The impact of COVID-19 on the food supply chain

EESC Info: Restaurants en bars zijn tijdens de pandemie gesloten. Welke gevolgen heeft deze situatie voor voedselproducenten, leveranciers, restauranthouders, de eetcultuur en de voedselconsumptie? Wat is de beste manier om mensen weer aan het werk te krijgen?

Peter Schmidt, voorzitter van de afdeling NAT: Voedselproducenten en de levensmiddelenindustrie en -detailhandel staan zelfs in normale tijden onder druk. Iedereen verwacht de klok rond dat er voldoende voedsel van de beste kwaliteit te krijgen is.

Een lichtpuntje is wel dat tijdens de pandemie is gebleken dat de voedselvoorziening in Europa zelfs in tijden van crisis goed functioneert! Als één sector tijdens deze crisis goed is blijven draaien, dan is dat wel de voedselvoorziening. Op geen enkel moment hebben de Europese voedingswinkels te maken gehad met lege rekken.

Wel heeft de pandemie een aantal zwakke punten blootgelegd waar eerder geen aandacht voor was. Ik zou hier kort willen ingaan op drie daarvan.

Eén probleem dat al snel aan het licht kwam had te maken met de seizoenarbeid in de landbouw, terwijl een ander samenhing met de structuur van de vleesindustrie.

In beide gevallen was de productie afhankelijk van goedkope arbeidskrachten, voornamelijk uit Oost-Europese landen, en van migranten (of onderdanen van derde landen), en werd misbruik gemaakt van het vrije verkeer van werknemers in Europa, met een enorme prijsdruk op landbouw- en voedingsproducten tot gevolg.

Door de reisbeperkingen en de lockdowns raakten deze toeleveringsketens ontwricht. Tegelijkertijd werd duidelijk dat deze mensen leefden en werkten in erbarmelijke omstandigheden, die tot infectieketens en uitbraken van de ziekte hebben geleid. Een en ander was voor de Duitse regering aanleiding om regelgeving vast te stellen ter bescherming van de werknemers in de vleesindustrie.

De derde schakel in de voedselvoorzieningsketen die kopje-onder dreigt te gaan, is de horeca en de hele toeristische sector wereldwijd.

In de meeste landen moesten horecabedrijven verplicht sluiten of zagen zij zich daartoe gedwongen door de avondklok en reisbeperkingen. Duizenden bedrijven worstelen om te overleven of dreigen de deuren te moeten sluiten.

Miljoenen werknemers zijn op non-actief gesteld, vallen onder speciale regelingen of zijn hun baan kwijt. Veel hotels zijn begonnen met herstructureringen en het ontslaan van werknemers. De toekomst van de sector is onzeker en het ziet ernaar uit dat het herstel moeizaam zal verlopen.

Er moet daarom dringend werk worden gemaakt van het volgende:

  • het EU-herstelplan moet zo snel mogelijk worden goedgekeurd en uitgevoerd: het water komt bedrijven en werknemers tot aan de lippen;
  • de horeca en het toerisme moeten centraal komen te staan in de nationale plannen voor herstel- en veerkracht; de sociale partners moeten worden betrokken bij de pogingen om zoveel mogelijk banen te redden, de sector economisch te ondersteunen en de reisbeperkingen zo snel mogelijk maar op een veilige en gecoördineerde manier op te heffen;
  • alle noodmaatregelen, zoals gedeeltelijke werkloosheid, moeten ten minste tot september 2021 worden verlengd, en er moet worden gezorgd voor billijke vergoedingen voor alle werknemers, ook tijdelijke en seizoensarbeiders;
  • de uitkeringen voor gedeeltelijke werkloosheid moeten worden opgetrokken tot 100 %;
  • de toepasselijke EU-wetgeving inzake de rechten van grens- en seizoenarbeiders moet naar behoren worden uitgevoerd en gehandhaafd, met name wat betreft het recht op gelijke beloning voor gelijk werk op dezelfde plaats, onder meer door middel van gezamenlijke nationale en grensoverschrijdende arbeidsinspecties;
  • er moet worden ingezet op een nieuw duurzaam toerismemodel via de Europese Green Deal en de “van boer tot bord”-strategie.

Financiële steun, zoals staatssteun, leningen of belastingvrijstellingen, mag alleen worden verleend aan bedrijven die:

  • de werkgelegenheid veiligstellen / fatsoenlijke banen scheppen, en de rechten van werknemers en de cao’s naleven;
  • niet zijn geregistreerd in belastingparadijzen en altijd netjes belastingen en sociale premies hebben betaald;
  • instemmen met het opschorten van uitbetaling van dividend, inkoop van aandelen en aandelenopties tijdens de crisis.