητα» και την «ενιαία αγορά» κορυφαίες προτεραιότητές τους. Ωστόσο, εάν όντως η ΕΕ επιθυμεί να είναι παγκόσμιος ανταγωνιστής, πρέπει να αναλάβει δράση τώρα. Έχοντας ως βάση μια ισχυρή οικονομία, πρέπει επειγόντως να εξορθολογίσουμε το κανονιστικό πλαίσιο, να μειώσουμε το ενεργειακό κόστος και να εξασφαλίσουμε αποτελεσματική στήριξη των επενδύσεων και της καινοτομίας. Αντιμέτωποι με ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον, χρειαζόμαστε επίσης να οριστικοποιήσουμε συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών με βασικούς εταίρους, όπως εκείνες που καλύπτουν την πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες.

Οι επιχειρήσεις στην Ευρώπη εξακολουθούν επί του παρόντος να αντιμετωπίζουν υπερβολική γραφειοκρατία, κανονιστικό κατακερματισμό και αυξανόμενο κόστος. Οι ανταγωνιστές από άλλα μέρη του κόσμου αναπτύσσονται ταχύτερα, τη στιγμή που η υπερβολική ρύθμιση εμποδίζει την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να προτείνει συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις που θα βελτιώσουν πράγματι το επιχειρηματικό περιβάλλον της ΕΕ. Με την Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας αντιμετωπίζονται τα κύρια εμπόδια στην ανάπτυξη και την παραγωγικότητα στην ΕΕ, όπως το υψηλό ενεργειακό κόστος, η υπερβολική ρύθμιση και οι ελλείψεις δεξιοτήτων και εργατικού δυναμικού. Αυτός είναι ο σωστός τρόπος δράσης, αλλά το σημαντικότερο είναι να εφαρμοστεί στην πράξη. Τούτο προϋποθέτει νομοθετικές προτάσεις και σχέδια δράσης που προωθούν την ανταγωνιστικότητα και δεν λειτουργούν ως τροχοπέδη για αυτήν.

Η ενιαία αγορά αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα επιτυχημένα παραδείγματα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, αλλά το δυναμικό της πρέπει να αξιοποιηθεί στο έπακρον. Είναι απαράδεκτο να εξακολουθούν να υφίστανται οι ίδιοι φραγμοί στην ενιαία αγορά που εντοπίστηκαν πριν από 20 χρόνια. Η πολωνική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ έχει την ευκαιρία να αλλάξει την υφιστάμενη κατάσταση, με βασική προτεραιότητα την ελευθερία παροχής υπηρεσιών. Τούτο είναι ζωτικής σημασίας όχι μόνο για τον τομέα των μεταφορών, αλλά και για τους ολοένα περισσότερους ομίλους εταιρειών που προσφέρουν επαγγελματικές υπηρεσίες. Δυστυχώς, οι εκθέσεις Letta και Draghi δεν δίνουν επαρκή προσοχή στο ζήτημα αυτό. Η έκθεση Letta επικεντρώθηκε μόνο στις κατασκευές και στο λιανικό εμπόριο, ενώ στην έκθεση Draghi δεν ελήφθησαν υπόψη οι εκτιμήσεις της Επιτροπής για τα πρόσθετα μέτρα που θα μπορούσαν να απελευθερώσουν το δυναμικό της αγοράς υπηρεσιών. Ως θετική συμβολή, στην έκθεση Niinistö τονίστηκε ο ρόλος των υπηρεσιών στην οικοδόμηση ανθεκτικότητας και ασφάλειας. Είναι αυτονόητο το πόσο σημαντικό είναι αυτό στο τρέχον γεωπολιτικό τοπίο. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή προτείνει το «28ο καθεστώς» — ένα ενιαίο σύνολο κανόνων που θα καλύπτουν τη φορολογία, το εργατικό δίκαιο και το εταιρικό δίκαιο. Η πρωτοβουλία αυτή αποσκοπεί στην απλούστευση των διασυνοριακών δραστηριοτήτων, ιδίως για τις ΜμΕ, αλλά δεν γνωρίζουμε αρκετά σχετικά με την πρόταση σε αυτό το στάδιο ώστε να είμαστε σε θέση να την αξιολογήσουμε.

Η ανακοίνωση περί απορρύθμισης και εξορθολογισμένης νομοθεσίας αποτελεί σαφώς ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Τώρα, ωστόσο, είναι η ώρα οι προτάσεις να γίνουν πράξεις, και τούτο δεν πρέπει να περιοριστεί μόνο στη μείωση του φόρτου υποβολής εκθέσεων. Ελπίζουμε ότι η Επιτροπή θα διενεργήσει ενδελεχή «έλεγχο» της νομοθεσίας της ΕΕ, ο οποίος θα μετουσιωθεί σε συγκεκριμένες προτάσεις για την ταχεία βελτίωση του κανονιστικού περιβάλλοντος της ΕΕ.

