Ozlem Yildirim: Uznanie prawa do zdrowego środowiska za prawo podstawowe

 Mając na uwadze, że degradacja środowiska i zmiana klimatu mają bezpośredni i pośredni wpływ na szereg praw podstawowych (takich jak prawo do życia, prawo do zdrowia czy prawo do edukacji), EKES po raz pierwszy odniósł się do tych oczywistych wzajemnych powiązań, które grożą zniweczeniem postępów poczynionych w ostatnich dziesięcioleciach w zakresie rozwoju, zdrowia na świecie i ograniczania ubóstwa.

Raport informacyjny „Ochrona środowiska jako warunek wstępny poszanowania praw podstawowych” stał się okazją do poruszenia kluczowych zagadnień, a zwłaszcza kwestii uznania prawa do zdrowego środowiska za prawo podstawowe. Jako autorka tego raportu pragnę podkreślić, że Europejska Agencja Środowiska (EEA) uważa zanieczyszczenie powietrza za największe środowiskowe zagrożenie dla zdrowia w Europie. Zagraża ono poważnie zdrowiu ludzkiemu i wiąże się również ze znacznymi kosztami gospodarczymi, ponieważ prowadzi do wyższych wydatków medycznych, niższej wydajności – w szczególności z powodu straconych dni pracy – oraz niższych plonów rolnych. W obliczu tej sytuacji z zadowoleniem przyjmujemy powstanie nowego prawa człowieka: prawa do zdrowego, bezpiecznego i zrównoważonego środowiska.

Według Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) od zdrowego środowiska zależy ok. 1,2 miliarda miejsc pracy (40% światowego zatrudnienia). Stres cieplny spowoduje zmniejszenie liczby godzin pracy na świecie w 2030 r. o 2%, co odpowiada 72 mln miejsc pracy. Zanieczyszczenie i degradacja środowiska odbiją się na wydajności pracowników, ich zdrowiu i dochodach oraz bezpieczeństwie żywnościowym.

Dlatego w raporcie informacyjnym stwierdzono: „UE musi pokazać się jako wiarygodny partner na arenie międzynarodowej, wzmacniając i wdrażając przepisy, które uwzględniają kompleksowe, oparte na prawach człowieka podejście do działań w dziedzinie klimatu i środowiska, aby ukierunkować politykę i środki w zakresie łagodzenia zmiany klimatu, a przy tym chronić prawa wszystkich. W szczególności UE musi być konsekwentna i zwracać większą uwagę na umowy handlowe”.

Wśród wielu propozycji mających ukierunkować działania klimatyczne UE na prawa podstawowe w raporcie zalecono m.in. przyjęcie precyzyjnej i skoordynowanej interdyscyplinarnej strategii oraz zwrócono uwagę na konieczność doprowadzenia do końca procedury przystąpienia UE do europejskiej konwencji praw człowieka. Ponadto EKES domaga się przyjęcia prawodawstwa europejskiego przeciwko strategicznym powództwom zakłócającym debatę publiczną, aby przeciwdziałać wszczynaniu postępowań w złej wierze, w celu uciszenia sygnalistów, dziennikarzy, obrońców praw lub innych obserwatorów życia publicznego, i osiągnąć w ten sposób wysoki i jednolity poziom ochrony w całej Europie.

Ozlem Yildirim, członkini EKES-u i wiceprzewodnicząca grupy ds. praw podstawowych i praworządności