Grupa Organizacji Społeczeństwa Obywatelskiego w EKES-ie

8 kwietnia Europejska Sieć Przeciwdziałania Ubóstwu (EAPN) opublikowała swoje najnowsze sprawozdanie Poverty Watch zatytułowane „W kierunku systemowego podejścia do ochrony socjalnej”.

Sprawozdanie, przedstawione po raz pierwszy podczas wydarzenia współorganizowanego z Grupą Organizacji Społeczeństwa Obywatelskiego EKES-u w Brukseli, odnosi się do wyzwań, którym należy stawić czoła, aby zapewnić silne i odporne systemy ochrony socjalnej. Jest to szczególnie istotne w obecnej sytuacji, ponieważ państwa opiekuńcze UE zmagają się z rosnącymi ograniczeniami finansowymi spowodowanymi ograniczeniami wydatków krajowych oraz rosnącymi wydatkami na obronę i bezpieczeństwo.

W sprawozdaniu, opartym na ustaleniach 19 krajowych organizacji członkowskich EAPN, wykazano, że systemowe podejście do kompleksowej i skutecznej ochrony socjalnej wymaga polityki opartej na zintegrowanych, długoterminowych strategiach łączących wymiar gospodarczy, społeczny i środowiskowy. Polityka ta musi opierać się na solidnych dowodach i danych oraz na znaczącym udziale osób doświadczających ubóstwa.

Krajowe sieci EAPN wyrażają zaniepokojenie cięciami w wydatkach socjalnych. Ponadto wskaźniki takie jak wysoki poziom niepobierania świadczeń społecznych nadal budzą obawy co do skuteczności polityk, które nie docierają do osób potrzebujących tych świadczeń i kwalifikujących się do nich.

Według sprawozdania reakcja na szybko zmieniający się świat naznaczony cyfryzacją, wojną, starzeniem się społeczeństwa i zmianą klimatu jest niewystarczająca, co wskazuje na potrzebę przywrócenia systemowego podejścia do polityki społecznej.

Juliana Wahlgren, dyrektorka EAPN, podkreśliła pilny charakter tej kwestii i stwierdziła: UE musi chronić państwo opiekuńcze i priorytetowo traktować wydatki socjalne. W tym celu w sprawozdaniu Poverty Watch zawarto zalecenia dotyczące m.in. minimalnego dochodu, kryzysu mieszkaniowego i transformacji energetycznej. Zasadnicze znaczenie ma skuteczność i adekwatność. W przyszłym roku Komisja Europejska zainicjuje unijną strategię na rzecz walki z ubóstwem, ale uda się ją osiągnąć tylko wtedy, gdy państwa członkowskie przyjmą prawdziwie systemowe podejście do ochrony socjalnej. Ponieważ ponad 20% ludności UE jest zagrożone ubóstwem, nie możemy sobie pozwolić na kontynuowanie rozdrobnionych strategii politycznych. Ochrona socjalna musi być silna, skoordynowana i skuteczna.

Séamus Boland, przewodniczący Grupy Organizacji Społeczeństwa Obywatelskiego, powiedział: Eliminacja ubóstwa wymaga nieustających działań ze strony wszystkich państw członkowskich. Znaczna część ubóstwa w UE ma charakter międzypokoleniowy i może być szczególnie dotkliwa dla dzieci i osób starszych. W dziedzinie edukacji, mieszkalnictwa i kosztownej energii należy wprowadzić specjalne środki ukierunkowane na słabości systemu. W przeciwnym razie UE jako podmiot polityczny będzie miała trudności z utrzymaniem zaufania swoich obywateli.

Krzysztof Balon, wiceprzewodniczący Grupy Organizacji Społeczeństwa Obywatelskiego i sprawozdawca opinii EKES-u w sprawie pierwszej w historii strategii na rzecz walki z ubóstwem, zapowiedzianej w wytycznych politycznych dla Komisji Europejskiej na lata 2024–2029, stwierdził: Skuteczna unijna strategia na rzecz walki z ubóstwem musi opierać się na doświadczeniach osób żyjących w ubóstwie i uwzględniać ich potrzeby. Powinna również wspierać organizacje społeczeństwa obywatelskiego i angażować je w opracowywanie oraz wdrażanie odpowiednich projektów i środków mających na celu zwalczanie wykluczenia społecznego.

