Russische roulette in Europa: welke lidstaat volgt?

De bedreiging van het Kremlin om de gaskraan dicht te draaien verhoogt de druk op Europa. Na Polen en Bulgarije staan nu ook Finland, Denemarken en Nederland op het lijstje van landen die door een conflict met de Russische regering van de gasbevoorrading zijn afgesneden.

Op 18 mei presenteerde de Europese Commissie haar REPowerEU-plan ter waarde van €300 miljard om de invoer van Russische energie tegen 2027 volledig te schrappen. De regeringen van de EU zijn op zoek naar oplossingen om de Russische energieleveringen snel te vervangen. Ze versnellen de uitrol van hernieuwbare energiebronnen en tasten diep in de buidel om de infrastructuur te bouwen die nodig is om vloeibaar aardgas in te voeren en de gasvoorraden aan te vullen. Ook kijken ze in welke sectoren ze energie kunnen besparen en gas vervangen. De tijd tikt intussen echter door, en niemand weet wie het volgende doelwit in deze Russische roulette wordt. De situatie is met andere woorden bijzonder ernstig en vraagt om ongeziene maatregelen.

Bijkomende investeringen in infrastructuur en de uitrol van hernieuwbare energiebronnen lijken lastig, zeker in tijden waarin de economie nog herstellende is van de COVID-19-pandemie. Iedere euro die nu wordt uitgegeven is onderhevig aan hoge inflatie; bij leningen betalen we de prijs in de vorm van een hogere schuldenlast. Daarnaast blijft de marktregel gelden dat een hogere vraag gelijk is aan een hogere prijs. De energieprijzen dreigen bovendien nog verder op te lopen door de bijkomende veiligheids- en beveiligingskosten als gevolg van de oorlog. En op de koop toe hapert de uitrol van hernieuwbare energiebronnen door de onderbreking van de toeleveringsketens.

De prioriteit van het REPowerEU-plan ligt terecht op versnelde vergunningsprocedures zodat schone technologieën sneller kunnen worden ingezet. Nieuwe wind- en zonne-energieprojecten worden uitgeroepen tot een zaak van hoger openbaar belang. In overeenstemming met het advies van het EESC over de mededeling over REPowerEU wordt in het plan een oproep gelanceerd om op nationaal niveau “go-to”-gebieden op te richten op plekken met een laag milieurisico. Tegelijkertijd wordt voorgesteld om het streefcijfer van de EU voor hernieuwbare energie van 40 % vorig jaar naar 45 % op te trekken tegen 2030 en om het energie-efficiëntiestreefcijfer van 9 % in juli 2021 naar 13 % te verhogen. Een ander voorstel is om zonnepanelen verplicht te maken op openbare gebouwen en nieuwe woongebouwen tegen respectievelijk 2025 en 2029. Gezien de huidige marktsituatie is het echter duidelijk dat die doelstellingen technisch niet haalbaar zijn. Ambitieus zijn is goed, maar onze doelstellingen moeten wel realistisch en betrouwbaar blijven.

In het plan wijst de Commissie er eveneens op dat Europa met hogere en volatielere energieprijzen te kampen zal krijgen als meer landen Russische energie zouden moeten weren. In deze situatie zijn er tijdelijke maatregelen in de lidstaten nodig die de EU-markt zo weinig mogelijk verstoren, of maatregelen op EU-niveau die de energievoorziening of de inspanningen voor decarbonisatie niet in gevaar brengen. In het algemeen loopt de EU het risico dat marktinterventies haar langetermijndoelstellingen zullen schaden aangezien ze tot onzekerheid van investeerders zullen leiden en de decarbonisatie in de energie-industrie zullen ontmoedigen.

De Europese elektriciteitsmarkt heeft bewezen dat hij goed in staat is om stroomtekorten of zelfs black-outs in bepaalde gebieden te vermijden. Alles zal afhangen van de solidariteit tussen de lidstaten op de elektriciteitsmarkt van de EU, niet alleen met het oog op de komende winter, maar ook bij de volgende draai aan de “Russische” roulette.

Alena Mastantuono, lid van het EESC