Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) heeft zich tijdens zijn zitting van mei gebogen over de lessen die kunnen worden getrokken uit de uitbreiding van de EU in 2004. Vanwege de huidige geopolitieke en veiligheidssituatie is verdere uitbreiding van de EU meer dan ooit een dringende noodzaak. 

Tijdens een debat over de grote uitbreiding in 2004 verwelkomde het EESC sprekers die destijds een belangrijke rol hebben gespeeld in het onderhandelingsproces, waaronder Jarosław Pietras, voormalig Pools staatssecretaris voor toetreding tot de EU, László Andor, secretaris-generaal van de Stichting voor Europese Progressieve Studies (FEPS), uit Hongarije, en Štefan Füle, voormalig Europees commissaris voor Uitbreiding, uit Tsjechië. 

Volgens de deelnemers aan het debat moet de EU — die pas recent weer belangstelling toont in verdere uitbreiding — een duidelijke routekaart voor de toetreding van de kandidaat-lidstaten opstellen. Als zij te lang in de wachtkamer worden gehouden, kan het uitbreidingsproces zijn geloofwaardigheid verliezen. 

EESC-voorzitter Oliver Röpke: “2004-2024 markeert niet alleen een belangrijke mijlpaal, maar toont ook het succes van het EU-uitbreidingsproces aan, met meer landen die willen toetreden.” 

De heer Pietras zei: “De uitbreiding is een transformatieproces dat in twee richtingen werkt, met niet alleen voordelen voor de kandidaat-lidstaten, maar ook voor de EU-lidstaten”. 

De heer Füle, die nu voorzitter is van de taskforce EU-uitbreiding van het European Policy Centre, benadrukte dat “zowel de kandidaat-lidstaten als de EU-lidstaten op de nieuwe uitbreidingsgolf moeten worden voorbereid”. 

Volgens Dr. Tinatin Akhvlediani, onderzoeksmedewerker bij de eenheid Buitenlands beleid van de EU van het Centrum voor Europese Beleidsstudies, wogen economische aspecten het zwaarst door bij de uitbreiding van 2004, aangezien de kandidaat-lidstaten destijds in een slechte financiële situatie verkeerden. Anno 2024 is veiligheid de belangrijkste reden voor uitbreiding. 

Volgens de heer Andor was de rechtsstaat de achilleshiel van de uitbreiding van 2004, waarbij de EU naliet de juiste instrumenten in het leven te roepen ter waarborging ervan. Dit heeft geleid tot de recente invoering van conditionaliteit met betrekking tot de rechtsstaat. 

In september zal het EESC een Uitbreidingstop van het maatschappelijk middenveld houden, waarbij alle kandidaat-leden worden uitgenodigd om voor het eerst aan een plenaire vergadering van het Comité deel te nemen.