Opinia EKES-u zostanie przedstawiona na sesji plenarnej EKES-u w dniach 16–17 lipca.

Grupa Pracowników w EKES-ie

„Nie można kłamać, nie sądząc, że zna się prawdę. Wciskanie kitu nie nakłada żadnych tego rodzaju ograniczeń”. Książka spod pióra filozofa Harry’ego G. Frankfurta „O wciskaniu kitu” nabiera szczególnego znaczenia po ogłoszeniu wczoraj w Waszyngtonie tzw. „dnia wyzwolenia”.

Dnia 2 kwietnia amerykański prezydent ogłosił dla wszystkich zryczałtowane cło przywozowe w wysokości 10%, a także specjalne cła dla „najgorszych sprawców”. Przedstawiono wykaz tych sprawców oraz wysokość wzajemnych ceł dla innych krajów, w tym 20-procentową stawkę dla UE. Prezydent najwidoczniej nie zaprzątał sobie głowy tym, że te cyfry są w większości pozbawione sensu i z pewnością nie odpowiadają właściwej definicji „wzajemnych ceł”. Nieistotny była dla niego również fakt, że unijny deficyt w handlu usługami niemal równoważy ogólną wymianę handlową między oboma blokami. Nigdy nie chodziło jednak o wierność faktom.

Czego można spodziewać się w sytuacji, gdy rozpętała się nowa wojna handlowa oparta na niedorzecznościach? Wzrostu inflacji, niepewności rynku i ciosu w przemysł europejski. Przekonamy się jeszcze, czy którekolwiek z wprowadzonych środków przyniosą korzyści pracownicom i pracownikom w USA.

UE musi chronić pracowników i miejsca pracy na swym terytorium poprzez łagodzenie początkowego wpływu nie tylko z powodu ceł, lecz również z powodu niepewności wynikającej z ich arbitralności. Wymaga to ożywienia popytu wewnętrznego oraz zapewnienia skutecznej redystrybucji i wykorzystania bogactwa.

Oznacza to również ochronę głównych gałęzi przemysłu i sektorów oraz inwestowanie w nie, dywersyfikację źródeł energii, przeciwdziałanie kryzysowi związanemu z kosztami utrzymania oraz reformę UE z myślą o skuteczności procesu decyzyjnego. Tylko silne i odporne społeczeństwo może zapobiec kolejnym naśladowcom Trumpa na całym kontynencie. Partnerzy społeczni są kluczowym ogniwem takiego społeczeństwa. Do zaciekłych wrogów duetu Musk–Trump należą związki zawodowe, które mają ku temu wszelkie powody.

Społeczeństwo obywatelskie przeciwdziała polaryzacji społeczeństw

Jest kwiecień, a my wciąż wspominamy, jaką dynamikę i bogactwo pomysłów wyzwoliły nasze sztandarowe wydarzenia z marca – wydarzenia, które po raz kolejny pokazały moc i determinację społeczeństwa obywatelskiego.

Marzec był rzeczywiście bardzo intensywnym i inspirującym miesiącem w Europejskim Komitecie Ekonomiczno-Społecznym. Zorganizowaliśmy nasze doroczne wydarzenie dla młodzieży „Twoja Europa – twoje zdanie!”, gdzie oddaliśmy mikrofon młodym ludziom, którzy są przyszłością Europy. Uczestnicy, z których wielu chodzi jeszcze do szkoły średniej, przybyli z całego kontynentu, także ze Zjednoczonego Królestwa i krajów kandydujących do UE.

