Alena Mastantuono

Κάθε χρόνο, περισσότερα από 10 εκατομμύρια ασθενών στην Ευρώπη επωφελούνται από την πυρηνική ιατρική μέσω της διάγνωσης και της θεραπείας ασθενειών όπως ο καρκίνος, αλλά και καρδιαγγειακών και νευροαγγειακών παθήσεων.

Οι ακτινολογικές και πυρηνικές τεχνολογίες που χρησιμοποιούν ραδιοϊσότοπα είναι απαραίτητες για τη θεραπεία του καρκίνου σε όλα τα στάδια της περίθαλψης, της έγκαιρης ανίχνευσης, της διάγνωσης, της θεραπείας και της παρηγορητικής αγωγής.

Ο αριθμός των ασθενών που επωφελούνται από την πυρηνική ιατρική αυξάνεται, κυρίως λόγω των επιστημονικών επιτευγμάτων. Ερευνητές και επιχειρήσεις στην ΕΕ έχουν αναπτύξει ορισμένες από τις τελευταίες καινοτόμες αντικαρκινικές θεραπείες με ραδιοσυνδέτη, όπως φαρμακευτικά προϊόντα που στοχεύουν τους όγκους του ενδοκρινικού καρκίνου, του καρκίνου του προστάτη και του μεταστατικού καρκίνου. Για παράδειγμα, το λουτέτιο-177 είναι ένα πολύ ελπιδοφόρο ραδιοϊσότοπο για τη θεραπεία του καρκίνου του προστάτη, ο οποίος ευθύνεται για 90.000 θανάτους στην Ευρώπη κάθε χρόνο. Σε σύγκριση με τις παραδοσιακές θεραπείες, η σύγχρονη θεραπεία με ραδιονουκλεΐδια προσφέρει καλή στόχευση των καρκινικών κυττάρων και είναι συχνά λιγότερο επιβλαβής για τον οργανισμό. Δεκάδες χιλιάδες καρκινοπαθών χρειάζονται στοχευμένη θεραπεία με ραδιονουκλεΐδια, η οποία είναι συχνά η μόνη διαθέσιμη θεραπεία.

Ωστόσο, προτού φτάσει στον ασθενή, η αλυσίδα εφοδιασμού της πυρηνικής ιατρικής είναι εξαιρετικά πολύπλοκη. Σε αυτήν περιλαμβάνεται η προμήθεια πρώτων υλών, η αποθήκευσή τους, η ακτινοβολία τους, η επεξεργασία τους, η εφοδιαστική και η εφαρμογή τους. Αφού παραχθούν, τα ραδιοϊσότοπα πρέπει να υποβληθούν σε επεξεργασία, να αποσταλούν και να χρησιμοποιηθούν σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, ορισμένα ακόμη και αυθημερόν και άλλα σε λίγες ημέρες, ανάλογα με τον χρόνο ημιζωής τους, καθότι είναι εξαιρετικά ―και γρήγορα― αλλοιώσιμα.

Προκαλεί, λοιπόν, έκπληξη το γεγονός ότι τα χαρακτηριστικά αυτά δεν συνεκτιμώνται στις διασυνοριακές μεταφορές και στις τελωνειακές διαδικασίες. Για παράδειγμα, όσον αφορά τις διασυνοριακές μεταφορές, παρεμβάλλονται διάφορα εμπόδια, τα οποία οδηγούν σε καταστάσεις στις οποίες μπορεί να δοθεί προτεραιότητα σε ένα φορτίο με γαρίδες έναντι ενός άλλου με ραδιοϊσότοπα που βρίσκεται καθ’ οδόν με σκοπό τη διάσωση ενός ασθενούς.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο στη γνωμοδότησή της με θέμα την προμήθεια ιατρικών ραδιοϊσοτόπων, η ΕΟΚΕ ζητεί καλύτερη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών για την άρση τέτοιων κανονιστικών φραγμών. Στη γνωμοδότηση εξετάζεται κάθε στάδιο της αλυσίδας εφοδιασμού των ραδιοϊσοτόπων στην ΕΕ και εντοπίζονται τα προσκόμματα στις διασυνοριακές παραδόσεις, καθώς και οι εξαρτήσεις από τρίτες χώρες. Προτείνονται επίσης λύσεις όσον αφορά την έλλειψη υποδομών στην Ευρώπη και την ανάγκη συντονισμένης έρευνας και ανάπτυξης.

