Om de vijf jaar gaan de Europese burgers naar de stembus om hun vertegenwoordigers in het Europees Parlement (EP) te kiezen, de enige EU-instelling waarvan de leden rechtstreeks worden gekozen. In 2024 gaat de tiende legislatuur van start, met 720 nieuw gekozen leden. Tijdens hun vijfjarige mandaatsperiode zullen zij een beslissende rol spelen bij de vormgeving van de EU, haar instellingen en beleid, haar positie in een gepolariseerde wereld en haar inzet voor gemeenschappelijke waarden.

Alle verkiezingen zijn belangrijk: ze vormen de grondslag van de democratie. Maar we weten ook dat democratie veel meer is dan verkiezingen. Zo zijn er democratisch gekozen regeringen die de mond vol hebben van democratie maar tegelijkertijd de rechtsstaat uithollen. Verkiezingen, ook al zijn zij eerlijk en vrij, zijn niet de enige waarborg voor de democratie en zijn evenmin de enige bepalende factor. Daarom moeten kiezers actief bij verkiezingen worden betrokken.

De afgelopen vijf jaar stond de Europese Unie voor een aantal bijna existentiële uitdagingen. Eerst kregen we te maken met de brexit en de gevolgen ervan. Vervolgens de COVID-19-pandemie en de brute, onmenselijke inval van Rusland in Oekraïne, met de daaruit voortvloeiende economische problemen, waaronder de energiecrisis en hoge inflatie. We zijn met al deze onverwachte ontwrichtende ontwikkelingen omgegaan terwijl we onze belangrijkste strategische doelen bleven nastreven, in het bijzonder de transitie naar een groene en digitaal concurrerende economie. In een veranderende geopolitieke context hebben de EU en haar democratische partners verregaande sancties opgelegd aan Rusland, heeft de EU zich toegelegd op het afbouwen van de afhankelijkheid van China en zijn de betrekkingen met de VS op ongekende wijze verstevigd. De Unie heeft ook het allereerste programma voor de Europese defensie-industrie gelanceerd, dat in de komende jaren zal worden uitgewerkt.

De verkiezingen van 2024 worden een “strijd om Europa”. De verkiezingscampagne moet beantwoorden aan de verwachtingen van de burgers en recht doen aan hun rol in het Europese besluitvormingsproces. Het lijdt geen twijfel dat kwesties als migratie, klimaatverandering en steun voor Oekraïne, dat zijn land verdedigt tegen Russische agressie, al wie vrijheid, democratie en vrede hoog in het vaandel draagt na aan het hart gaan. De gekozen vertegenwoordigers moeten alles in het werk stellen om het uitbreidingsbeleid nieuw leven in te blazen. Wanneer we met kandidaat-parlementsleden debatteren over hun taak voor de komende vijf jaar moeten we hen erop wijzen dat ze, als ze gekozen worden, er rekening mee moeten houden dat de Europese Unie deel uitmaakt van een gepolariseerde wereld, met democratieën aan de ene kant en autoritaire regimes aan de andere kant. In 2024 worden over de hele wereld verkiezingen gehouden, in landen met in totaal 4 miljard inwoners.

Vanuit Europa zal er veel aandacht zijn voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen. De trans-Atlantische betrekkingen zullen een belangrijk onderwerp zijn in de Europese verkiezingsdebatten. Europese politici en politieke partijen moeten alles in het werk stellen om de burgers te bereiken en hen aan te moedigen hun stem te laten horen. De geopolitiek onzekere situatie maakt dit belangrijker dan ooit. De politieke partijen die hun kandidaten naar voren schuiven voor de verkiezingen, hebben vaak verschillende visies op kwesties die cruciaal zijn voor ons leven. Alleen als we als burgers de dialoog aangaan met de kandidaten en naar de stembus gaan, kunnen we ons recht op inspraak laten gelden en invloed uitoefenen op de toekomst van Europa, die ook onze toekomst is. Soms zijn we gefrustreerd en boos. Maar juist daarom is onze actieve deelname aan de politieke dialoog over de verkiezingen zo belangrijk.

In 2019 lag de opkomst bij de Europese verkiezingen voor het eerst iets boven de 50 %. Jonge kiezers droegen bij tot die hogere participatiegraad. Enerzijds is het goed nieuws dat voor het eerst meer dan de helft van de stemgerechtigden daadwerkelijk ging stemmen. Anderzijds betekent dit ook dat bijna de helft dit niet deed. In 2024 kunnen we het ons niet veroorloven om anderen te laten beslissen over wie ons vertegenwoordigt in het Europese besluitvormings- en wetgevingsproces. Een lage opkomst verzwakt de legitimiteit van de gekozen vertegenwoordigers en daarmee hun positie in het Europees Parlement. De politieke partijen dragen een grote verantwoordelijkheid om hun potentiële kiezers aan te moedigen hun stem uit te brengen.

Decennialang hebben Europeanen hun regeringen gezien als hun vertegenwoordigers in de EU. De verkiezingen van 2024 bieden een uitgelezen kans om de echte kracht van het Europees Parlement als spreekbuis van de burgers aan te tonen. Heel wat mensen gaan voor het eerst stemmen; in vijf lidstaten zijn zelfs 16-jarigen al stemgerechtigd. Jongeren hebben andere verwachtingen van politici. Dat hebben we gezien tijdens de Conferentie over de toekomst van Europa, en horen we ook nu tijdens de door de Europese Commissie georganiseerde follow-uppanels. Politici moeten de komende Europese verkiezingen aangrijpen als kans om een nieuwe generatie kiezers en politici op te bouwen, transparante politieke educatie te stimuleren en voor saamhorigheid en vertrouwen te zorgen.

De communicatiestrategie van het Europees Parlement voor de EU-verkiezingen van 2024 is gericht op het mobiliseren van degenen die gewoonlijk niet stemmen of dit keer voor het eerst mogen stemmen, het ondersteunen van andere betrokkenen, waaronder de media, ngo’s, bedrijven en particulieren, en het stimuleren van de niet-partijgebonden inzet van Europese burgers en organisaties om zoveel mogelijk mensen naar de stembus te krijgen.

We zijn nu al getuige van buitenlandse beïnvloeding van de Europese verkiezingen en hybride desinformatiecampagnes die erop gericht zijn het vertrouwen in instellingen en politici te ondermijnen en verdeeldheid te zaaien. Dit gebeurt reeds in de aanloop naar de verkiezingen, zal nog toenemen tijdens de verkiezingen, en ook na de verkiezingen zal het effect ervan nog doorwerken. Wetgeving tegen desinformatie moet worden gehandhaafd. Nationale en Europese maatregelen zullen niet voldoende zijn. Er is behoefte aan substantiële financiering ter ondersteuning van een maatschappijbrede aanpak om desinformatie en de bron ervan aan het licht te brengen, aangezien desinformatie het dagelijks leven van mensen en hun strategische keuzes beïnvloedt.

Met deze verkiezingen staan de democratie, de vrijheid, en de veiligheid op het spel. En elke stem telt!

Danuta Hübner, lid van het Europees Parlement (EVP)