Το 2013 το νοσοκομείο του Λαπινλάχτι, το πρώτο ψυχιατρικό νοσοκομείο της Φινλανδίας και σύμβολο της περίθαλψης της ψυχικής υγείας στη χώρα με ιστορία 170 ετών, ορθωνόταν κενό και ξεχασμένο. Ήταν τότε που μια ομάδα ακτιβιστών στον τομέα της ψυχικής υγείας ρίχτηκε στη δουλειά με όραμα να μετατρέψει το ετοιμόρροπο αυτό ιστορικό κτίριο σε ανοικτό κέντρο για την ψυχική υγεία, τον πολιτισμό και τις τέχνες. Η κ. Siru Valleala, εκπρόσωπος της ένωσης Pro Lapinlahti που διαχειρίζεται το κέντρο, μας είπε ότι το Lapinlahden Lähde είναι πλέον πρωτίστως ένας χώρος χωρίς αποκλεισμούς, όπου το στίγμα και οι προκαταλήψεις μένουν εκτός, και όλοι αισθάνονται ευπρόσδεκτοι.

Τι σας ώθησε να αναλάβετε το εγχείρημα αυτό;

Το 2013 το νοσοκομείο του Λαπινλάχτι, το πρώτο ψυχιατρικό νοσοκομείο της Φινλανδίας που είχε χτιστεί το 1841, ορθωνόταν κενό. Ο Δήμος Ελσίνκι δεν είχε σχέδια για το μέλλον του. Παρά την πλούσια παρακαταθήκη και το πανέμορφο πάρκο του, το ιστορικό αυτό κτίριο είχε ξεχαστεί και έστεκε ετοιμόρροπο. Προβληματισμένη από την τραγική αυτή κατάσταση, μια ομάδα ακτιβιστών της ψυχικής υγείας άρχισε να μοιράζεται τις βλέψεις και τα όνειρά της για το κτίριο, δηλαδή να μετατρέψει το νοσοκομείο και το πάρκο του Λαπινλάχτι σε ανοικτό κέντρο για την ψυχική υγεία, τον πολιτισμό και τις τέχνες.

Αυτό ήταν το σημείο αφετηρίας μιας πορείας που σήμερα είναι γνωστή ως Lapinlahden Lähde, δηλαδή η «άνοιξη του Λαπινλάχτι».  Οι δραστηριότητες βασίζονται στην ιστορική και αρχιτεκτονική σημασία της περιοχής στον μυχό του Κόλπου του Λαπινλάχτι και εμπνέονται από 170 χρόνια εργασίας στον τομέα της ψυχικής υγείας. Το επίκεντρο μετατοπίστηκε από τη θεραπεία ασθενειών στην προώθηση της ευεξίας για όλα τα κοινωνικά στρώματα. Το Lapinlahden Lähde αποτελεί πλέον ζωντανό παράδειγμα της συνεχούς προσπάθειας απαλοιφής του στίγματος, καθώς και αλλαγής προτύπων προς την κατεύθυνση της θετικής αντιμετώπισης.

Στο παρελθόν, το νοσοκομείο του Λαπινλάχτι ήταν μια εμβληματική πρωτοβουλία του κλάδου της ψυχιατρικής και ένας τόπος όπου αναπτυσσόταν συνεχώς η ψυχική περίθαλψη. Αντ’ αυτού, σήμερα οι ακτιβιστές της ψυχικής υγείας που εργάζονταν για τον σύλλογο ψυχικής υγείας Pro Lapinlahti, ο οποίος ιδρύθηκε το 1988 —όταν λειτουργούσε ακόμη το νοσοκομείο του Λαπινλάχτι— επιθυμούσαν να δημιουργήσουν ένα καινοτόμο κέντρο για την προώθηση της ψυχικής υγείας, αξιοποιώντας όλες τις διαθέσιμες γνώσεις του 21ου αιώνα, ένα μέρος που να αποτελεί απτό υπόδειγμα της μετάβασης από τη θεραπεία των ψυχικών ασθενειών στην προώθηση της ψυχικής ευεξίας.

Τι υποδοχής έτυχε το έργο σας; Έχετε λάβει ενημέρωση από τα άτομα που βοηθήσατε;  Έχετε κάποιο παράδειγμα να μας δώσετε;

Στην αρχή, ήταν δύσκολο να πείσουμε το κοινό να διαβεί τις πύλες του κτιρίου. Η περιοχή ήταν κλειστή για το κοινό εδώ και 170 χρόνια όσο λειτουργούσε ως ψυχιατρικό νοσοκομείο και, παρά το ενδιαφέρον και την περιέργεια, ήταν δύσκολο να πειστούν οι άνθρωποι ότι ήταν ευπρόσδεκτοι να έρθουν και να περιηγηθούν τον χώρο. Αργά αλλά σταθερά, το κοινό άρχισε να συμμετέχει στις δραστηριότητες και τις εκδηλώσεις, και συνέβαλε με ενθουσιασμό στην περαιτέρω ανάπτυξή τους, στον εθελοντισμό και στην ανταλλαγή ιδεών. Καλλιτέχνες και ερμηνευτές έφεραν τις εκθέσεις και τις πολιτιστικές εκδηλώσεις τους στο Lapinlahden Lähde και σήμερα έχουμε περισσότερες από 400 εκδηλώσεις ετησίως, καθώς και 50 με 60 ετήσιες εκθέσεις τέχνης. Το νοσοκομείο του Λαπινλάχτι μετατράπηκε σε ανοικτό εντευκτήριο για κάθε κάτοικο του Ελσίνκι, προωθώντας την ψυχική ευεξία και μειώνοντας τη μοναξιά και τον κοινωνικό αποκλεισμό κάθε μέρα του χρόνου.

