EKES był 6 marca gospodarzem debaty na temat opracowanego przez Komisję Europejską Paktu dla czystego przemysłu. Zaledwie kilka dni przed dyskusją w Radzie, zaplanowaną na 12 marca, decydenci, liderzy przemysłu i społeczeństwo obywatelskie analizowali, czy pakt może rzeczywiście wesprzeć europejski sektor czystych technologii, energochłonne gałęzie przemysłu i autonomię strategiczną.

W niestabilnej sytuacji geopolitycznej i wobec zmieniających się stosunków transatlantyckich Europa pilniej niż kiedykolwiek wcześniej potrzebuje strategicznej autonomii. Pakt dla czystego przemysłu ma na celu przyspieszenie dekarbonizacji i przejścia do działania w obiegu zamkniętym, a przy tym zwiększenie konkurencyjności przemysłu, w czym punktem wyjścia będzie obniżenie cen energii. Pozostają jednak wątpliwości co do wykonalności i finansowania.

Nie chodzi o wybór między autonomią strategiczną, konkurencyjnością a dwojaką transformacją. Wszystkie sektory przemysłu muszą podjąć działania i dostosować się – we własnym tempie, ale przy jasno określonych zobowiązaniach – powiedział Pietro de Lotto, przewodniczący Komisji Konsultacyjnej ds. Przemian w Przemyśle (CCMI) EKES-u, który uznał, że wyzwanie to wymaga prawdziwej ekwilibrystyki.

Komisja podkreśliła geopolityczną konieczność energetycznego uniezależnienia się od Rosji, ale pogarszający się stan europejskiego przemysłu jest coraz bardziej niepokojący. Produkcja przemysłowa i napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych znacznie spadły w ciągu ostatnich dwóch lat.

Finansowanie będzie bardzo wymagającym zadaniem. Osiągnięcie celów planu wymaga współpracy między instytucjami UE, państwami członkowskimi i przemysłem. Europejski Bank Inwestycyjny obiecał 500 milionów euro w ramach kontrgwarancji i 1,5 miliarda euro na poprawę sieci energetycznych, ale rządy krajowe muszą zmobilizować dodatkowe środki.

Istotnym problemem są również społeczne skutki transformacji, zwłaszcza w sektorach energochłonnych, w których utracono wiele miejsc pracy. Przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego zastanawiali się, czy obniżenie podatków od energii – kluczowa propozycja paktu – nie odbędzie się kosztem finansowania edukacji i opieki zdrowotnej.

Pomimo optymizmu związanego z długoterminowymi celami Paktu dla czystego przemysłu eksperci nie byli przekonani, czy pozwoli on sprostać krótkoterminowym wyzwaniom. Kluczowe znaczenie mają szybkość i uproszczenie, ponieważ wysokie koszty energii i bariery regulacyjne mogą spowalniać postępy. Rozdrobnienie polityk krajowych pozostaje wyzwaniem i Pakt dla czystego przemysłu może nie wykorzystać szansy na ujednolicenie polityki przemysłowej w całej Europie.

Neutralność technologiczna również jest trudną kwestią i toczy się debata na temat właściwej równowagi między odnawialnymi źródłami energii, wodorem i biopaliwami. Chociaż skupienie się na odnawialnych źródłach energii jest czymś pozytywnym, potrzebne są zdecydowane zobowiązania dotyczące efektywności energetycznej. Odnawialne źródła energii pozwoliły już europejskim konsumentom zaoszczędzić 100 miliardów euro w latach 2021–2023 i jest to sukces, na którym UE powinna oprzeć swe działania. (jh)

Sztandarowa Nagroda EKES-u dla Społeczeństwa Obywatelskiego podkreśla wybitny wkład społeczeństwa obywatelskiego w utrzymywanie oraz umacnianie europejskiej tożsamości i europejskiego obywatelstwa. Nagroda dotyczy co roku innej palącej kwestii społecznej związanej z pracami EKES-u.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) nagrodził 20 marca trzy organizacje społeczeństwa obywatelskiego ze Słowacji, Belgii i Francji za przełomowe projekty, które przeciwdziałają pogłębianiu się szkodliwej polaryzacji w całej Unii Europejskiej.

Nagroda pieniężna w wysokości 32 tys. EUR została podzielona między troje zwycięzców.

