„Musimy wyjść poza pakt stabilności i wzrostu”

EKES Info: Jakie jest stanowisko EKES-u w kwestii wniosku Komisji dotyczącego nowego sposobu zarządzania gospodarczego?

Javier Doz: Komisja sporządziła ten wniosek ze względu na wygasanie – w styczniu 2024 r. – ogólnej klauzuli wyjścia paktu stabilności i wzrostu, a także ze względu na wysoki poziom deficytu i długu w wielu państwach członkowskich UE w związku z sytuacją po pandemii, jak również, prawdopodobnie, w wyniku refleksji nad konsekwencjami sztywnego wdrażania zaleceń paktu stabilności i wzrostu w ramach zarządzania politycznego podczas wielkiej recesji.

We wniosku – mimo utrzymania pułapów deficytu i długu (odpowiednio, 3% i 60% PKB) – wprowadza się uelastycznienie i zróżnicowanie sposobów i terminów realizacji tych celów, w zależności od sytuacji państwa członkowskiego.

Upraszcza się też zasady, ponieważ najważniejszym wskaźnikiem czyni się stopę wzrostu wydatków pierwotnych netto, przez co wyłączone zostają: oprocentowanie długu, zasiłki dla bezrobotnych i wydatki finansowane za pomocą działań uznaniowych lub funduszy europejskich. Główną nowością są plany fiskalno-strukturalne na cztery do siedmiu lat. Plany te każdy rząd będzie negocjował z KE. Będą one obejmowały także reformy strukturalne.

Komisja opublikowała 26 kwietnia dwa wnioski dotyczące rozporządzenia i jeden dotyczący dyrektywy. Zmieniają one odpowiednie cele paktu stabilności i wzrostu dotyczące koordynacji polityki gospodarczej i nadzoru budżetowego, a także procedurę nadmiernego deficytu i wymogi w zakresie ram budżetowych. Wskutek presji rządu Niemiec wprowadzono pewne surowsze przepisy niż w komunikacie przedłożonym w listopadzie, zwłaszcza obowiązek zmniejszania długu w tempie 0,5% PKB rocznie w przypadku krajów o poziomie zadłużenia przekraczającym 3% czy też automatyczne zastosowanie procedury nadmiernego deficytu względem krajów, które odbiegają od ścieżki wyznaczonej w planie średnioterminowym.

EKES popiera zasadnicze aspekty pakietu KE, zróżnicowane krajowe plany fiskalno-strukturalne i elementy elastyczności, jakie wniosek wprowadza w WPR. Stwierdza jednak, że należy utrzymać warunki określone w pierwotnym wniosku z listopada i wnosi o debatę nad koniecznością wyjścia poza ramy z 1997 r.

Komitet uważa także, że należy uwzględnić m. in. możliwość utworzenia „stałej zdolności fiskalnej” UE, by móc finansować rosnącą gamę „wspólnych europejskich dóbr”. Ponadto uznaje, że „poczucie odpowiedzialności na poziomie krajowym” za zobowiązania ujęte w planach fiskalno-strukturalnych wzrośnie, jeśli w przygotowanie tych planów zostaną włączone parlamenty narodowe, władze lokalne i regionalne, partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego.

EKES uważa za niezbędne, aby zapewniono zróżnicowane traktowanie inwestycji w plany fiskalno-strukturalne, w szczególności w sferze zielonej transformacji i obronności, oraz aby w ramach inwestycji i reform wzmocniono cele społeczne i dotyczące zatrudnienia. Ponadto postuluje się, aby jeszcze raz starannie rozważyć metodologię analizy zdolności obsługi zadłużenia oraz udział rządów i niezależnych krajowych agencji podatkowych w określaniu „trajektorii technicznej” redukcji długu.