«Όταν άρχισα να συμμετέχω στην πρωτοβουλία αυτή, αισθάνθηκα πόσο ωραία ήταν που μπορούσα να είμαι εδώ και να συμβάλω στην ανάπλαση αυτού του μέρους... ο καθαρός αέρας διώχνει καθετί βαρύ.» (Cresswell-Smith et al 2022)

Το νοσοκομείο του Λαπινλάχτι θεωρείται σήμερα ένα ιδιαιτέρως ασφαλές και συμπεριληπτικό μέρος, ένα μέρος όπου πάντα αισθάνεσαι ευπρόσδεκτος, ανεξάρτητα από τη διάθεσή σου ή τις συνθήκες στις οποίες ζεις. Το παρελθόν του Λαπινλάχτι ως ψυχιατρικού νοσοκομείου νοηματοδοτεί το εγχείρημα. Σου επιτρέπει να είσαι ευάλωτος, ενώ εδώ επικρατεί ανοικτό πνεύμα σχετικά με τις δυσκολίες ψυχικής υγείας, κάτι απολύτως μοναδικό. Βασιζόμαστε σε μια ισχυρή αίσθηση του ανήκειν στην κοινότητα και όλοι μπορούν να διερευνήσουν με ασφάλεια τα δικά τους δυνατά σημεία. Το στίγμα και οι διακρίσεις μένουν εκτός και εμείς, οι του Lapinlahden Lähde, είμαστε υπερήφανοι για το γεγονός ότι κανείς δεν αποκλείεται.

Οι δραστηριότητες του νοσοκομείου του Λαπινλάχτι αναπτύχθηκαν σε συνεργασία με τον ιδιοκτήτη, τον Δήμο Ελσίνκι, και αυτό το αναπτυξιακό έργο αποτέλεσε προϋπόθεση για το σύνολο του εγχειρήματος. Επί του παρόντος λαμβάνονται μακρόπνοες πολιτικές αποφάσεις σχετικές με το μελλοντικό καθεστώς ιδιοκτησίας της έκτασης και ελπίζουμε ότι η επιτυχία των σημερινών εγχειρημάτων θα ληφθεί πλήρως υπόψη.

Πώς σκοπεύετε να χρησιμοποιήσετε τη συγκεκριμένη χρηματοδότηση για να βοηθήσετε περισσότερο την κοινότητα στην οποία απευθύνεστε; Σχεδιάζετε ήδη νέα έργα;

Θα συνεχίσουμε να αναπτύσσουμε τις δραστηριότητές μας με τρόπο ώστε ακόμη περισσότεροι άνθρωποι να μπορούν να συμμετέχουν και να επωφελούνται από αυτές. Πρόσφατα δρομολογήσαμε ένα συναρπαστικό έργο για άτομα που ανακάμπτουν από ψυχικές διαταραχές, το οποίο αποσκοπεί στη διευκόλυνση της πρόσβασης στις πολιτιστικές δραστηριότητες και της άσκησης του σχετικού δικαιώματος. Πιο συγκεκριμένα, βοηθούμε τους ανθρώπους να βρουν τον δικό τους τρόπο για να εκφραστούν καλλιτεχνικά και να κατανοήσουν τι τους είναι χρήσιμο όσον αφορά την κουλτούρα της ψυχικής ευεξίας και τις τέχνες. Σε αυτό το έργο θα χρησιμοποιήσουμε το γενναιόδωρο χρηματικό έπαθλο το οποίο μας απονεμήθηκε εδώ.

Κατά τη γνώμη σας, τι είδους συλλογική δράση απαιτείται για τη μείωση του στίγματος που συχνά συνοδεύει τα προβλήματα ψυχικής υγείας; Μπορεί η τέχνη να συμβάλει στη χειραφέτηση των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας;      

Πρέπει να παρέχουμε δραστηριότητες στις οποίες μπορούν να συναντηθούν άτομα με διαφορετικές εμπειρίες και καταβολές. Η δόμηση δραστηριοτήτων που δεν βασίζονται στην κατάσταση της υγείας ή στις συνθήκες διαβίωσης δημιουργεί μοναδικές ανθρώπινες επαφές και σφυρηλατεί ουσιαστικές σχέσεις μεταξύ ατόμων με διαφορετικές καταβολές. Η διερεύνηση της ψυχικής υγείας με διάφορα μέσα, όπως οι τέχνες, έχει ενισχύσει την ευαισθητοποίηση και την κατανόηση της κατάστασης. Η τέχνη έχει έναν εξαιρετικό τρόπο να φέρνει τους ανθρώπους κοντά και παρέχει νέους τρόπους αντιμετώπισης ακόμη και επώδυνων θεμάτων. Η τέχνη διοχετεύει την έκφραση και δίνει ευκαιρίες στους ανθρώπους να προβληθούν και να ακουστούν. Η δυνατότητα ενός ατόμου να εισακουστεί μπορεί να αλλάξει τη ζωή του και την αντίληψη που έχει για τον εαυτό του.