Στις προτάσεις που διατυπώθηκαν στη γνωμοδότησή της, η ΕΟΚΕ ευθυγραμμίζεται με τα συμπεράσματα της συνόδου κορυφής των αρχηγών κρατών της ΕΕ τον περασμένο Απρίλιο, στα οποία τονίζεται η ανάγκη μείωσης των στρατηγικών εξαρτήσεων της ΕΕ σε νευραλγικούς τομείς, όπως η υγεία και οι κρίσιμες τεχνολογίες. Τονίζεται επίσης, σύμφωνα με την έκθεση του Enrico Letta, η ανάγκη να δοθεί έμφαση στη μεταξύ των κρατών μελών παροχή υπηρεσιών και κυκλοφορία αγαθών, συμπεριλαμβανομένων βασικών αγαθών όπως τα φάρμακα.

Η Ευρώπη πρέπει να παρέχει κίνητρα παραγωγής, εφόσον θέλει να επιτύχει μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία στον εφοδιασμό της με ραδιοϊσότοπα. Μολονότι κατέχει ηγετική θέση στον εφοδιασμό της παγκόσμιας αγοράς με ιατρικά ραδιοϊσότοπα, η ΕΕ εξαρτάται πλήρως από τις ΗΠΑ και τη Ρωσία όσον αφορά την προμήθεια τόσο μεταλλικού ουρανίου υψηλής περιεκτικότητας και χαμηλού εμπλουτισμού όσο και ορισμένων εμπλουτισμένων ισοτόπων για στόχους παραγωγής ραδιοϊσοτόπων.

Εντούτοις, η ΕΕ εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη Ρωσία όσον αφορά τον εφοδιασμό της με σταθερά ισότοπα που επιτρέπουν την παραγωγή ορισμένων ραδιοϊσοτόπων χρησιμοποιούμενων σε σύγχρονες ή αναπτυσσόμενες μοριακές ακτινοθεραπείες, όπως το υτέρβιο-176 που χρησιμοποιείται στην παραγωγή λουτετίου-177.

Αυτό αποτελεί πραγματικό διακύβευμα για την αλυσίδα εφοδιασμού με το συγκεκριμένο ραδιοϊσότοπο, η παγκόσμια ζήτηση του οποίου αναμένεται να τριπλασιαστεί τα επόμενα έτη.

Η αλυσίδα εφοδιασμού εξαρτάται επίσης από τα πρότυπα παραγωγής με αντιδραστήρα ή με επιταχυντές, καθώς και από την επεξεργασία και την παράδοσή τους στα νοσοκομεία. Για να διασφαλιστεί η ισότιμη πρόσβαση όλων στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, πρέπει τα κράτη μέλη, και ιδίως τα ερευνητικά κέντρα και τα νοσοκομεία, να συνεργάζονται στενότερα. Πράγματι, η δυνατότητα πρόσβασης στις ακτινοθεραπείες δεν είναι η ίδια σε όλα τα κράτη μέλη, ιδίως όσον αφορά τα στάδια ανάπτυξης και πειραματικής εφαρμογής τους. Σκοπός είναι η ταχύτερη πρόσβαση σε φάρμακα κατά τη φάση της έρευνας ή της παρηγορητικής αγωγής, καθώς και η βελτίωση της πρόσβασης των μικρών νοσοκομείων που ενδέχεται να μην διαθέτουν σχετική ειδημοσύνη και κατάλληλες υποδομές. Για ορισμένους δε ασθενείς αυτή η πρόσβαση μπορεί να είναι ζήτημα ζωής ή θανάτου.