EKES przyznał główną nagrodę w wysokości 14 tys. EUR Słowackiemu Stowarzyszeniu Debat za olimpiadę krytycznego myślenia – pionierską inicjatywę, która wzmacnia odporność słowackiej młodzieży na mylne informacje. W ramach projektu organizowany jest konkurs dla uczennic i uczniów w trzech grupach wiekowych, w ramach którego podejmują się oni rzeczywistych wyzwań medialnych i oceniają wiarygodność treści.

Każdy z pozostałych laureatów otrzymał 9 tys. EUR.

Francuska organizacja Reporters d'Espoirs zajęła drugie miejsce dzięki francuskojęzycznemu programowi szkoleń w dziedzinie dziennikarstwa rozwiązań Prix Européen Jeunes Reporters d’Espoirs.

Trzecia nagroda trafiła do belgijskiej organizacji FEC Diversité asbl za projekt „ESCAPE GAME EXTREME DROITE pour se désintoxiquer” – pochłaniającą grę, która przeciwdziała skrajnie prawicowym ideologiom.

15. Nagroda EKES-u dla Społeczeństwa Obywatelskiego

W ramach 15. edycji Nagrody EKES-u dla Społeczeństwa Obywatelskiego wyróżniono projekty nienastawione na zysk realizowane przez osoby fizyczne, przedsiębiorstwa prywatne i organizacje społeczeństwa obywatelskiego, które przyczyniły się do zwalczania szkodliwej polaryzacji w całej Unii Europejskiej.

W ostatnich latach Europa doświadczyła wielu kryzysów: od rosyjskiej wojny napastniczej w Ukrainie, przez rosnące ceny energii i koszty życia, po ciągłe gospodarcze i społeczne następstwa pandemii COVID-19. Takie kryzysy mogą podważyć zaufanie do instytucji publicznych i sprzyjać szkodliwej polaryzacji w całym społeczeństwie.

O ile polaryzacja może być częścią otwartego i pluralistycznego społeczeństwa, o tyle nasilający się populizm i negatywna polaryzacja stanowią poważne wyzwanie dla europejskich demokracji. Europa boryka się również z postępującą fragmentacją tradycyjnego krajobrazu medialnego oraz z nasileniem się informacji wprowadzających w błąd i ataków na wolność mediów, co stanowi dalsze zagrożenie dla wartości demokratycznych.

Tegoroczni laureaci zostali wybrani z silnego i zróżnicowanego grona ponad 50 organizacji z piętnastu państw członkowskich. Projekty nagrodzono za niezwykłą kreatywność i entuzjazm ich twórców oraz ich zaangażowanie w zwalczanie szkodliwej polaryzacji w społeczeństwie europejskim.

Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie odgrywa pierwszoplanową rolę w ochronie demokracji europejskiej, czego po raz kolejny dowiodły tegoroczne niezwykłe i szeroko zakrojone projekty – powiedział wiceprzewodniczący EKES-u ds. komunikacji Aurel Laurenţiu Plosceanu.

Mija właśnie trzecia rocznica wybuchu brutalnej i niczym niesprowokowanej wojny napastniczej Rosji przeciwko Ukrainie – wojny będącej nie tylko atakiem na suwerenny naród, lecz również na podstawowe wartości demokracji, godności ludzkiej i międzynarodowego ładu opartego na zasadach. Pragnę przy tej okazji zapewnić o naszej solidarności z Ukrainkami i Ukraińcami – powiedział przewodniczący EKES-u Oliver Röpke podczas wystąpienia na lutowej sesji plenarnej.

Od pierwszego dnia tej inwazji stoimy po stronie Ukrainy – nie tylko symbolicznie, lecz poprzez konkretne działania. Dziś potwierdzamy nasze niezachwiane zaangażowanie we wspieranie suwerenności, demokracji i europejskiej przyszłości Ukrainy. Wzywamy UE do utrzymania i zwiększenia wsparcia politycznego, gospodarczego, humanitarnego i wojskowego.

Naród ukraiński wykazał się niezwykłą odwagą oraz rezyliencją w obronie swojego kraju i zasad, które nas łączą jako Europejki i Europejczyków. Od pierwszego dnia napaści EKES, jego członkinie, członkowie i reprezentowane przez niego europejskie społeczeństwo obywatelskie stoją po stronie Ukrainy – nie tylko symbolicznie, lecz także poprzez konkretne działania.

