του Nicolas Gros-Verheyde

Το σχέδιο ReArm Europe υποβλήθηκε από την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen και εγκρίθηκε από τα 27 κράτη μέλη σε ειδική σύνοδο κορυφής που πραγματοποιήθηκε στις 6 Μαρτίου. Το σχέδιο αυτό περιέχει πέντε βασικές προτάσεις οι οποίες είναι ασφαλώς ενδιαφέρουσες, αλλά χρήζουν επίσης περαιτέρω συζήτησης.

Η πρώτη πρόταση αφορά την ευελιξία στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

Η Επιτροπή προτείνει την ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, χάρη στην οποία τα κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες κατά 1,5 % του ΑΕΠ χωρίς να υπάρχει κίνδυνος να κινηθεί η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος. Η αναμενόμενη εξοικονόμηση πλησιάζει τα 650 δισ. ευρώ σε διάστημα τεσσάρων ετών. Η Ευρώπη πρέπει να αυξήσει σημαντικά τις αμυντικές της δαπάνες, όπως υποστηρίζει η Ursula von der Leyen.

Η δεύτερη πρόταση αφορά ένα νέο δανειοδοτικό μέσο στον τομέα της άμυνας.

Το εν λόγω μέσο θα διαθέτει κονδύλια ύψους 150 δισ. ευρώ και θα χρηματοδοτείται μέσω δανείων από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, σύμφωνα με ένα σύστημα παρεμφερές προς τη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή. Το μέσο αυτό προορίζεται να χρησιμοποιηθεί σε τομείς προτεραιότητας όπου παρατηρούνται σοβαρές ελλείψεις: αντιαεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα [η γερμανική πρωτοβουλία «European Sky Shield» (Ευρωπαϊκή ασπίδα του ουρανού)], συστήματα πυροβολικού, πύραυλοι και πυρομαχικά, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και συστήματα κατά μη επανδρωμένων αεροσκαφών, στρατηγικοί παράγοντες διευκόλυνσης, προστασία των υποδομών ζωτικής σημασίας (μεταξύ άλλων σε σχέση με το διάστημα), στρατιωτική κινητικότητα, τεχνητή νοημοσύνη, κυβερνοπόλεμος και ηλεκτρονικός πόλεμος.

Για την επιτάχυνση της εν λόγω διαδικασίας, η Επιτροπή προτείνει να χρησιμοποιηθεί το άρθρο 122 της Συνθήκης δυνάμει του οποίου, σε εξαιρετικές περιστάσεις, το μόνο που απαιτείται είναι η συμφωνία των κρατών μελών στο πλαίσιο του Συμβουλίου της ΕΕ, με απλή ενημέρωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Πρόκειται για καταστρατήγηση της δημοκρατικής διαδικασίας που θα μπορούσε ίσως να αμφισβητηθεί. Το σχέδιο για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας εγκρίθηκε στη σύνοδο κορυφής των Βερσαλλιών τον Μάρτιο του 2022, δηλαδή πριν από τρία χρόνια! Φαίνεται λοιπόν δύσκολο να αιτιολογηθεί ο επείγων χαρακτήρας της εν λόγω διαδικασίας.

Η τρίτη πρόταση συνίσταται στην άντληση περιφερειακών κονδυλίων.

Βραχυπρόθεσμα, η Επιτροπή επιμένει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να κάνει περισσότερα με τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, μέσω ανακατανομής κονδυλίων από ορισμένες γραμμές του προϋπολογισμού. Η Επιτροπή προτείνει να δοθεί στα κράτη μέλη η δυνατότητα «να χρησιμοποιήσουν προγράμματα της πολιτικής συνοχής για την αύξηση των αμυντικών δαπανών» και επιθυμεί να διευκολύνει τη διαδικασία οικειοθελών μεταφορών προς άλλα ταμεία της ΕΕ με αμυντικό σκοπό.

Αυτό συνεπάγεται σημαντική περικοπή του τρέχοντος πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (2021-2027). Το ερώτημα που τίθεται είναι το εξής: «είναι σκόπιμο να θυσιάσουμε την κοινωνική ή την περιφερειακή συνοχή προς όφελος της άμυνας;» και αποτελεί θέμα προς συζήτηση.

Συγχρόνως, η πλατφόρμα στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη (STEP) θα μπορούσε να κινητοποιηθεί περαιτέρω με την επέκτασή της σε όλες τις τεχνολογίες στον τομέα της άμυνας. Μια άλλη δυνατότητα, σύμφωνα με την Επιτροπή, έγκειται στη χαλάρωση των υφιστάμενων περιορισμών, όπως οι κανόνες ανταγωνισμού ή οι κανόνες προχρηματοδότησης και συγχρηματοδότησης.

Η τέταρτη πρόταση αφορά τα δάνεια της ΕΤΕπ.

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και οι μέτοχοί της (τα κράτη μέλη) έχουν επανειλημμένα εκφράσει την αντίθεσή τους σε οποιαδήποτε περαιτέρω απόπειρα χορήγησης δανείων στον αμιγώς στρατιωτικό τομέα και εκδηλώσει την προτίμησή τους στον τομέα διττού σκοπού. Συνεπώς, η Επιτροπή επιμένει στην αλλαγή της πολιτικής της ΕΤΕπ.

Η πέμπτη πρόταση συνίσταται στην κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων.

Στόχος της είναι να παρασχεθεί στις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον τομέα της άμυνας η βέλτιστη δυνατή πρόσβαση σε κεφάλαια και χρηματοδότηση, η οποία αποτελεί επαναλαμβανόμενο πρόβλημα για τον κλάδο της βιομηχανίας. Η πρόταση αυτή θα πρέπει να συμπεριληφθεί στην ανακοίνωση σχετικά με την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.