Feiten en cijfers over geestelijke gezondheid in de EU schetsen geen rooskleurig beeld, maar nopen eerder tot actie. Het EESC pleit voor krachtigere maatregelen ter bevordering van de geestelijke gezondheid op nationaal en EU-niveau. Het heeft ook aangedrongen op bindende wetgeving om psychosociale risico’s op het werk te voorkomen. Met de prijs van het maatschappelijk middenveld voor geestelijke gezondheid spreekt het EESC zijn waardering uit voor de voortdurende inspanningen van het maatschappelijk middenveld om het welzijn van de Europeanen te verbeteren.

1. Het EESC besloot zijn vlaggenschipprijs van het maatschappelijk middenveld te wijden aan geestelijke gezondheid na berichten dat psychische aandoeningen zoals angststoornissen en depressie in heel Europa in de nasleep van de COVID-19-pandemie sterk waren toegenomen. Volgens de OESO is het aandeel jongeren met symptomen van angst in diverse Europese landen ruim verdubbeld. De pandemie heeft er ook toe geleid dat eetstoornissen, met name onder adolescenten, op jongere leeftijd optreden. Zelfs vóór COVID-19 toesloeg, leden in de hele EU ten minste 84 miljoen mensen (ongeveer één op de zes) aan geestelijkegezondheidsproblemen.
2. Ongeveer 4 % van de jaarlijkse sterfgevallen in de EU wordt toegeschreven aan mentale problemen en gedragsstoornissen. Een slechte geestelijke gezondheid heeft ook een enorme economische impact: de directe en indirecte kosten beslaan ongeveer 4 % van het bbp. Meer dan een derde van deze kosten is het gevolg van een lagere arbeidsparticipatie en een dalende arbeidsproductiviteit.
3. In 2020 meldde volgens Eurostat 44,6 % van de beroepsbevolking in de EU in de leeftijdsgroep 15-64 jaar op het werk met risicofactoren voor hun geestelijk welzijn te worden geconfronteerd. Een te hoge werkbelasting of tijdsdruk was de meest genoemde risicofactor voor geestelijk welzijn op het werk, die door bijna een vijfde van de werkenden in de EU werd gemeld.
4. Geestelijk welzijn staat ondertussen bovenaan de politieke agenda van de EU. In het verlengde hiervan heeft de Commissie in juni 2023 een alomvattende aanpak van geestelijke gezondheid geformuleerd. Deze nieuwe aanpak, waarvoor de EU 1,23 miljard euro uittrekt, heeft tot doel geestelijke gezondheid op alle EU-beleidsterreinen te bevorderen, gebaseerd op drie uitgangspunten: adequate en doeltreffende preventie; toegang tot hoogwaardige en betaalbare geestelijke gezondheidszorg en behandeling, en re-integratie in de samenleving na herstel. Geestelijke gezondheid is ook een politieke prioriteit voor het EESC en staat centraal in zijn werkzaamheden.
5. Het EESC ontving maar liefst 105 aanvragen uit de hele EU, die betrekking hadden op een breed scala aan onderwerpen, variërend van projecten ter voorkoming van psychosociale risico’s op de werkplek en het aanpakken van kwesties als drugsmisbruik en cyberverslaving, tot de bestrijding van stigmatisering rondom geestelijke gezondheid en de bevordering van vanuit de gemeenschap geleide bijstand. Door zijn waardering uit te spreken voor deze belangrijke inspanningen van niet-overheidsactoren ter ondersteuning van de geestelijke gezondheid en deze onder de aandacht te brengen, hoopt het EESC dat dit ook anderen kan inspireren om dit voorbeeld te volgen. (sg)