W czasach rosnącej niepewności geopolitycznej ostatnie wypowiedzi przedstawicieli USA kwestionujące zbiorowe zobowiązanie NATO do obrony budzą głębokie zaniepokojenie. Europa nie może sobie pozwolić na samozadowolenie.

Ukraina walczy nie tylko o swoje przetrwanie, lecz także o bezpieczeństwo całego kontynentu europejskiego.

Komitet domaga się, by przywódcy UE wykorzystali ten moment do wzmocnienia europejskich zdolności w zakresie bezpieczeństwa i obrony, do przedefiniowania autonomii strategicznej, do obrony multilateralizmu oraz pogłębienia współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych. Należy przy tym budować silniejsze globalne partnerstwa z demokratycznymi sojusznikami spoza UE.

Nie ma czasu do stracenia.

Nie można być niezdecydowanym. Wahanie się jest pożywką dla autokratów i agresorów.

Demokracje muszą być zjednoczone i stanowcze.

EKES apeluje do UE o zwiększenie autonomii strategicznej, o obronę demokracji i praw podstawowych oraz o zdecydowane poparcie dla Ukrainy. Nadszedł czas na strategiczne działania geopolityczne UE.

Pełne wystąpienie można przeczytać tutaj. (at)

W całej Europie i Ameryce organizacje społeczeństwa obywatelskiego są obiektem ataków. UE musi bezzwłocznie przystąpić do działania, aby ich bronić i chronić demokrację. Podczas debaty plenarnej w Światowym Dniu Organizacji Pozarządowych Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) wysłał jasny sygnał: organizacje społeczeństwa obywatelskiego są pierwszymi obrończyniami demokracji. W obliczu cięć finansowych zagrażających ich przetrwaniu UE musi podjąć natychmiastowe działania w celu ich ochrony i wsparcia.

EKES przeprowadził 27 lutego debatę pt. „UE i społeczeństwo obywatelskie: wzmacnianie demokracji i uczestnictwa”. Była to dla przedstawicieli i ekspertów z organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz dla posłanek i posłów do Parlamentu Europejskiego okazja do przedyskutowania i ocenienia roli organizacji społeczeństwa obywatelskiego w tej ważnej dziedzinie.

Raquel García Hermida-Van Der Walle, europosłanka z Renew Europe, zwróciła uwagę, że te organizacje często przyczyniają się do mechanizmów kontroli i równowagi. Zapewniają również różne metody interakcji społecznych, które mogą zastępować brakujące usługi publiczne. Dlatego też jako pierwsze stają się celem ataków, ponieważ dla niektórych rządów mogą okazać się politycznie niewygodne.

Nicholas Aiossa, dyrektor Transparency International Europe, powiedział, że w Parlamencie Europejskim toczy się zorganizowana kampania polityczna mająca na celu dyskredytację roli organizacji społeczeństwa obywatelskiego, zakłócenie ich działania, a także odebranie im finansowania. Nie znaleziono żadnych dowodów na nieprawidłowości finansowe.

Centroprawicowa Europejska Partia Ludowa (EPL) w Parlamencie Europejskim oskarżyła w styczniu organizacje pozarządowe zajmujące się ochroną środowiska i klimatu o to, że Komisja Europejska finansuje ich lobbing w Parlamencie, w innych instytucjach UE i wobec posłów do PE. Oskarżenie wzbudziło oburzenie europejskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

Krytyka tych organizacji nie jest niczym nowym, lecz fałszywe i wprowadzające w błąd informacje spotęgowały ostatnio ataki. Jak stwierdziła Brikena Xhomaqi, współprzewodnicząca Grupy Łącznikowej EKES-u, sytuacja jest sygnałem ostrzegawczym dla wszystkich tego rodzaju organizacji, które powinny się zjednoczyć i dokonać zmiany. Ludzie powinni mieć świadomość, że większość organizacji społeczeństwa obywatelskiego opiera się na pracy wolontariuszy, a więc nie marnujemy pieniędzy podatników.

Uczestnicy wezwali również Komisję Europejską do zajęcia bardziej stanowczego stanowiska w tej sprawie i zaproponowali szereg rozwiązań mających wzmocnić rolę tych organizacji.

García Hermida-Van Der Walle stwierdziła że będzie dążyć do większego uznania i podwyższenia rangi tych organizacji w sprawozdaniu na temat praworządności oraz w systemie warunkowości, który jest warunkiem podstawowym.