Προσβλέπουμε στο φόρουμ της ενιαίας αγοράς στην Κρακοβία και αναμένουμε τα συμπεράσματα της δημόσιας διαβούλευσης στην οποία συμμετέχουν και μέλη της Lewiatan. Στόχος θα είναι η προετοιμασία της επόμενης στρατηγικής για την ενιαία αγορά.

Πρόκειται για μια κρίσιμη στιγμή, ήτοι η μετάβαση από τα λόγια στις πράξεις και η εφαρμογή λύσεων που απελευθερώνουν πραγματικά την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Ο διάλογος μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των κοινωνικών εταίρων θα είναι απαραίτητος για την εξεύρεση λύσεων που να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων. Εάν δεν λάβουμε τολμηρές αποφάσεις, θα χάσουμε πολύτιμο χρόνο και θα μείνουμε πίσω στον παγκόσμιο ανταγωνισμό.

Η Kinga Grafa είναι αναπληρώτρια γενική διευθύντρια ευρωπαϊκών υποθέσεων της συνομοσπονδίας Lewiatan και μόνιμη αντιπρόσωπος στη BusinessEurope. Έχοντας σπουδάσει πολιτικές επιστήμες και δημοσιογραφία, απέκτησε εμπειρία σχετικά με τη λειτουργία της ΕΕ κατά την περίοδο που εργάστηκε στο Γραφείο της Επιτροπής Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης (2008-2009) και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (2009-2014). Είναι επίσης μια εκ των συγγραφέων βιβλίου σχετικά με την πολωνική αριστοκρατία και έχει στο ενεργητικό της επιστημονικές δημοσιεύσεις σχετικά με την αμερικανική εξωτερική πολιτική, την αμερικανική ελίτ και την πολιτιστική διπλωματία.

Η ΕΕ πρέπει να αντισταθεί στον πειρασμό της απορρύθμισης, καθώς το μόνο αποτέλεσμα θα είναι η δημιουργία αβεβαιότητας για τις επιχειρήσεις, η αποδυνάμωση της ανταγωνιστικότητας με γνώμονα τη βιωσιμότητα και η μείωση της ευημερίας και της εμπιστοσύνης των πολιτών, σύμφωνα με τον Danny Jacobs, γενικό διευθυντή του περιβαλλοντικού δικτύου της Φλάνδρας Bond Beter Leefmilieu – BBL. Ο κ. Jacobs μοιράστηκε μαζί μας τους προβληματισμούς των περιβαλλοντικών ΜΚΟ σχετικά με την τελευταία πρόταση της ΕΕ για την απλούστευση των κανονισμών, για την οποία εκφράζονται φόβοι ότι ενδέχεται να περιθωριοποιήσει τους κύριους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

Πώς σχολιάζετε τις τελευταίες πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την απορρύθμιση, όπως την Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας ή τη δέσμη μέτρων Omnibus;

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα οικονομικά προσανατολισμένο θεματολόγιο απορρύθμισης και απλούστευσης, το οποίο απειλεί να θέσει σε κίνδυνο τα περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονομικά επιτεύγματα που εξασφαλίστηκαν με σκληρούς αγώνες. Αυτή η ρήξη μεταξύ προσαρμογής και διατήρησης του ευρωπαϊκού κεκτημένου δυσχεραίνει τη χάραξη σαφούς πορείας για την ΕΕ.

Η Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία παρουσιάστηκε στα τέλη Ιανουαρίου, απηχεί τις ανησυχίες των επιχειρήσεων σχετικά με το ενεργειακό κόστος και τις οικονομικές προκλήσεις, αλλά περιθωριοποιεί βασικές προτεραιότητες, όπως τη μηδενική ρύπανση και την ευημερία των πολιτών, με αποτέλεσμα να μην οδηγεί την Ευρώπη σε μια μελλοντικά καθαρή, ευημερούσα και κυκλική οικονομία. Με την Πυξίδα, η Ευρώπη κινδυνεύει να ξεφύγει από την πορεία της. Η προώθηση της ανταγωνιστικής απανθρακοποίησης χωρίς την ενσωμάτωση κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων υπονομεύει τον ίδιο τον σκοπό των θεσμικών οργάνων της ΕΕ: να υπηρετούν και να υπερασπίζονται το κοινό καλό.

