Της Daniela Vancic

Η ΕΠΠ είναι πραγματικά μοναδική: δεν υπάρχει κανένα άλλο εργαλείο πουθενά στον κόσμο το οποίο να επιτρέπει στους πολίτες να επηρεάζουν άμεσα τη νομοθεσία. Ωστόσο, δεν έχει κερδίσει ακόμη την από καιρό αναμενόμενη αναγνώριση, γράφει η Daniela Vancic, επικεφαλής ευρωπαϊκής πολιτικής και προάσπισης της διεθνούς δημοκρατίας, η οποία μοιράστηκε μαζί μας τρεις ιδέες για να καταστήσει την ΕΠΠ πιο αποτελεσματική.

Η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών (ΕΠΠ) είναι ένα από τα ισχυρότερα δημοκρατικά εργαλεία της ΕΕ, μόλις το δεύτερο μετά τις ευρωπαϊκές εκλογές. Στα 13 χρόνια της ύπαρξής της, η ΕΠΠ κέρδισε τη συμμετοχή 20 εκατομμυρίων και πλέον πολιτών και αποδείχθηκε ότι αποτελεί βασική πλατφόρμα συμμετοχής. Ωστόσο, παρά τις δυνατότητές της, η ΕΠΠ σπανίως έχει κερδίσει την αναγνώριση που της αξίζει.

Ακολουθούν οι αιτίες λόγω των οποίων η ΕΠΠ είναι τόσο σημαντική, καθώς και τρεις ιδέες που θα την καταστήσουν ακόμη πιο αποτελεσματική.

Ο ρόλος της ΕΠΠ σε έναν πολωμένο κόσμο

Τι καθιστά την ΕΠΠ πραγματικά μοναδική; Δεν υπάρχει κανένα εργαλείο σαν την ΕΠΠ πουθενά στον κόσμο. Η ΕΠΠ δίνει τη δυνατότητα στους πολίτες να επηρεάζουν άμεσα τη νομοθεσία συγκεντρώνοντας στήριξη σε τουλάχιστον επτά κράτη μέλη της ΕΕ. Σε μια εποχή κατά την οποία η πολιτική πόλωση εντείνεται, η ΕΠΠ λειτουργεί ως ζωτικής σημασίας γέφυρα μεταξύ των πολιτών και των υπευθύνων χάραξης πολιτικής, καθώς προωθεί τη συνεργασία, αναπτύσσει δεσμούς και προωθεί πραγματικές αλλαγές.

Η ΕΠΠ έχει ως πρωταρχικό της στόχο να εμπνεύσει τους πολίτες να συμμετέχουν στη διαμόρφωση της πολιτικής. Δίνει τη δυνατότητα να συναντιούνται ποικιλόμορφες ομάδες, να πυροδοτούνται δημόσιες συζητήσεις και να ακούγονται διάφορες φωνές στην ευρωπαϊκή σκηνή. Για παράδειγμα, η πρωτοβουλία My Voice, My Choice, η οποία πρόσφατα συγκέντρωσε πάνω από ένα εκατομμύριο υπογραφές, κινητοποίησε ένα δίκτυο ακτιβιστών, οργανώσεων και δημόσιων προσωπικοτήτων (συμπεριλαμβανομένων διεθνών προσωπικοτήτων όπως ο Μπάρακ Ομπάμα) και πυροδότησε μια ευρύτερη συζήτηση σχετικά με τις θεμελιώδεις αξίες. Αυτό το είδος κινητοποίησης δημιουργεί αξία διαρκείας για την ίδια τη δημοκρατία, καθώς και για τον σκοπό που υπηρετεί.

Η έγκαιρη ανάληψη δράσης είναι καίριας σημασίας

Η ΕΠΠ έχει τεράστιο δημοκρατικό δυναμικό, αλλά για την πλήρη αξιοποίησή του, είναι απαραίτητη η έγκαιρη ανάληψη δράσης από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Ενώ ορισμένες πρωτοβουλίες, όπως η εκστρατεία Τέλος στα Κλουβιά, οδήγησαν σε θετικές αλλαγές στις πολιτικές της ΕΕ, συχνά υπάρχει σημαντική καθυστέρηση μεταξύ της υποστήριξης μιας ΕΠΠ από τους πολίτες και της νομοθετικής συνέχειας που δίνεται σε αυτήν. Αυτό μπορεί να είναι απογοητευτικό τόσο για τους πολίτες όσο και για την κοινωνία των πολιτών, που κινδυνεύουν να χάσουν την πίστη τους στη διαδικασία.

Για να διατηρηθεί η δυναμική, η ΕΕ θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο του ταχύτερου χειρισμού των ΕΠΠ που έχουν μαζική δημόσια στήριξη. Ενώ η νομοθεσία της ΕΕ απαιτεί χρόνο, όταν μια ΕΠΠ έχει σαφή και ευρεία υποστήριξη, θα πρέπει να γίνεται αντικείμενο ιδιαίτερης φροντίδας και προσοχής. Οι πολίτες θα πρέπει να είναι σε θέση να βλέπουν τις ιδέες τους να μετουσιώνονται γρήγορα σε δράση, πράγμα που θα καταστήσει την ΕΠΠ καταλύτη για έγκαιρες αλλαγές, καθώς και εργαλείο επιρροής.