Michał Wawrykiewicz, eurodeputowany z ramienia EPL, powiedział, że jego zadaniem jest uwrażliwienie jego ugrupowania na te fundamentalne kwestie. Poruszył również kwestię informowania decydentów, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego i NGO działają w terenie, świadcząc kluczowe usługi, które mają bezpośredni wpływ na życie ludzi.

Przewodniczący EKES-u Oliver Röpke odniósł się z aprobatą do stanowisk przedstawicieli organizacji społeczeństwa obywatelskiego i stwierdził: Musimy przeciwstawić się próbom deprecjonowania tych organizacji lub ograniczenia ich dostępu do zasobów niezbędnych do demokratycznego uczestnictwa. W obliczu ograniczeń finansowych i nasilającej się presji politycznej oczywiste jest, że potrzebują one silniejszego i bardziej przewidywalnego wsparcia, aby kontynuować swoją istotną działalność. (at)

W dniach 13–14 marca Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) zorganizował pod hasłem „Oddać głos młodzieży” doroczną imprezę młodzieżową „Twoja Europa – twoje zdanie!” – edycja 2025, poświęconą roli młodych ludzi we wspólnym kształtowaniu odpornej przyszłości. 

Wydarzenie zgromadziło blisko stu młodych ludzi z Unii Europejskiej, dziewięciu krajów kandydujących oraz Wielkiej Brytanii. Reprezentowali oni organizacje młodzieżowe, krajowe rady młodzieży i szkoły średnie, dzięki czemu mogli przedstawić bolączki szerokiego spektrum grup. Wielu z nich ma już doświadczenie w orędowaniu na rzecz młodzieży, ale dla innych był to pierwszy ważny krok ku angażowaniu się w demokrację uczestniczącą w swoich społecznościach i poza nimi.

Podczas kilku warsztatów młodzi ludzie, prowadzeni przez moderatorów, wyłonili najbardziej palące kwestie, którymi powinni zająć się politycy. Można tu wymienić walkę z korupcją, opracowanie spójnej strategii klimatycznej i zapewnienie wszystkim równych praw. Korupcja podważa zaufanie do instytucji i osłabia demokrację, dlatego trzeba wspierać dziennikarstwo śledcze i bardziej przejrzyście wydawać pieniądze podatników.

Musimy sprawić, by każdy czuł się odpowiedzialnym. Nie możemy pozwolić sobie na status biernych obserwatorów, ponieważ koszt bezczynności jest zbyt wysoki. Musimy walczyć i wygrać – oznajmił jeden z uczestników.

Młodzi ludzie stwierdzili, że trzeba wyznaczyć wspólne cele dotyczące przeciwdziałania zmianie klimatu. Zaznaczyli też, że trzeba zadbać o to, by wszyscy mogli żyć w świecie, który będzie wolny od negatywnych skutków zmiany klimatu. Wezwali do opracowania programu nauczania opartego na wartościach, co wpłynęłoby pozytywnie na zachowanie użytkowników w internecie i złagodziło skutki dezinformacji. Ponadto opowiedzieli się za równością w zakresie praw, traktowania i możliwości i za tworzeniem inkluzywnych przestrzeni dla wszystkich. Odnosząc się do braku reprezentacji młodzieży w politycznych procesach decyzyjnych zaznaczyli, że demokracja wymaga wysłuchania wszystkich głosów.

To półtoradniowe wydarzenie zakończyło się sesją plenarną młodzieży, podczas której zaangażowani uczestnicy przedstawili swoje zalecenia przewodniczącemu EKES-u Oliverowi Röpke i unijnej koordynatorce ds. młodzieży Bilianie Sirakovej. Po głosowaniu uczestnicy uszeregowali pięć priorytetowych punktów według ich ważności.

1) Zwalczanie korupcji dzięki przejrzystości i udziałowi młodzieży.

2) Aktywne obywatelstwo: od szkolnej klasy do społeczności.

3) Zaangażowanie na rzecz równości.

4) Młodzież zasługuje na miejsce.

5) Opracowanie spójnej strategii przeciwdziałania zmianie klimatu.