Przeprowadziliśmy także drugi Tydzień Społeczeństwa Obywatelskiego, w którym wzięło udział ponad 800 przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego z całej Europy. Wiedli oni ożywione dyskusje, wymieniali się najlepszymi praktykami i wspólnie tworzyli rozwiązania służące wzmocnieniu demokratycznego uczestnictwa. W tym roku impreza odbyła się pod hasłem: „Wzmocnienie spójności i uczestnictwa w spolaryzowanych społeczeństwach”.

W dzisiejszych niespokojnych czasach nie brakuje palących tematów. Dlaczego więc skupiać się na polaryzacji?

Polaryzacja – zaostrzanie się przeciwstawnych poglądów – może być zwykłym elementem demokratycznego dyskursu, często zakorzenionym w ideologii. W istocie żywiołowa debata i wyrażanie różnorodnych, nawet wzajemnie sprzecznych opinii są nieodzowne w każdym otwartym i pluralistycznym społeczeństwie, takim jak nasze. Jak EKES często podkreśla, otwarta i nieograniczona w żaden sposób debata jest „podstawą społeczeństwa uczestniczącego, bez którego demokracja nie może prawidłowo funkcjonować”.

Jednak polaryzacja, którą obserwujemy dziś, jest innego rodzaju. Jesteśmy świadkami nasilenia negatywnej polaryzacji i populizmu, które odrzucają dialog, osłabiają zaufanie i podważają wartości demokratyczne. W polityce i życiu publicznym przestrzeń dla kompromisu się kurczy. Gdy polaryzacja przybiera odcień wrogości – gdy podsyca nienawiść lub resentyment – wtedy rozbija spójność społeczną, pogłębia podziały, a w najgorszych przypadkach prowadzi do przemocy.

Poświęcając nasze wydarzenie tematowi polaryzacji, chcieliśmy zwrócić uwagę na niepokojący wzrost jej toksycznych cech, którymi powoli przesiąkają europejskie społeczeństwa.

Tę tendencję potęgują liczne zagrożenia: zagraniczne ingerencje w procesy demokratyczne, rozpowszechnianie dezinformacji oraz manipulowanie mediami społecznościowymi w celu uciszenia głosów ludzi inaczej myślących i szerzenia skrajnych poglądów. Widzimy też rosnącą presję na wolność mediów – bądź to przez monopolizację, bądź to przez ingerencję rządów lub ataki na dziennikarzy – w czasach, gdy wolne i pluralistyczne media są bardziej potrzebne niż kiedykolwiek wcześniej.

W Komitecie jesteśmy głęboko zaniepokojeni wzrostem liczby przestępstw na tle nienawiści w całej Europie, w tym przestępstw wymierzonych w religię oraz płeć biologiczną i społeczno-kulturową. Nienawiść podważa demokrację, osłabia nasze instytucje i wzbudza nieufność wśród obywateli.

Tu właśnie otwiera się ważne pole dla społeczeństwa obywatelskiego. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają impet i odwagę, by bronić przestrzeni demokratycznej, stać na straży praw podstawowych i wzmacniać tkankę naszych społeczności. Są też w stanie przeciwstawiać się toksycznym skutkom negatywnej polaryzacji.

Tydzień Społeczeństwa Obywatelskiego był naszym sposobem wspierania tych wysiłków. Stworzył przestrzeń do konstruktywnego dialogu, prezentacji nowych pomysłów i wspólnego rozwiązywania problemów w celu wspierania uczestnictwa i spójności społecznej. Odbyły się panele Grupy Łącznikowej na różne tematy. Jeden dzień był poświęcony europejskiej inicjatywie obywatelskiej – jedynemu w swoim rodzaju narzędziu UE na rzecz demokracji bezpośredniej.

Podczas tego tygodnia EKES przyznał również 15. Nagrodę dla Społeczeństwa Obywatelskiego trzem wyróżniającym się inicjatywom służącym zwalczaniu polaryzacji w całej Europie. Projekty te, wybrane spośród ponad 50 zgłoszeń z 15 państw członkowskich, pokazują zarówno skalę wyzwania, jak i głębokie, pełne determinacji zaangażowanie podmiotów społeczeństwa obywatelskiego w jego podjęcie.

