De negatieve trends op het gebied van de rechtsstaat in de EU ombuigen via het maatschappelijk middenveld

Tijdens de EESC-conferentie over grondrechten en de rechtsstaat kwamen ernstige schendingen en negatieve trends aan het licht op de vier gebieden die onder het Europees rechtsstaatmechanisme vallen (justitie, corruptie, media en controlemechanismen). Het EESC benadrukte dat het maatschappelijk middenveld zich uit alle macht inzet voor eerbiediging van dit fundamentele beginsel van de EU.

Cristian Pîrvulescu, voorzitter van de groep Grondrechten en de rechtsstaat (FRRL-groep) van het EESC, onderstreepte de rol van het maatschappelijk middenveld: “We wenden ons niet tot de vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld omdat we dat nu eenmaal geacht worden te doen, we luisteren naar het maatschappelijk middenveld omdat het een essentiële bijdrage levert aan deze cruciale kwesties".

Giulia Barbucci, vice-voorzitster van het EESC, zei dat “wettelijke en politieke antwoorden van de EU niet op zichzelf kunnen staan. We moeten ook de actoren van het maatschappelijk middenveld nauwer bij een en ander betrekken, aangezien zij een brug vormen tussen wat er onder de bevolking leeft en de instellingen".

Als gevolg van de huidige gezondheidscrisis en de door de autoriteiten genomen maatregelen zijn de problemen die er in dit verband al waren alleen maar groter geworden. In haar verslag over de rechtsstaat van juli 2021 gaat de Commissie in op deze negatieve tendensen, maar noemt ze ook een aantal positieve ontwikkelingen in bepaalde lidstaten.
Gašper Dovžan, staatssecretaris van Buitenlandse Zaken van Slovenië, voegde daaraan toe dat “de eerbiediging van de rechtsstaat nooit een dilemma mag zijn en ook nooit het kind van de rekening mag worden tijdens een crisis".

Niettemin "is er nog veel te doen en een lange weg te gaan", aldus Matthew Caruana Galizia. Zijn moeder, de Maltese journaliste Daphne Caruana Galizia, werd vermoord toen ze onderzoek deed naar corruptie, witwaspraktijken en georganiseerde misdaad. “Uit de dood van mijn moeder blijkt helaas maar al te goed dat een haperende rechtsstaat en wijdverspreide corruptie wel degelijk slachtoffers kunnen maken.”

De deelnemers waren het erover eens dat de rechtsstaat van vitaal belang is voor het functioneren van de EU als geheel, en ook voor haar geloofwaardigheid, weerbaarheid en onderlinge vertrouwen.

Zoals Debbie Kohner van het Europees netwerk van nationale mensenrechteninstellingen het samenvatte: alle vier de pijlers van het Europees rechtsstaatmechanisme – justitie, mediavrijheid en -pluralisme, anticorruptie en andere controlemechanismen – zijn met elkaar verweven.
Nicole Romain van het EU-Bureau voor de grondrechten benadrukte ook dat alle institutionele actoren zich beter moeten inspannen om de bevolking te doordringen van het belang van grondrechten en de rechtsstaat.

Eszter Nagy van de Europese Federalisten wees erop dat het hoog tijd is dat de EU ten volle gebruik maakt van al haar instrumenten, in de eerste plaats door financiering uit de begroting afhankelijk te maken van het respecteren van de rechtsstaat. (at)