Przewodniczący Oliver Röpke podkreślił, że Komitet może uwzględnić te zalecenia w swoich pracach doradczych, i zaznaczył, że równość płci jest jednym z jego priorytetów. Również Biliana Sirakova stwierdziła, że Unia Europejska będzie kierować się tymi zaleceniami w swoich pracach. (cpwb)

Ponad 800 uczestników z organizacji obywatelskich i zainteresowanych stron z całej Europy, w tym organizacji młodzieżowych, pozarządowych i dziennikarzy, wzięło udział w Tygodniu Społeczeństwa Obywatelskiego, zorganizowanym przez Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny w dniach 17–20 marca 2025 r. W sesji inauguracyjnej mówiono o ochronie przestrzeni obywatelskiej poprzez działania prawne i potwierdzono kluczową rolę społeczeństwa obywatelskiego, jaką jest pociąganie władzy do odpowiedzialności, budowanie pomostów, wspieranie odporności społecznej i oddawanie głosu tym, którzy są zbyt często pomijani.

Tematem przewodnim Tygodnia Społeczeństwa Obywatelskiego 2025 było wzmacnianie spójności i uczestnictwa w spolaryzowanych społeczeństwach. Wydarzenie obejmowało trzy główne inicjatywy: panele Grupy Łącznikowej, europejską inicjatywę obywatelską i Nagrodę dla Społeczeństwa Obywatelskiego i miało na celu:

• zająć się rosnącą polaryzacją, która w ostatnich latach była napędzana przez skutki kryzysu finansowego, zmianę klimatu i pogłębiające się nierówności dochodowe;
• podkreślić pierwszoplanową rolę, jaką w tym kontekście może odegrać społeczeństwo obywatelskie;
• zebrać rozwiązania i postulaty społeczeństwa obywatelskiego dla decydentów UE, aby przeciwdziałać polaryzacji Europy poprzez wzmocnienie spójności społecznej i demokratycznego uczestnictwa w kluczowych dla społeczeństwa obszarach.

W wystąpieniu inauguracyjnym przewodniczący EKES-u Oliver Röpke podkreślił: Społeczeństwo obywatelskie musi sprostać temu wyzwaniu. Uczestnictwo, dialog i solidarność to nie tylko ideały – to fundament odpornej i zjednoczonej Europy. Spotykając się z okazji Tygodnia Społeczeństwa Obywatelskiego, potwierdźmy nasze zaangażowanie na rzecz integracji społecznej i aktywnego obywatelstwa. Silna demokracja zależy nie tylko od instytucji, ale również od zaangażowania wszystkich obywateli.

Albena Azmanova, profesor nauk politycznych i społecznych w City Saint George's, University of London, mówiła o rosnącym braku bezpieczeństwa ekonomicznego, z którym boryka się większość ludzi, co nazwała „epidemią niepewności”. Wyjaśniła, dlaczego społeczeństwo obywatelskie jest czynnikiem przełomu w czasach ogólnego braku bezpieczeństwa.

Powszechny brak bezpieczeństwa ekonomicznego odebrał większości ludzi wolę walki. Społeczeństwo obywatelskie ma tę wolę. Aktywiści społeczeństwa obywatelskiego kierują się poczuciem celu w odpowiedzi na konkretny problem. Są widocznym ramieniem demokracji, powiedziała.

Jak ujął to Younous Omarjee, wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego: Potrzebujemy społeczeństwa obywatelskiego jako spoiwa między obywatelami w kontekście rosnącego indywidualizmu i jako bastionu przeciwko szerzącym się skrajnie prawicowym ideom.

Adriana Porowska, ministra do spraw społeczeństwa obywatelskiego zabierająca głos w imieniu polskiej prezydencji Rady UE, podkreśliła zasadniczą rolę organizacji pozarządowych w zapewnianiu odporności społecznej oraz we wspieraniu słabszych i izolowanych grup społecznych. Podzieliła się również polskimi doświadczeniami, jeżeli chodzi o gwarantowanie odporności krajowej przez społeczeństwo obywatelskie.

Brikena Xhomaqi, współprzewodnicząca Grupy Łącznikowej EKES-u ds. Europejskich Organizacji i Sieci Społeczeństwa Obywatelskiego, podkreśliła, że jedność w różnorodności, dumna dewiza UE, jest kultywowana na najniższym poziomie. Wspomniała też jednak, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego i organizacje pozarządowe są obiektem ataków, a ich finansowanie i rola są kwestionowane. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego nie mogą funkcjonować bez zasobów. Potrzebujemy instytucji chroniących społeczeństwo obywatelskie oraz ochrony prawnej przestrzeni obywatelskiej, aby nasze społeczeństwo pozostało zjednoczone w różnorodności.

