Samen met de rectoren van de vijf andere stichtende universiteiten van ons Europees netwerk Eutopia mocht ik begin september 2021 in Brussel de rectoren verwelkomen van drie nieuwe universiteiten die zich bij ons netwerk aansluiten. Dit waren om vele redenen zeer bijzondere ontmoetingen.

Allereerst misschien wel omdat we elkaar na al die maanden eindelijk weer in levende lijve konden zien. Toen we in maart 2020 hals over kop moesten beslissen om het universitaire werk online voort te zetten, hoopten we allemaal dat het iets van heel korte duur zou zijn. Ook omdat niemand van ons zich op dat moment precies kon voorstellen hoe het zou werken: een universiteit online draaiende houden. Maar op de een of andere manier zijn we erin geslaagd. In een mum van tijd werden docenten opgeleid in het gebruik van nieuwe manieren om hun onderwijs online te organiseren, werden protocollen opgesteld om essentieel laboratoriumwerk voort te zetten en werden nieuwe tijdelijke bestuursorganen in het leven geroepen om de universiteit door deze buitengewone tijden te loodsen. Dankzij de toewijding en het onwrikbare doorzettingsvermogen van zovelen is het ons gelukt. 

Uit de afgelopen periode kunnen veel lessen worden getrokken, maar ik wil er drie uitlichten.

Ten eerste: ongelijkheid bestaat. Ook dat heeft COVID-19 duidelijk gemaakt. De kansen om ziek te worden, om dood te gaan, zijn in deze samenleving ongelijk verdeeld. Armen, lager opgeleiden, mensen van kleur en mensen met een migratieachtergrond zijn door deze crisis harder getroffen. We hebben dit ook gezien bij onze studenten. Probeer maar eens deel te nemen aan onlineonderwijs als je geen computer of studieruimte hebt of als je die moet delen met broers en zussen. Probeer je cursussen maar eens te volgen als je niet weet hoe je je rekeningen moet blijven betalen, omdat alle studentenbanen zijn geschrapt. Ongelijkheid bestaat. En de ongelijkheid wordt scherper.

Ten tweede: deze generatie studenten is sterk en kan tegen een stootje. Zij hebben het afgelopen anderhalf jaar geweldig werk verricht, soms in zeer moeilijke omstandigheden. Ik denk met name aan de studentenvertegenwoordigers. Het afgelopen anderhalf jaar hebben zij de universiteit feitelijk meebestuurd. Ik ben hen zo dankbaar voor hun frisse kijk op de dingen, voor hun talloze inspirerende suggesties, voor hun soms harde, maar eerlijke en altijd opbouwende kritiek.

Ten derde: hoewel we allemaal blij zijn dat we weer naar de campus kunnen komen, moeten we onderwijs gebaseerd op ‘blended leren’ – deels in het klaslokaal, deels online, deels buiten de campus – een eerlijke en vooral grotere kans geven. Te lang is de basis van ons pedagogisch project nog hoofdzakelijk gebaseerd geweest op frontaalonderwijs. Wij moeten meer tijd en ruimte vrijmaken voor informeel en interactief leren. Blended leren kan van pas komen om deze overgang mogelijk te maken.  
Mijn universiteit was al voor COVID van start gegaan met deze transitie naar meer gemengde vormen van leren. Via het project weKONEKT.brussels brachten we studenten in contact met de stad, met het werkveld, met mensen uit de praktijk. Door lessen te geven in wat hun toekomstige werkplek zou kunnen worden en door professionals bij het onderwijs te betrekken, werd het onderwijs niet alleen verrijkt, maar kregen studenten ook een realistischer beeld van de arbeidsmarkt. 

Wij delen dat model nu met onze Eutopia-partners. Dit is volgens ons de manier om ervoor te zorgen dat onze studenten op het moment van afstuderen klaar zijn voor de toekomst en over de nodige vaardigheden en competenties beschikken om het hoofd te bieden aan de uitdagingen waarmee ze later te maken zullen krijgen. 

Caroline Pauwels