Ο ρόλος των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στην προώθηση της ευρωπαϊκής μεταρρύθμισης

Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών βρίσκονταν ανέκαθεν στον πυρήνα της ΕΠΠ, κινητοποιώντας τους πολίτες και αυξάνοντας την ευαισθητοποίηση σχετικά με τις δυνατότητες του εργαλείου αυτού. Από την αρχή, οργανώσεις όπως η Democracy International (Διεθνής Δημοκρατία) διαδραμάτισαν καίριο ρόλο στην ανάπτυξη και την υποστήριξη της ΕΠΠ. Ωστόσο, ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών δεν σταματά εκεί.

Οι οργανώσεις αυτές πρέπει να συνεχίσουν να υποστηρίζουν μεταρρυθμίσεις που μπορούν να ενισχύσουν την ΕΠΠ ως δημοκρατικό εργαλείο. Για παράδειγμα, η ΕΠΠ θα πρέπει να είναι σε θέση να προτείνει αλλαγές στις Συνθήκες της ΕΕ — μια δυνατότητα που δεν υπάρχει ακόμη, αλλά θα μπορούσε να έχει καταλυτικό αντίκτυπο στο μέλλον της Ευρώπης. Οι συζητήσεις σχετικά με τη μεταρρύθμιση των Συνθηκών βρίσκονται σε εξέλιξη, γίνεται δε όλο και ευρύτερα αποδεκτό ότι η ΕΕ χρειάζεται μια συνθήκη κατάλληλη για την αντιμετώπιση των προκλήσεων και των ευκαιριών της εποχής μας και, ως εκ τούτου, είναι πιο σημαντικό από ποτέ να διευρυνθεί η ΕΠΠ ώστε να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική συμμετοχή των πολιτών.

Δώστε στην ΕΠΠ τη δυνατότητα να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για τις πολιτικές

Ας αυξήσουμε το επίπεδο φιλοδοξίας για την ΕΠΠ. Μια ιδέα για την αξιοποίηση του πλήρους δυναμικού της είναι να λαμβάνονται υπόψη οι ΕΠΠ, ακόμη και αν δεν πληρούν τα σχετικά τυπικά κριτήρια. Δεν θα φτάσει κάθε σπουδαία ιδέα στο κατώφλι του ενός εκατομμυρίου υπογραφών, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν αξίζει να εξεταστεί. Η διεξαγωγή μιας εκστρατείας ΕΠΠ δεν είναι εύκολη υπόθεση, ιδίως όταν περιλαμβάνει διακρατικές, πολυγλωσσικές και πολυεθνικές προσπάθειες. Ωστόσο, ορισμένες από τις καλύτερες ιδέες ενδέχεται να μην διαθέτουν τους πόρους για να φτάσουν τον υψηλό πήχη που απαιτείται ώστε να επιτύχει μία ΕΠΠ.

Για παράδειγμα, η ΕΠΠ Πράξη για το ενιαίο δασμολόγιο επικοινωνίας του 2012 δεν ήταν «επιτυχής» σύμφωνα με τον κλασικό ορισμό, αλλά ενέπνευσε την πολιτική «περιαγωγή με χρέωση εσωτερικού» που τέθηκε σε ισχύ πέντε χρόνια αργότερα, ωφελώντας εκατομμύρια μετακινούμενους Ευρωπαίους, που μπορούν πλέον, χωρίς να πληρώνουν τέλη, να έχουν περιαγωγή δεδομένων διασυνοριακά. Αυτό δείχνει ότι ακόμη και οι ΕΠΠ που δεν επιτυγχάνουν τον στόχο των υπογραφών μπορούν να προκαλέσουν αλλαγές πολιτικής. Η ΕΕ θα πρέπει να είναι διατεθειμένη να εξετάζει όλες τις ιδέες των πολιτών, ακόμη και εκείνες που δεν φτάνουν το κατώφλι του ενός εκατομμυρίου υπογραφών, και να τις χρησιμοποιεί ως πηγή έμπνευσης για την εξέλιξη της μελλοντικής νομοθεσίας.

Κύρια συμπεράσματα

Η ΕΠΠ αποτελεί ένα απίστευτα πολύτιμο εργαλείο για την ενίσχυση της δημοκρατίας στην Ευρώπη, ιδίως σε μια εποχή κατά την οποία οι δημοκρατικές αξίες απειλούνται παγκοσμίως. Δίνει τη δυνατότητα στους πολίτες να φέρνουν τις ιδέες τους στην κεντρική σκηνή της ΕΕ, κινητοποιώντας τη δημόσια στήριξη και δημιουργώντας ουσιαστικό αντίκτυπο. Καθώς η ΕΠΠ μπαίνει στην εφηβεία της, είναι καιρός να σκεφτούμε το πώς θα ενισχύσουμε αυτό το μοναδικό εργαλείο και θα δημιουργήσουμε μια ισχυρότερη και πιο άμεση σύνδεση μεταξύ πολιτών και θεσμικών οργάνων.

Με τη συνεχή στήριξη της κοινωνίας των πολιτών, η ΕΠΠ μπορεί να συμβάλει στην οικοδόμηση μιας πιο συμμετοχικής Ευρωπαϊκής Ένωσης, που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες των ανθρώπων, εδραιώνοντας τη θέση της ως παγκόσμιου ηγέτη στη δημοκρατία.

Η Daniela Vancic είναι η επικεφαλής ευρωπαϊκής πολιτικής και υπεράσπισης στη Διεθνή Δημοκρατία, όπου υπερασπίζεται τη συμμετοχική και άμεση δημοκρατία από το 2017. Με εμπειρία μιας δεκαετίας και πλέον στις διαδικασίες συμμετοχής των πολιτών, είναι αναγνωρισμένη εμπειρογνώμονας όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών. Το 2022 συμμετείχε στην έκδοση του βιβλίου Complementary Democracy: The Art of Deliberative Listening.