EESC Info: Welke rol moeten jongeren spelen in de groene transitie?

Nicoletta Merlo: Jongeren kunnen en moeten om minstens twee redenen een cruciale rol spelen in de groene transitie. In de eerste plaats mogen we niet vergeten dat de beslissingen die beleidsmakers vandaag nemen over klimaatverandering en het milieu vooral gevolgen hebben voor jongeren en toekomstige generaties, die dus inspraak moeten krijgen.

Een ander belangrijk aspect is dat jongeren het gevoeligst zijn voor en zich het meest bewust zijn van de noodzaak om echt werk te maken van de groene transitie en actie te ondernemen met het oog op milieuduurzaamheid. De afgelopen jaren heeft klimaatactie grote aantallen jongeren in heel Europa op de been gebracht. Op lokaal, nationaal en Europees niveau zijn tal van milieu- en sociale bewegingen van jongeren ontstaan die demonstreren en van overheden en beleidsmakers concrete maatregelen voor milieubescherming en klimaatneutraliteit eisen.

Hoewel de rol van jongeren bij het bouwen aan een meer duurzame, inclusieve en groene wereld steeds meer wordt erkend en 2022 werd uitgeroepen tot Europees Jaar van de Jeugd, is het voor jongeren nog steeds moeilijk om hun stem te laten horen en invloed uit oefenen op de besluitvorming; dit geldt trouwens niet alleen voor de groene transitie.

Ik vind dat jongerenorganisaties de kans moeten krijgen om op stelselmatige en structurele wijze — en dus niet alleen sporadisch — hun standpunten kenbaar te maken in instellingen op alle beleidsniveaus, zodat zij een goed onderbouwde en zinvolle bijdrage kunnen leveren aan de besluitvorming en ideeën, en projecten met betrekking tot milieuduurzaamheid kunnen uitvoeren.

Daartoe moeten de instellingen eerst en vooral de EU-jeugdtest invoeren, jongerenorganisaties adequate (en structurele) financiële steun verlenen, en investeringen stelselmatig beoordelen op hun economische, politieke en sociale gevolgen voor jongeren, zodat zij een duidelijk beeld krijgen van hoe en in welke mate het overheidsbeleid hun leven positief beïnvloedt.

Twee andere belangrijke aspecten die in verband met de rol van jongeren in de groene transitie specifieke aandacht verdienen, zijn onderwijs en werkgelegenheid.

Gezien de urgente situatie op het gebied van klimaat en milieu moet duurzaamheidseducatie een prioriteit worden voor scholen. Kinderen moeten al jong leren over duurzaamheid en milieubescherming, maar ook daarna, in alle onderwijsfasen. Er is behoefte aan een transversale aanpak waarbij zowel theoretische als praktische vaardigheden worden aangeleerd, door onder meer in te zetten op trajecten voor de overgang van school naar werk en op praktische stages. Ook een leven lang leren is van essentieel belang. Het welslagen van de ecologische transitie zal immers ook afhangen van het vermogen van scholen om met lokale overheden samen te werken op het gebied van buitenschoolse activiteiten. Daarbij gaat het met name om jongerenorganisaties en maatschappelijke organisaties, met het oog op een grotere bewustwording en participatie van het publiek.

2023 is uitgeroepen tot Europees Jaar van de Vaardigheden. Zonder vaardigheden is er geen transitie mogelijk. Jongeren moeten worden uitgerust met de nodige vaardigheden zodat ze kunnen omgaan met de vernieuwingen die de groene transitie met zich meebrengt en die onvermijdelijk gevolgen (zullen) hebben voor de arbeidswereld. Daarom moet worden geïnvesteerd in opleidings- en leerpraktijken die in een werkomgeving plaatsvinden, met name in de vorm van hoogwaardige leerling- en stageplaatsen.

De groene transitie moet een rechtvaardige transitie zijn, waarbij om- en bijscholing van werknemers en hoogwaardige banen voor iedereen worden gewaarborgd en ervoor wordt gezorgd dat niemand aan zijn lot wordt overgelaten. Daarom komt het er op aan werk te maken van een opleidingsbeleid dat met het industriebeleid is geïntegreerd, op andere ontwikkelingsstrategieën wordt afgestemd en op regionaal en lokaal niveau in nauwe samenwerking met de sociale partners uitvoerig wordt gepland.

Tot slot is innovatie essentieel voor het welslagen van de groene transitie. Om de doelstellingen te halen is het zeer belangrijk dat jongeren met ondernemingszin worden aangemoedigd om aan het innovatieproces deel te nemen via specifieke opleidingen en steun voor innovatieve projecten, en ook door te voorzien in passende financiële steun.