Mam nadzieję, że tegoroczny Tydzień Społeczeństwa Obywatelskiego i nasi laureaci tchną w nas wszystkich nowy optymizm i wiarę w rolę, jaką społeczeństwo obywatelskie może odgrywać w obronie i promowaniu europejskich wartości demokratycznych.

Podczas gdy analizujemy jeszcze pomysły, propozycje i wnioski z marcowych wydarzeń, w tym kwietniowym numerze postanowiliśmy oddać głos niektórym uczestnikom Tygodnia Społeczeństwa Obywatelskiego i inicjatywy „Twoja Europa – twoje zdanie!”. Życzę przyjemnej lektury.

Laurenţiu Plosceanu

Wiceprzewodniczący ds. komunikacji

Ukrainę na tegorocznej edycji wydarzenia „Twoja Europa – twoje zdanie!” reprezentowała wraz ze swoimi uczniami Tatiana Powalajewa. Ta nauczycielka ze szkoły średniej w Charkowie ostatni raz stanęła przed swoją klasą w lutym 2022 r., a od tego czasu uczy zdalnie. Opisuje trudności związane z pracą wychowawczyni w mieście położonym zaledwie 40 km od granicy z Rosją, które od początku wojny jest nieustannie atakowane.

Jak wojna wpłynęła na pani zdolność pracy jako wychowawczyni, nauczycielki? I ogólnie jak wpłynęła na system kształcenia w Ukrainie?

Dzisiaj w Charkowie prawie wszystkie szkoły przeszły na tryb nauki online, ponieważ nie dysponujemy wystarczającą liczbą schronów, aby zapewnić naszym uczniom bezpieczeństwo podczas zajęć stacjonarnych. Tak pracujemy już od trzech lat. Ostatni raz widziałam moich uczniów i uczennice w klasie 23 lutego 2022 r.  Wielu z nich opuściło kraj, musiało tak zrobić. Mieszkają teraz w licznych krajach europejskich i jako nauczycielka czuję głęboki smutek. Tęsknię za nimi i wiem, że muszą zmagać się z wieloma rzeczami. Czasami muszą uczyć się w szkołach zarówno europejskich, jak i ukraińskich. To dla nich ogromne obciążenie. Tymczasem ci z nas, którzy pozostali w Ukrainie, żyją w ciągłym niebezpieczeństwie. Nikt nie zasługuje na takie warunki życia.

Uczenie i wspieranie uczniów w czasie wojny to coś, z czym nigdy wcześniej się nie zmierzyliśmy. Jedną z moich największych trudności jest to, że czuję się bezsilna i nie mam jak pomóc niektórym uczniom. Moja wiedza i doświadczenie czasami nie wystarczają, by poradzić sobie z ich problemami zdrowotnymi spowodowanymi stresem i jego skutkami. Obserwuję poważne zmiany w osobowości uczniów wynikające ze stresowego zaburzenia pourazowego, w którego przypadku pomoc lekarza jest pilniej potrzebna niż nauczyciela. Bolesne jest uświadomić sobie, że nie możesz ochronić swoich uczniów przed tymi ciężkimi doświadczeniami. Nadal jednak jesteśmy blisko uczniów, gotowi im pomagać, wspierać ich i opiekować się nimi.

Kolejna trudność polega na tym, by zachować własną odporność i być oparciem dla uczniów, nie tylko w dziedzinie związanej z przedmiotem, którego nauczam, ale także w innych aspektach życia. Silny, odporny nauczyciel może zaofiarować uczniom więcej, ale pytanie brzmi: jak utrzymać tę siłę? Nauczyciele żyjący i pracujący podczas wojny potrzebują tyle samo wsparcia, co każdy inny człowiek, ponieważ wspieramy dzieci, które są naszą przyszłością. Im bardziej pozytywnie nastawiony jest nauczyciel, tym większe wsparcie i lepszą opiekę otrzymują uczniowie.

