Η διάσκεψη για τα θεμελιώδη δικαιώματα και το κράτος δικαίου που διοργάνωσε η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έφερε στο φως σοβαρές παραβιάσεις και αρνητικές τάσεις στους τέσσερις τομείς που καλύπτονται από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό για το κράτος δικαίου (δικαιοσύνη, διαφθορά, μέσα ενημέρωσης και σύστημα ελέγχων και ισορροπιών). Η ΕΟΚΕ τόνισε ότι η κοινωνία των πολιτών αποτελεί δυναμικό παράγοντα στην υπεράσπιση αυτής της θεμελιώδους αρχής της ΕΕ.

Ο πρόεδρος της ειδικής ομάδας «Θεμελιώδη δικαιώματα και κράτος δικαίου» της ΕΟΚΕCristian Pîrvulescu υπογράμμισε τον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών: «Δεν απευθυνόμαστε στους εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών για λόγους αρχής· αφουγκραζόμαστε την κοινωνία των πολιτών επειδή η συνεισφορά της είναι ουσιώδης σε αυτά τα κρίσιμα ζητήματα».

Η Giulia Barbucci, Αντιπρόεδρος της ΕΟΚΕ, δήλωσε ότι «οι νομικές και οι πολιτικές απαντήσεις της ΕΕ δεν μπορούν να σταθούν από μόνες τους. Πρέπει επίσης να ενισχύσουμε τη συμμετοχή των φορέων της κοινωνίας των πολιτών, καθότι αυτοί είναι η γέφυρα μεταξύ του γενικού πληθυσμού και των θεσμικών οργάνων».

Εντούτοις, η τρέχουσα κρίση στον τομέα της υγείας και τα μέτρα που έλαβαν οι αρχές έχουν εντείνει τις προκλήσεις που υφίστανται ήδη στο συγκεκριμένο πεδίο. Η έκθεση της Επιτροπής για το κράτος δικαίου, η οποία δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2021, επεσήμανε αυτές τις αρνητικές τάσεις, αλλά και ορισμένες θετικές εξελίξεις σε κάποια κράτη μέλη.
Ο Gašper Dovžan, υφυπουργός Εξωτερικών της Σλοβενίας, προσέθεσε ότι «ο σεβασμός του κράτους δικαίου δεν πρέπει να συνιστά ποτέ θέμα διλήμματος ούτε να αποτελεί θύμα οποιασδήποτε κρίσης».

Ωστόσο, «υπάρχουν ακόμη πολλά που πρέπει να γίνουν και έχουμε πολύ δρόμο να διανύσουμε», είπε ο Matthew Caruana Galizia. Η μητέρα του, Daphne Caruana Galizia, Μαλτέζα δημοσιογράφος, δολοφονήθηκε ενώ διερευνούσε υποθέσεις διαφθοράς, νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και οργανωμένου εγκλήματος. «Δυστυχώς, η μητέρα μου αποτελεί απόδειξη ότι οι αδυναμίες στο πεδίο του κράτους δικαίου και η εκτεταμένη διαφθορά δεν αποτελούν εγκλήματα χωρίς θύματα».

Οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι το κράτος δικαίου είναι ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία της ΕΕ ως συνόλου, και ιδίως για την αξιοπιστία της, την ανθεκτικότητα και την αμοιβαία εμπιστοσύνη.

Όπως συνόψισε η Debbie Kohner, από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Εθνικών Οργανισμών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, και οι τέσσερις πυλώνες που καλύπτονται από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό για το κράτος δικαίου —δικαστικό σύστημα, ελευθερία και πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης, πλαίσια για την καταπολέμηση της διαφθοράς και λοιποί έλεγχοι και ισορροπίες — είναι αλληλένδετοι.
Η Nicole Romain, από τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τόνισε επίσης ότι όλοι οι θεσμικοί παράγοντες θα πρέπει να καταβάλουν μεγαλύτερες προσπάθειες για την καλύτερη ενημέρωση του γενικού πληθυσμού σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα και το κράτος δικαίου.

Η Eszter Nagy, από την Ένωση Ευρωπαίων Φεντεραλιστών, επέμεινε ότι είναι καιρός πλέον η ΕΕ να αξιοποιήσει πλήρως όλα της τα εργαλεία, αρχής γενομένης από τη δημοσιονομική αιρεσιμότητα σε σχέση με το κράτος δικαίου. (at)