Αυτό που ανησυχεί τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών είναι ο επισφαλής στόχος απλούστευσης κατά 25 % στο πλαίσιο της Πυξίδας. Μολονότι ο εξορθολογισμός των κανονισμών είναι ευπρόσδεκτος, η απλούστευση χωρίς ενδελεχείς αξιολογήσεις θα μπορούσε να υπονομεύσει κρίσιμες πτυχές της προστασίας της υγείας, καθώς και της κοινωνικής και της περιβαλλοντικής προστασίας. Η επιχειρηματική καινοτομία δεν παρεμποδίζεται από το ρυθμιστικό πλαίσιο, αλλά μάλλον από την έλλειψη σαφών κανόνων. Το μόνο που θα επιτύχει η περαιτέρω απορρύθμιση είναι να δημιουργήσει κλίμα αβεβαιότητας, το οποίο θα πλήξει τους πρωτοπόρους —τις επιχειρήσεις που αναλαμβάνουν πρώτες καινοτόμες δράσεις— θέτοντας παράλληλα σε κίνδυνο την πρόοδο και τη βιωσιμότητα.

Φοβόμαστε επίσης ότι αυτή η ώθηση για απλούστευση θα αποβεί εις βάρος των περιβαλλοντικών και των κοινωνικών στόχων. Η οδηγία για την υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας από τις εταιρείες, η οδηγία σχετικά με την εταιρική δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τη βιωσιμότητα και ο κανονισμός για την ταξινόμηση των επενδύσεων της ΕΕ παρουσιάζουν πολλές αδυναμίες και δεν έχουν σημειώσει την πρόοδο που αναμενόταν. Η περαιτέρω αποδυνάμωση των νομοθετημάτων αυτών τη στιγμή που ήδη δεν αποδίδουν ικανοποιητικά θα τα καταστήσει κενό γράμμα.

Ορίστε άλλο ένα συγκεκριμένο παράδειγμα που καταδεικνύει με σαφήνεια την κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε επί του παρόντος.  Τα τελευταία χρόνια, η Φλάνδρα αντιμετωπίζει τεράστιο πρόβλημα με τις υπερφθοριωμένες και τις πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες, τις λεγόμενες PFAS. Μεγάλο μέρος των εδαφών μας είναι μολυσμένο με αυτές τις χημικές ουσίες, γεγονός που έχει επιπτώσεις σε εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες. Ο περιορισμός ή η απαγόρευση βάσει της νομοθεσίας για τα χημικά προϊόντα (REACH) θεωρείται το αποτελεσματικότερο εργαλείο για τον έλεγχο των κινδύνων που ενέχουν ουσίες όπως οι PFAS, οι οποίες χρησιμοποιούνται σε βιομηχανικές διεργασίες, καθώς και σε προϊόντα (μείγματα και είδη). Εάν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραβλέψει τη σημασία της αυστηρής ρύθμισης μέσω του κανονισμού REACH, θα αυξηθεί ο κίνδυνος έκθεσης σε επικίνδυνες χημικές ουσίες, οι οποίες είναι επιβλαβείς για τη δημόσια υγεία. Οι εταιρείες θα έχουν λιγότερες υποχρεώσεις να αναζητούν ασφαλείς εναλλακτικές λύσεις, γεγονός που παρεμποδίζει την καινοτομία στον κλάδο της βιώσιμης χημείας. Η ρύπανση του περιβάλλοντος μπορεί να αυξηθεί, καθώς οι πιο ελαστικοί κανόνες οδηγούν σε πιο επικίνδυνες απορρίψεις και απόβλητα. Οι καταναλωτές διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο, επειδή τα προϊόντα δεν ελέγχονται το ίδιο διεξοδικά για τοξικές ουσίες. Αυτό θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα οι ευρωπαϊκές εταιρείες να υστερήσουν στην παγκόσμια μετάβαση σε ασφαλέστερα και φιλικότερα προς το περιβάλλον προϊόντα, παραχωρώντας μερίδιο της αγοράς στους ανταγωνιστές τους που υιοθετούν μελλοντικά βιώσιμες καινοτομίες.

Πόσο αισιόδοξος είστε για την τύχη της Πράσινης Συμφωνίας υπό το πρίσμα της πρόσφατα ανακοινωθείσας πορείας την οποία χάραξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την τόνωση της ευρωπαϊκής οικονομίας;

