Door Cinzia del Rio, Italiaans lid van het EESC

De Russische invasie van Oekraïne zal de geopolitieke en economische verhoudingen in de wereld, en zeker tussen Rusland en de EU, blijvend veranderen. De verwerpelijke militaire interventie, waarbij steeds meer burgerslachtoffers vallen en die de steden en civiele en economische structuren van het land kapotmaakt, is door de democratische internationale gemeenschap en de vakbondswereld krachtig veroordeeld.

We hebben onze volledige steun betuigd aan het Oekraïense volk, we zijn de straat op gegaan om te protesteren tegen Poetin en zijn niet-geprovoceerde oorlog en we steunen de invoering van strenge economische sancties tegen Rusland, die het regime onder druk moeten zetten. Na anderhalve maand duren de wreedheden nog altijd voort, zijn de humanitaire corridors onveilig gebleken, hebben miljoenen Oekraïeners het land verlaten om een schuilplaats te zoeken in de EU, is het aantal ontheemden binnen Oekraïne zelf nog groter en hebben de onderhandelingen over een staakt-het-vuren en het vredesproces nog niets opgeleverd.  

Maatschappelijke organisaties, vakbonden en ngo’s in de hele EU, en met name in de buurlanden van Oekraïne, hebben hun onvoorwaardelijke solidariteit getoond door de vluchtelingen onmiddellijke hulp, medische zorg, onderdak, voedsel, kleding en medicijnen te bieden.  De richtlijn tijdelijke bescherming is van fundamenteel belang om de bescherming en rechten van de Oekraïense vluchtelingen in de EU te waarborgen, hen te helpen de noodsituatie het hoofd te bieden en zich zo goed mogelijk in onze samenleving te integreren. Hierbij mag niet uit het oog worden verloren dat 80 % van de vluchtelingen vrouwen en kinderen zijn, die voor het eerst te maken krijgen met wreedheden en oorlogsgeweld, met psychologische gevolgen die zij de rest van hun leven zullen meedragen. De EU zal waakzaam moeten zijn om de bescherming van deze kwetsbare groepen te waarborgen en ook het risico van mensenhandel en seksuele uitbuiting aan te pakken.

De Russische invasie heeft de nationale identiteit van Oekraïne en de geopolitieke gerichtheid van het land op de westerse democratieën geconsolideerd en de start van het toetredingsproces tot de EU versneld. De EU en de VS hebben zich herenigd en hun betrekkingen zijn meer solide geworden, de NAVO heeft haar positie aan de grenzen van Oekraïne versterkt en de EU-landen zijn unaniem in hun veroordeling van de Russische inval en de wreedheid van de oorlog.  Na het eerste pakket EU-sancties, gevolgd door het recente invoerverbod op steenkool, is een gemeenschappelijk besluit over een verbod op de invoer van met name gas en olie op dit moment echter onmogelijk, omdat Europa dan snel op zoek zou moeten gaan naar alternatieve bevoorradingsbronnen om zijn economische voortbestaan niet afhankelijk te maken van Rusland. Daarvoor zijn we nog niet klaar en hebben we de unanieme instemming van de Europese regeringen nodig. Een totaal invoerverbod van Russische energie zou bovendien dramatische gevolgen hebben voor het bbp van sommige lidstaten.

Als gevolg van een dergelijk invoerverbod zouden veel bedrijven failliet gaan en mensen hun banen verliezen, die het toch al moeilijk hebben na de COVID-19-pandemie. Een totaal embargo op gas en koolwaterstoffen zal uiteraard tijd vergen, maar de route is uitgestippeld en de economische betrekkingen met Rusland zijn voor altijd verbroken. In dit verband heeft de EU echter tot taak te redden wat er nog over is van de Oekraïense economie, om zo een jarenlange catastrofe te voorkomen, en een concrete dialoog met Oekraïne over het toetredingsproces te openen zonder het lopende toetredingsproces van de Westelijke Balkanlanden te benadelen.

De EU moet compenserende maatregelen vaststellen om de negatieve economische en sociale gevolgen van het conflict en van de daarmee samenhangende sancties op te vangen. We kunnen niet negeren dat de sancties tegen Rusland gevolgen zullen hebben voor de EU-doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling, die we samen met de investeringen van het Next Generation EU-pakket zijn overeengekomen. Maar we moeten de verbintenissen die we zijn aangaan op het stuk van de groene en de digitale transitie nakomen en zorgen voor een betere sociale dimensie in Europa.

De oorlog heeft ook ernstige gevolgen voor de mondiale en Europese voedselvoorziening. Door de stijgende prijzen zal de toch al moeilijke situatie voor de Europese landbouwers en consumenten nog verder verslechteren. We moeten ons richten op maatregelen om de voedselzekerheid in de EU te waarborgen, zowel op korte termijn als op langere termijn. In de tussentijd mogen we niet voorbijgaan aan de grote gevolgen van de oorlog voor de voedselvoorziening in landen buiten de EU. Een nieuwe sociale en economische crisis moet worden vermeden, de speculatie met voedsel- en olieprijzen moet een halt worden toegeroepen en er moeten maatregelen worden overwogen om de extra winsten van speculanten te belasten.  

De allereerste prioriteit is echter om de oorlog te stoppen en de weg vrij te maken voor de onderhandelingen en het vredesproces. De EU moet een echte geopolitieke speler worden en het voortouw nemen aan de onderhandelingstafel, omdat de onze toekomst op het spel staat. China en Turkije hebben in politiek en economisch opzicht veel te winnen bij deze onderhandelingen, maar zij zijn niet de voorvechters van de democratie en de eerbiediging van de fundamentele mensenrechten. Dit is een keerpunt in de geschiedenis van de EU, met politieke, economische en strategische gevolgen voor de hele wereld. De EU moet nieuwe verantwoordelijkheden op zich nemen en stappen zetten in de richting van een sterkere politieke integratie: we kunnen geen gemeenschappelijk defensiesysteem hebben zonder een gemeenschappelijk buitenlands beleid en een sterkere en hechtere politieke integratie. Elke stap in de richting van een geïntegreerd defensiesysteem moet gepaard gaan met een duidelijke democratische controle.

Het risico van een oorlog binnen Europa moet de regeringen van de EU ertoe aanzetten toe te werken naar een duidelijk politiek integratieproces in het kader van de Conferentie over de toekomst van Europa.
De EU dient haar waarden te verdedigen en te beschermen en draagt de verantwoordelijkheid om de vrede te bewaren die wij de afgelopen 70 jaar in Europa hebben gewaarborgd.