Door Alena Mastantuono

Elk jaar hebben ruim tien miljoen patiënten in Europa baat bij nucleaire geneeskunde, die onder meer bij kanker, hart- en vaatziekten en neurovasculaire aandoeningen wordt ingezet om diagnoses te stellen en behandelingen uit te voeren.

Radiologische en nucleaire technologieën waarbij gebruik wordt gemaakt van radio-isotopen zijn essentieel in de strijd tegen kanker in alle stadia van de zorg: bij vroegtijdige opsporing, diagnose, behandeling en palliatieve zorg.

Steeds meer patiënten hebben baat heeft bij nucleaire geneeskunde, vooral dankzij wetenschappelijke doorbraken. Een aantal van de nieuwste radioligandtherapieën, zoals geneesmiddelen tegen endocriene en prostaatkankertumoren en uitzaaiingen hiervan, zijn door Europese onderzoekers en bedrijven ontwikkeld. Zo is lutetium-177 een veelbelovende radio-isotoop voor de behandeling van prostaatkanker, waaraan in Europa jaarlijks 90 000 mannen overlijden. In vergelijking met traditionele behandelingen worden kankercellen bij moderne radionuclidetherapie gerichter bestraald, met minder schadelijke gevolgen voor het lichaam. Tienduizenden patiënten zijn afhankelijk van gerichte radionuclidetherapie, vaak voor kanker, zonder dat een alternatieve behandeling voorhanden is.

De toeleveringsketen voor nucleaire geneeskunde, waarvan zij het eindpunt vormen, is echter zeer complex en omvat de winning, opslag, bestraling, verwerking, logistiek en toepassing van grondstoffen. Zodra de radio-isotopen zijn geproduceerd, moeten zij binnen relatief korte tijd worden verwerkt, verzonden en gebruikt. Sommige radio-isotopen moeten binnen een dag worden gebruikt, andere binnen enkele dagen, afhankelijk van hun halfwaardetijd. Ze zijn sterk aan verval onderhevig.

Vreemd genoeg wordt hier bij grensoverschrijdend vervoer en douaneprocedures geen rekening mee gehouden. Grensoverschrijdend vervoer stuit bijvoorbeeld op allerlei soorten oponthoud, waarbij garnalen soms voorrang krijgen boven radio-isotopen, terwijl die het leven van een patiënt moeten redden.

Daarom dringt het EESC in zijn advies over de levering van medische radio-isotopen aan op betere samenwerking tussen de lidstaten, zodat deze regelgevingsbelemmeringen worden weggenomen. In het advies wordt aandacht besteed aan alle segmenten van de toeleveringsketen van radio-isotopen in Europa en worden de belemmeringen voor grensoverschrijdende leveringen en de afhankelijkheden van derde landen in kaart gebracht. Ook worden oplossingen aangedragen voor ontbrekende infrastructuur in Europa en voor de behoefte aan gecoördineerde O&O-projecten.

In de aanbevelingen van het advies schaart het EESC zich achter de conclusies van de EU-top van april, waarin werd benadrukt dat de strategische afhankelijkheid van Europa in gevoelige sectoren zoals gezondheid en kritieke technologieën moet worden verminderd. Er stond ook in, net als in het verslag van Enrico Letta, dat moet worden ingezet op grensoverschrijdende dienstverlening en grensoverschrijdend verkeer van goederen, waaronder essentiële goederen zoals geneesmiddelen.

Europa moet zorgen voor productieprikkels om tot een grotere strategische autonomie bij de levering van radio-isotopen te komen. Hoewel Europa wereldleider is wat de levering van medische radio-isotopen betreft, leunt het in kritieke mate op de VS en Rusland voor de levering van metallisch hoogactief laagverrijkt uranium (HALEU) en van bepaalde verrijkte isotopen voor de productie van radio-isotopen.

De EU blijft sterk afhankelijk van Rusland voor de levering van stabiele isotopen voor de productie van bepaalde radio-isotopen van moderne of zich ontwikkelende moleculaire radiotherapieën, zoals yterbium-176 voor de productie van lutetium-177.

Dat is een enorme uitdaging voor de toeleveringsketen voor deze specifieke radio-isotoop, waarnaar de wereldwijde vraag de komende jaren naar verwachting zal verdrievoudigen.

De toeleveringsketen is ook afhankelijk van productiesystemen waarbij reactoren of versnellers worden gebruikt, en van de verwerking en levering aan ziekenhuizen Om gelijke toegang tot de zorg te garanderen zouden de lidstaten, en met name de onderzoekscentra en de ziekenhuizen, nauwer moeten gaan samenwerken. De toegang tot radiotherapie is niet in alle lidstaten gelijk, vooral wat betreft de ontwikkelings- en de proeffase. Het doel is om sneller toegang te verkrijgen tot geneesmiddelen in de onderzoeksfase of voor schrijnende gevallen, en ook om de toegang te verbeteren voor kleine ziekenhuizen die mogelijk niet over de vereiste expertise en infrastructuur beschikken. Voor sommige patiënten kan dit van vitaal belang zijn.

De Europese financiering van onderzoek, ontwikkeling en innovatie op het gebied van nucleaire geneeskunde, met name via de programma’s Horizon en Euratom, is van cruciaal belang om patiënten te bieden wat zij nodig hebben. In het komende meerjarig financieel kader (MFK) van de EU zou Europa hiervoor strategische projecten van gemeenschappelijk belang moeten financieren. De Samira-strategie, het Europees initiatief voor een radio-isotopencentrum (ERVI) en het Europees kankerbestrijdingsplan zijn waardevolle projecten. Maar in aanvulling daarop zou de Europese Commissie nucleaire geneeskunde een prominentere plaats moeten geven in het Europees kankerbestrijdingsplan en in de Horizon Europa-missie inzake kanker.

De lidstaten moeten ook volksgezondheidsbeleid voor medisch-radiologische en nucleaire technologieën financieren. Dat zou een goed signaal afgeven aan de industrie en de ontwikkeling en groei van onderzoek, innovatie en industriële infrastructuur in Europa mogelijk maken. Het zal ook meer mensen warm maken voor de sector.

Kortom, we kunnen de leveringszekerheid van radio-isotopen in Europa alleen verbeteren en alleen aan de toenemende vraag van patiënten voldoen als we ferme politieke beslissingen nemen.