Το πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2025 είναι ελπιδοφόρο αλλά, ταυτόχρονα, εγκυμονεί κινδύνους. Μολονότι η προσήλωσή του στην απανθρακοποίηση και την οικονομικά προσιτή ενέργεια σηματοδοτούν μια πιθανή πορεία προς μια πιο καθαρή και ανθεκτική Ευρώπη, οι βασικές φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας κινδυνεύουν να περιθωριοποιηθούν. Αυξάνονται επίσης οι ανησυχίες σχετικά με τον προτεινόμενο κανονισμό Omnibus, ο οποίος θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πρόσχημα για την απορρύθμιση της εταιρικής ευθύνης με πρόφαση την «απλούστευση». Οι πρόσφατες τάσεις δείχνουν ότι η απλούστευση χρησιμοποιείται πολύ συχνά για την αποδυνάμωση βασικών ασφαλιστικών δικλίδων, σε τομείς που εκτείνονται από τη νομοθεσία για τα χημικά προϊόντα έως τη γεωργία. Η εσπευσμένη μεταρρύθμιση της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ) τον Μάρτιο του 2024, με την οποία καταργήθηκαν οι οικολογικές δικλίδες ασφαλείας, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η από καιρό αναμενόμενη αναθεώρηση του κανονισμού REACH, αρχικός σκοπός του οποίου ήταν να λειτουργήσει ως εργαλείο για την προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος, κινδυνεύει τώρα να παρουσιαστεί ψευδώς ως μέτρο «απλούστευσης» για τη χαλάρωση των κανόνων της βιομηχανίας.

Μόλις πριν από λίγους μήνες, η Πρόεδρος von der Leyen υποσχέθηκε να συνεχίσει την πορεία προς την επίτευξη όλων των στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Ωστόσο, το τρέχον πρόγραμμα εργασίας δείχνει κάτι άλλο, υποβαθμίζοντας ακριβώς τους στόχους στους οποίους επείγει περισσότερο η ανάληψη δράσης — ιδίως τη φιλοδοξία μηδενικής ρύπανσης.

Θεωρείτε ότι η απορρύθμιση, όπως προτείνεται, θα μπορούσε να έχει αρνητικό αντίκτυπο στη βιωσιμότητα και στην πρόοδο που έχει επιτευχθεί μέχρι στιγμής;

Η ΕΕ πρέπει να αντισταθεί στον πειρασμό της απορρύθμισης, καθώς το μόνο αποτέλεσμα θα είναι η υπονόμευση της ασφάλειας δικαίου και της προβλεψιμότητας για τις επιχειρήσεις, η αποδυνάμωση της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας με γνώμονα τη βιωσιμότητα και η διάβρωση της ευημερίας και της εμπιστοσύνης των πολιτών.

Η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει ότι η μείωση της γραφειοκρατίας δεν θα έχει ως αποτέλεσμα τη χαλάρωση της προστασίας του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας. Η έξυπνη εφαρμογή θα πρέπει να ενισχύει και όχι να υπονομεύει την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Η αποδυνάμωση βασικών πτυχών της περιβαλλοντικής και της κοινωνικής προστασίας με πρόφαση τη μείωση της γραφειοκρατίας δεν αποτελεί στρατηγική για την επίτευξη οικονομικής ισχύος. Πρόκειται για μια απερίσκεπτη οπισθοχώρηση η οποία θα υπονομεύσει ακριβώς τους κανόνες που έχουν σχεδιαστεί για τη θωράκιση της οικονομίας μας έναντι των μελλοντικών εξελίξεων. Όλα αυτά ενισχύουν τον ανησυχητικό κίνδυνο ανατροπής μιας δεκαετίας προόδου όσον αφορά τη βιωσιμότητα.

Ταυτόχρονα, η κοινωνία των πολιτών υφίσταται αυξανόμενη πίεση σε ολόκληρη την ΕΕ, με περιοριστικούς νόμους περί ξένων πρακτόρων, καταστολή των διαδηλώσεων και περικοπές χρηματοδότησης που απειλούν τα θεμελιώδη δικαιώματα. Η Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας και η επικείμενη στρατηγική της ΕΕ για την κοινωνία των πολιτών πρέπει να επιφέρουν απτά αποτελέσματα και να μην παραμείνουν συμβολικές δεσμεύσεις — πρέπει να παρέχουν νομική προστασία, βιώσιμη χρηματοδότηση και διαρθρωμένο διάλογο των πολιτών με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Το πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρέπει να δώσει προτεραιότητα στη διασφάλιση της δημοκρατίας μέσω της ενίσχυσης της κοινωνίας των πολιτών. Χωρίς μια ανεξάρτητη και επαρκώς εξοπλισμένη κοινωνία των πολιτών, κινδυνεύει η ίδια η ευρωπαϊκή δημοκρατία.

Ο Danny Jacobs είναι γενικός διευθυντής της Bond Beter Leefmilieu – BBL (μιας ομοσπονδίας 135 περιβαλλοντικών ΜΚΟ στη βελγική Φλάνδρα) και εκπρόσωπος του Βελγίου στο Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος (το μεγαλύτερο δίκτυο περιβαλλοντικών οργανώσεων της Ευρώπης, το οποίο εκπροσωπεί περίπου 30 εκατομμύρια επιμέρους μέλη και υποστηρικτές).