Dlaczego pani zdaniem jest ważne, by zachęcać uczennice i uczniów do zainteresowania się polityką lub życiem obywatelskim bądź do udziału w takich międzynarodowych wydarzeniach jak „Twoja Europa – twoje zdanie!”?

Zachęcanie uczniów, by aktywnie podejmowali działania, jest jednym z podstawowych zadań nauczycieli. Inspirowanie ich do ciągłego angażowania się w życie polityczne jest jeszcze ważniejsze, ponieważ polityka ma znaczący wpływ na ludzką egzystencję. To zaangażowanie stwarza cenną okazję, by przedstawiać pomysły oraz rozwiązania wielu problemów, z którymi mamy dziś do czynienia.

Uczestnicząc w międzynarodowych wydarzeniach takich jak „Twoja Europa – twoje zdanie!”, uczniowie mogą znaleźć towarzyszy i zwolenników, by dzielić się pomysłami, pracować wspólnie nad najlepszymi rozwiązaniami i wymieniać się wartościowymi doświadczeniami. Spotykanie się z rówieśnikami niewątpliwie pozwala uczniom zastanowić się nad tym, jak bardzo są postępowi, jakie mają plany, cele i perspektywy oraz jakiego rodzaju rozwoju osobistego mogą dalej potrzebować.

Gdyby mogła pani jako nauczycielka w dzisiejszej Ukrainie powiedzieć coś innym nauczycielom lub innym szkołom, na co zwróciłaby pani uwagę?

Chciałbym przekazać moim koleżankom i kolegom oraz ich uczniom trzy spostrzeżenia. Po pierwsze, jeśli rzeczywiście chcesz poznać prawdę o wojnie, spytaj ludzi, którzy żyją nią na co dzień.

Po drugie, uświadom sobie, jak ważne jest trwanie w jedności, aby pomagać innym i być gotowym do zapobiegania katastrofom. Trzeba też zrozumieć, jak wiele znaczy należeć do silnej wspólnoty o wspólnych wartościach moralnych, interesach i perspektywach na przyszłość.

Trzecią sprawą, najbardziej pozytywną i optymistyczną, jest to, że żyjemy. Przeżywamy nasze życie, walczymy i osiągamy rezultaty. Doskonalimy się; mamy nadzieję na lepszą przyszłość i robimy wiele, aby dowieść, że nawet w najtrudniejszych czasach istnieją nadzieja i pragnienie życia. Szanujemy tych, którzy poświęcają życie dla naszej przyszłej niezależności, i pomagamy im na tyle, na ile potrafimy. Czujemy wdzięczność dla każdego, kto pomaga.

Uczniowie z Ukrainy biorą udział w wielu krajowych i międzynarodowych wydarzeniach, konkursach i olimpiadach, w których osiągają wspaniałe wyniki i zdobywają uznanie na całym świecie. Jednocześnie uczymy się przetrwać fizycznie, intelektualnie i emocjonalnie w najtrudniejszych warunkach życia, kształtując nasze życiowe doświadczenia w samym centrum Europy.

Tatiana Powalajewa od niemal 26 lat uczy języka angielskiego w charkowskim Liceum 99 w Ukrainie. Wzięła udział w tegorocznej edycji wydarzenia „Twoja Europa – twoje zdanie!”, gdzie towarzyszyła swoim uczniom. 

Fragmentacja jednolitego rynku ma bezpośredni wpływ na koszty utrzymania w UE i spycha wiele Europejek i Europejczyków na skraj ubóstwa. Zwróciliśmy się do Emilie Prouzet, sprawozdawczyni opinii na ten temat, o przedstawienie zaleceń EKES-u mających na celu rozwiązanie tego problemu oraz stworzenie sprawiedliwego i konkurencyjnego jednolitego rynku. 

Emilie Prouzet

Dysfunkcje jednolitego rynku wywierają bezpośredni wpływ na koszty utrzymania. EKES ubolewa, że sytuacja się pogarsza. Koszty utrzymania są w stopniu większym niż kiedykolwiek wcześniej główną bolączką naszych współobywateli, zwłaszcza młodych ludzi. Najbardziej dotykają one 94,6 mln Europejek i Europejczyków zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym.

