Door Elena Calistru

De economische structuur van Europa is door recente crises op de proef gesteld, en de doorsnee burger kreeg het daarbij het zwaarst te verduren. Ons advies De crises te boven komen biedt een blauwdruk voor een economie die personen en bedrijven beschermt en hen vrijwaart van economische onrust.

Drie economische vereisten springen in het oog:

Ten eerste moeten economische prognoses veranderen van retrospectieve analyses in voorspellende maatregelen. Inflatie is eerder merkbaar aan keukentafels dan op economische dashboards. We hebben geavanceerde systemen voor vroegtijdige opsporing nodig die knelpunten in de voorziening en anomalieën in de prijstransmissie opmerken voordat die zich vertalen in torenhoge verwarmingskosten en onbetaalbare boodschappen. De huishoudens die het kwetsbaarst zijn voor economische schokken zijn ook het minst goed in staat om deze op te vangen. Om voor gerichte bescherming te zorgen moeten kwetsbaarheden daarom gedetailleerd in kaart worden gebracht.

Ten tweede moet in de begrotingscapaciteit het accent verschuiven van noodrespons naar ingebouwde stabilisatie. NextGenerationEU was indrukwekkend, maar droeg ook de sporen van improvisatie. Met permanente begrotingsstabilisatiemechanismen onder toezicht van het maatschappelijk middenveld zou een crisisrespons de mensen beschermen die het meeste risico lopen. Wanneer in de economische governance geen rekening wordt gehouden met verdelingseffecten, ondermijnen de sociale spanningen die daardoor ontstaan de veerkracht die we juist proberen op te bouwen. Sociale voorwaarden voor EU-financiering mogen niet worden gezien als bureaucratische belemmeringen – zij kunnen ervoor zorgen dat economische groei zich voor iedereen vertaalt in een betere levensstandaard.

Ten derde moet vaart worden gezet achter de marktintegratie op gebieden waar de consument er het meest baat bij heeft. Energiekosten die veel hoger liggen dan die van concurrenten zijn niet alleen macro-economische indicatoren. Ze leiden ook tot maandelijkse energiefacturen die in heel Europa zwaar drukken op het budget van huishoudens. Strategische investeringen in grensoverschrijdende infrastructuur en integratie van de energiemarkt zijn niet alleen maar abstracte economische doelstellingen, maar betekenen ook een tastbare verlichting voor gezinnen en bedrijven die zuchten onder hoge kosten van levensonderhoud.

Economisch beleid ontwikkelen zonder inbreng van het maatschappelijk middenveld is als navigeren zonder kennis van de lokale situatie: technisch gezien mogelijk, maar praktisch gezien dom. Wanneer beleid wordt ontworpen met volledige inbreng van degenen die met de gevolgen ervan te maken krijgen, levert dat altijd veel betere resultaten op. Het gaat hier niet om raadpleging als een formaliteit, maar om het aanboren van de collectieve intelligentie van het maatschappelijk middenveld gedurende de hele beleidscyclus.

De concurrerende sociale markteconomie van Europa moet worden gemoderniseerd en niet aan haar lot worden overgelaten. Alleen mensen met weinig economische verbeeldingskracht zijn voor een keuze tussen concurrentievermogen en bescherming van de burger. De uitdagingen die ons te wachten staan vereisen institutionele creativiteit waarbij economische veerkracht en het welzijn van mensen de kern van Europa’s economische governance vormen.