Pilnie potrzebne jest zwalczanie dezinformacji

„EKES Info”: Jest Pan autorem opinii przyjętej przez EKES na sesji plenarnej w grudniu 2021 r. pt. „Wytyczne Komisji Europejskiej w sprawie wzmocnienia kodeksu postępowania w zakresie dezinformacji”. W jakim stopniu dezinformacja zagraża demokracji i co powinno zrobić społeczeństwo obywatelskie, by zapobiec rozpowszechnianiu się fałszywych informacji? Jakich metod powinno w tym celu użyć?

Thierry Libaert: Dezinformacja zagraża demokracji, ponieważ podkopuje zaufanie do instytucji publicznych czy dyskursu naukowego. Często przedkładamy fałszywe, lecz łatwo zrozumiałe informacje nad skomplikowaną prawdę. Dezinformacja nie jest jedynie kwestią wiarygodności, gdyż czasami wykorzystuje się ją do celów geopolitycznych zmierzających do destabilizacji, zwłaszcza podczas wyborów.

W przegłosowanej 9 grudnia 2021 r. opinii zawarto przede wszystkim postulat, by Komisja Europejska podjęła bardziej stanowcze działania w celu zapobiegania powstawaniu nieprawdziwych informacji, nie ograniczając się wyłącznie do łagodzenia ich skutków. Można rzecz jasna podejmować próby ograniczenia szkód wywołanych przez pożar, lecz rozsądniejszym rozwiązaniem jest zaradzenie jego wybuchowi.

Istnieje bardzo wiele sposobów zwalczania fałszywych informacji. Jednym z nich jest uniemożliwienie osiągania z niej korzyści finansowych. Nasza grupa robocza zauważyła, że istnieje prawdziwy biznes oparty na dezinformacji. Z uwagi na to, że fałszywe informacje krążą średnio sześć razy szybciej niż prawdziwe i są częściej udostępniane i komentowane, prowadzą do większej aktywności na platformach internetowych. W konsekwencji na stronach tych pojawia się więcej reklam. Oszacowano, że w ten sposób co roku przepada ponad 400 mln EUR.  

Należy unikać mylnego przekonania, że fałszywe informacje są wyłącznie rozpowszechniane przez sieci społecznościowe i wielkie platformy cyfrowe. Odpowiedzialność ponoszą również tradycyjne media, zwłaszcza całodobowe kanały informacyjne w telewizji, na których widzimy całą gamę pseudoekspertów. Środki przekazu powinny bardziej zatroszczyć się o prawdziwe kompetencje zapraszanych gości i należy rozwijać umiejętność korzystania z mediów, by ułatwić obywatelkom i obywatelom rozumienie wypowiedzi.

Walka z dezinformacją nie powinna być w żadnym razie pretekstem do ograniczania wolności wypowiedzi. Zalecana przez nas medialna piśmienność ma głównie na celu umożliwienie wszystkim odróżnienia danych naukowych od zwykłych przekonań bądź opinii. Działalność zwolenników Donalda Trumpa w USA i populistów w Europie, szczególnie tych, którzy w Zjednoczonym Królestwie doprowadzili do brexitu, dowodzi, jak groźne dla demokracji jest rozprzestrzenianie się fałszywych informacji.

W opinii Komitet pragnął przekazać, że zwalczanie dezinformacji musi nabrać priorytetowego znaczenia.