Ozlem Yildirim: Erkenning van het recht op een gezond milieu als een grondrecht

 De achteruitgang van het milieu en de klimaatverandering hebben directe en indirecte gevolgen voor een reeks grondrechten (zoals het recht op leven, het recht op gezondheid en het recht op onderwijs). Daarom heeft het EESC zich voor het eerst gebogen over de duidelijke verwevenheid tussen deze dimensies, die een streep dreigt te zetten door de vooruitgang die de afgelopen decennia op het gebied van ontwikkeling, wereldwijde gezondheid en armoedebestrijding is geboekt.

Het informatief rapport “Milieubescherming als voorwaarde voor eerbiediging van de grondrechten” heeft de gelegenheid geboden om cruciale vraagstukken op te pakken, waaronder het recht op een gezond milieu als grondrecht. Als auteur van dit rapport wil ik benadrukken dat het Europees Milieuagentschap (EMA) luchtverontreiniging beschouwt als het grootste milieugerelateerde gezondheidsrisico in Europa. Deze verontreiniging, die de menselijke gezondheid ernstig in gevaar brengt, leidt ook tot aanzienlijke economische kosten doordat de medische kosten stijgen, de productiviteit daalt, met name door niet-gewerkte dagen, en de oogsten in de landbouw verminderen. Wij zijn dan ook verheugd dat er een nieuw mensenrecht in opkomst is – het recht op een gezond, veilig en duurzaam milieu.

Volgens de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) zijn ca. 1,2 miljard banen (40 % van de banen in de wereld) afhankelijk van een gezond milieu. Door warmtestress zal het aantal werkuren in de wereld in 2030 met 2 % dalen, hetgeen neerkomt op 72 miljoen banen. De verontreiniging en achteruitgang van het milieu zal gevolgen hebben voor de productiviteit, de gezondheid, het inkomen en de voedselzekerheid van werknemers.

Daarom staat in het rapport: “De EU moet zich internationaal opstellen als betrouwbare partner door meer wetgeving uit te vaardigen die is gericht op een brede, op mensenrechten gebaseerde aanpak van klimaatactie en deze ook uit te voeren, zodat het beleid en de maatregelen ter beperking van de klimaatverandering daarop kunnen worden afgestemd en tegelijk de rechten van alle burgers worden beschermd. De EU moet zich met name consistent opstellen en meer aandacht besteden aan handelsovereenkomsten.”

In het rapport wordt een reeks maatregelen voorgesteld om ervoor te zorgen dat de klimaatactie van de EU gericht is op de grondrechten. Zo wordt aangedrongen op een duidelijke en gecoördineerde interdisciplinaire strategie en op de noodzaak om het proces van toetreding van de EU tot het EVRM te voltooien. Tot slot dringt het EESC aan op invoering van een EU-wet tegen onrechtmatige gerechtelijke procedures die bedoeld zijn om klokkenluiders, journalisten, verdedigers van rechten en andere publieke waakhonden tot zwijgen te brengen (strategic lawsuit against public participation, SLAPP). Op die manier moet in heel Europa een sterke en uniforme bescherming tegen deze praktijken worden geboden.

Ozlem Yildirim, lid van het EESC en vicevoorzitter van de groep Grondrechten en de rechtsstaat