MFW szacuje, że w przypadku towarów bariery pozataryfowe w UE odpowiadają należnościom celnym wynoszącym około 44%. Posługując się popularnym obecnie porównaniem – trzykrotnie przewyższają one bariery występujące między stanami USA. W przypadku rynku usług liczba ta wynosi 110%!

Rzutuje to na wiele sektorów: żywność, mieszkalnictwo, energetykę, opiekę zdrowotną i kształcenie. Istnieją też inicjatywy europejskie. Wszyscy musimy stanąć na wysokości zadania: państwa członkowskie, podmioty prywatne i Komisja Europejska jako strażniczka traktatów. Przytoczę trzy z głównych zaleceń przedstawionych w naszym sprawozdaniu.

Po pierwsze, musimy pilnie zająć się terytorialnymi ograniczeniami dostaw i segmentacją krajową przez podmioty prywatne, gdyż zjawiska te ograniczają konkurencję i prowadzą do wyższych cen dla konsumentów. Zgodnie z badaniem JRC z 2020 r. konsumenci ponoszą co roku dodatkowe koszty w wysokości 14 mld USD. Biorąc pod uwagę inflację, logiczne jest, że głównym celem jest teraz poprawa jednolitego rynku. Komisja – przede wszystkim za pośrednictwem SMET – pracuje nad tym zagadnieniem. Przedstawiono pewne propozycje, choć jest to zawiły problem. Oceńmy ich wpływ i poczyńmy szybkie postępy w tej dziedzinie.

Proponujemy również przyspieszenie postępowań przeciwko przepisom krajowym, które naruszają prawo UE. Powinniśmy zbadać możliwość wydawania nakazów tymczasowych w przypadku rażącego naruszenia przepisów UE. Nie możemy dopuścić do tworzenia barier. Protekcjonizm niektórych państw członkowskich ma bezpośrednie konsekwencje. Co powiedzieć na to, że data ważności leków może minąć, zanim będą mogły zostać przekierowane do miejsca, w którym są potrzebne?

By wspierać sprawiedliwy i konkurencyjny jednolity rynek, musimy też znaleźć równowagę między zapobieganiem erozji wysokich standardów zrównoważonego rozwoju, dobrostanu i ochrony pracowników, zmniejszaniem zbędnych obciążeń administracyjnych oraz ułatwianiem handlu transgranicznego.

Zielony Tydzień UE, który odbędzie się w dniach 3–5 czerwca, będzie poświęcony tematowi „Czysta, konkurencyjna Europa o obiegu zamkniętym”.

Europejska platforma zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym, inicjatywa przewodnia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (EKES) i Komisji, jest dumna z tego, że współorganizuje Zielony Tydzień UE 2025, który skupi się na rozwiązaniach opartych na obiegu zamkniętym na rzecz konkurencyjnej UE. Tegoroczna konferencja będzie poświęcona temu, w jaki sposób gospodarka o obiegu zamkniętym może zwiększyć zrównoważoną konkurencyjność, ograniczyć ilość odpadów i pobudzać innowacje. W dniach 3–4 czerwca w trakcie debat wysokiego szczebla przeanalizowane zostaną polityczne aspekty obiegu zamkniętego, a 5 czerwca odbędzie się pogłębiona dyskusja z udziałem zainteresowanych stron na temat potencjału obiegu zamkniętego dla zasobooszczędnej i konkurencyjnej Europy.

Wydarzenie to będzie również okazją do przedstawienia sprawozdania z dialogu z zainteresowanymi stronami, który odbył się 10 kwietnia w EKES-ie. Poprzedził on konferencję i umożliwił zainteresowanym stronom omówienie w ożywiony sposób Paktu dla czystego przemysłu, strategii dotyczącej biogospodarki oraz przyszłego aktu w sprawie gospodarki o obiegu zamkniętym.

Na konferencję Zielony Tydzień UE można zarejestrować się tutaj. (ac)