Głównym zadaniem trwającej obecnie polskiej prezydencji Rady Unii Europejskiej jest utrzymanie jedności Europy, poczynienie kroku naprzód i podejmowanie szybkich decyzji

Na lutowej sesji plenarnej Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przeprowadził debatę na temat priorytetów polskiej prezydencji Rady UE z udziałem Magdaleny Sobkowiak-Czarneckiej, polskiej podsekretarz stanu do spraw Unii Europejskiej.

Odnosząc się do bezpieczeństwa zewnętrznego UE, a w szczególności do rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie, Magdalena Sobkowiak-Czarnecka powiedziała: „Naszym celem jest utrzymanie pomocy dla Ukrainy i jedności wewnątrz UE”. Wymieniła ona 16. pakiet sankcji wobec Rosji jako jedno z pierwszych osiągnięć polskiej prezydencji.

Przewodniczący EKES-u Oliver Röpke podkreślił, że Polska przejmuje rotacyjne przewodnictwo w UE w czasie, gdy przed Unią stoją trudne wyzwania, takie jak napięcia geopolityczne i kryzysy energetyczne.

Dodał, że „dzisiejsza debata potwierdziła kluczowe znaczenie stabilności, odporności i jedności w kształtowaniu przyszłości Unii Europejskiej”. Priorytety polskiej prezydencji są ściśle zgodne z naszymi zbiorowymi ambicjami, zwłaszcza w zakresie wspierania wszechstronnego podejścia do bezpieczeństwa. W czasach niepewności na świecie nasze zaangażowanie na rzecz zdecydowanych działań opartych na współpracy pozostaje niezachwiane.

Zgodnie z hasłem „Bezpieczeństwo, Europo!” polska prezydencja będzie pracować nad siedmioma wymiarami bezpieczeństwa – zewnętrznym, wewnętrznym, gospodarczym, żywnościowym, energetycznym, zdrowotnym i informacyjnym:

W ostatnich miesiącach współpraca między Komitetem a polską prezydencją była intensywna i owocna. EKES opracował 15 opinii rozpoznawczych, które zostały już przyjęte lub zostaną przyjęte wkrótce. (mp)

Michal Pintér, delegat działającej w EKES-ie Komisji Konsultacyjnej ds. Przemian w Przemyśle (CCMI)

W ogłoszonym niedawno Pakcie dla czystego przemysłu uznaje się strategiczne znaczenie energochłonnych gałęzi przemysłu dla gospodarki Unii Europejskiej i trafnie wskazuje się najważniejsze wyzwania, przed którymi te sektory stoją. Chociaż pakt obejmuje godne uwagi pomysły, takie jak ekologiczne rynki pionierskie, wsparcie gospodarki o obiegu zamkniętym i finansowanie dekarbonizacji, środki te nie są natychmiastowe ani wystarczająco śmiałe, by odwrócić niekorzystne tendencje w energochłonnych branżach UE.

W przyjętej ostatnio opinii Przyszłość sektorów energochłonnych w UE w obliczu wysokich cen energii i kosztów transformacji Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny odnotował znaczącą lukę pod względem konkurencyjności między energochłonnymi gałęziami przemysłu w Unii a takimiż sektorami u jej globalnych konkurentów. Komisja słusznie wskazała ceny energii jako głównego winowajcę. Jednak w pakcie ani w planie działania na rzecz przystępnych cen energii nie proponuje się reformy struktury rynku energii elektrycznej. Ceny krańcowe sprawdzały się, kiedy Unia korzystała z względnie taniego i stabilnego gazu przesyłanego rurociągami z Rosji. Niestety rzeczywistość się zmieniła, ponieważ obecnie jesteśmy zdani na drogie i niestabilne dostawy skroplonego gazu ziemnego (LNG) i taka sytuacja utrzyma się prawdopodobnie przez wiele lat. Mimo że w unijnym koszyku energetycznym wzrasta odsetek taniej energii elektrycznej produkowanej bez użycia paliw kopalnych, ceny tych ostatnich w dalszym ciągu w decydujący sposób rzutują na ceny prądu.

Wprawdzie starania, by środkami politycznymi zwiększać udział odnawialnych źródeł energii, są pożądane, jednak nie prowadzą do obniżenia rachunków za prąd, a to ze względu na obecną strukturę rynku. Potrzeba natychmiastowych środków działania, aby przenieść korzyści finansowe związane ze stosowaniem odnawialnej energii elektrycznej na gałęzie przemysłu i ocenić wszystkie warianty ograniczenia wzrostu cen, włączając w to oddzielenie cen energii elektrycznej.

W tekście paktu dostrzega się również furtki w mechanizmie dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ (brak rozwiązania dla eksportu, przesuwanie zasobów i obchodzenie przepisów) oraz luki w instrumentach ochrony handlu. Niestety niewiele nam to jednak mówi o tym, jak unijny rynek będzie chroniony. W rezultacie sektory energochłonne dalej trwają w niepewności w obliczu globalnej wojny handlowej.

Komitet apeluje do unijnych instytucji, by zastosowały stanowcze środki w ramach sektorowych planów działania, aby zapobiec dalszej dezindustrializacji i zachować zdolność Unii do transformacji przemysłowej.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) wzywa UE do wdrożenia solidnej strategii przemysłowej, która zwiększy konkurencyjność, pozwoli stworzyć wysokiej jakości miejsca pracy i będzie dostosowana do Zielonego Ładu. Aby odnieść sukces, strategia ta musi być ściśle monitorowana i dostosowywana do pojawiających się wyzwań.

Europa stoi w obliczu poważnego ryzyka dezindustrializacji. Przemysł i działania w dziedzinie klimatu muszą iść ze sobą w parze – stwierdził Andrea Mone, sprawozdawca opinii EKES-u „Przyszłość przemysłu Unii Europejskiej w obliczu wysokich cen energii i kosztów transformacji”, przyjętej na lutowej sesji plenarnej.

W opinii EKES podkreślił, że potrzeba silnych ram gospodarczych i regulacyjnych w celu rozwiązania problemu wysokich kosztów energii i surowców, wyzwań inwestycyjnych związanych z transformacją ekologiczną, luk w infrastrukturze, niedoborów wykwalifikowanej siły roboczej i słabego popytu wewnętrznego. Polityka konkurencyjności skoncentrowana na inwestycjach i innowacjach ma kluczowe znaczenie dla wspierania spójności społecznej i terytorialnej.

Apel EKES-u o podjęcie pilnych działań pojawia się w obliczu rosnących obaw o bezpieczeństwo gospodarcze Europy i jej zależności zewnętrzne.  W dobie tak rosnącej niepewności geopolitycznej i handlowej odporna polityka handlowa UE jest niezbędna do ochrony zrównoważonego rozwoju przemysłu w kontekście asymetrycznych celów dekarbonizacji, globalnej nadwyżki mocy produkcyjnych i rosnących napięć w handlu. Większa autonomia w zabezpieczaniu kluczowych surowców ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia tego celu.

Jak podkreślono w sprawozdaniu Draghiego, kluczowe znaczenie mają zwiększone inwestycje i reformy zarządzania. Jednolity rynek, zwłaszcza w dziedzinie energii, wzmocni gospodarkę UE. Zmniejszenie obciążeń regulacyjnych, udoskonalenie ram rynku energii elektrycznej i ulepszenie narzędzi finansowych, takich jak umowy zakupu energii, będzie wspierać transformację przemysłu.

Sprawiedliwa transformacja wymaga silnego dialogu społecznego i rokowań zbiorowych. Polityka przemysłowa musi być dostosowana do strategii edukacyjnych i strategii dotyczących siły roboczej i powinna kłaść nacisk na badania naukowe, innowacje i budowanie umiejętności. Inwestycje w infrastrukturę energetyczną, energię odnawialną i inicjatywy związane z gospodarką o obiegu zamkniętym przyczynią się do osiągnięcia celów klimatycznych.

EKES przyjął również opinię uzupełniającą „Przyszłość zasobo- i energochłonnych gałęzi przemysłu Unii Europejskiej”, w której zaproponował rozwiązania dostosowane do potrzeb, by zapewnić długoterminową stabilność tych sektorów. Podjęcie konkretnych wyzwań, przed którymi stoją, ma kluczowe znaczenie dla przyszłości przemysłu UE. (ll)