Η ενωσιακή χρηματοδότηση της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας στην πυρηνική ιατρική, ιδίως μέσω των προγραμμάτων «Ορίζων» και Ευρατόμ, είναι ζωτικής σημασίας για την κάλυψη των αναγκών των ασθενών. Εν προκειμένω, η ΕΕ πρέπει να έχει στρατηγικά έργα κοινού ενδιαφέροντος ως μέρος του μελλοντικού πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου της. Η στρατηγική SAMIRA της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και η Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για το κέντρο ραδιοϊσοτόπων (ERVI), σε συνδυασμό με το Ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου, αποτελούν πολύτιμα έργα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να προχωρήσει περαιτέρω και να συμπεριλάβει περισσότερο την πυρηνική ιατρική στο εν λόγω Ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου, καθώς και στην Αποστολή του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» για τον καρκίνο.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να χρηματοδοτούν πολιτικές δημόσιας υγείας με έμφαση στις ιατρικές ραδιολογικές και πυρηνικές τεχνολογίες. Αυτό θα στείλει σαφές μήνυμα στη βιομηχανία και θα επιτρέψει την πρόοδο της έρευνας, της καινοτομίας, καθώς και την ανάπτυξη των βιομηχανικών υποδομών στην Ευρώπη. Επίσης, θα προσελκύσει στον κλάδο περισσότερους εργαζομένους.

Συμπερασματικά, για να μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε καλύτερο εφοδιασμό με ραδιοϊσότοπα στην ΕΕ και να ανταποκριθούμε στην αυξανόμενη ζήτηση των ασθενών, πρέπει να λάβουμε οπωσδήποτε τολμηρές πολιτικές αποφάσεις. 

Παρά το γεγονός ότι κατέχει ηγετική θέση παγκοσμίως στον εφοδιασμό με ιατρικά ραδιοϊσότοπα, η Ευρώπη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τρίτες χώρες για τις βασικές πρώτες ύλες και για συγκεκριμένες εργασίες επεξεργασίας. Αυτό θα μπορούσε να διαταράξει τις αλυσίδες εφοδιασμού και να θέσει σε κίνδυνο την πρόσβαση σε σωτήριες διαγνώσεις και θεραπείες για πολλούς Ευρωπαίους. Για να αντιστραφεί η τάση αυτή και να αντιμετωπιστεί η αυξανόμενη ζήτηση από τους ασθενείς, χρειαζόμαστε δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη και σε νέες υποδομές παραγωγής, σε ορθές ρυθμίσεις και τολμηρές πολιτικές αποφάσεις, γράφει η Alena Mastantuono, εισηγήτρια της γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ για τον εφοδιασμό με ιατρικά ραδιοϊσότοπα. 

Στο τελευταίο άρθρο για τη στήλη μας «Εγώ θα ψηφίσω, εσείς;» ο επικεφαλής υπεράσπισης δικαιωμάτων και εκστρατείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση Τυφλών κ. Antoine Fobe γράφει σχετικά με τα αιτήματα της οργάνωσής του να διευκολυνθεί πρακτικά η συμμετοχή στην εκλογική διαδικασία Παρά την προσπάθεια που καταβάλλουν οι οργανώσεις των ατόμων με αναπηρία, η ΕΟΚΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, είναι και πάλι πολύ αργά για να αποτελέσουν οι ευρωεκλογές παράδειγμα προς μίμηση.

Από την Biljana Spasovska,

Δίκτυο Ανάπτυξης της Κοινωνίας των Πολιτών των Βαλκανίων (BCSDN)

Η Βόρεια Μακεδονία βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι στην πορεία ένταξής της στην ΕΕ, καθώς η πορεία της χώρας έχει πληγεί από οπισθοδρομήσεις και καθυστερήσεις που τροφοδοτούνται από ανεπίλυτες διμερείς διαφορές και μείωση της δημόσιας στήριξης. Παρά τα εμπόδια αυτά, η υπόσχεση για οικονομική ευημερία και περιφερειακή σταθερότητα εξακολουθεί να ωθεί την επιθυμία του έθνους για ένταξη στην ΕΕ.

Οι δημοσκοπήσεις αποκαλύπτουν μια ανησυχητική τάση, με την υποστήριξη της ένταξης στην ΕΕ να μειώνεται τα τελευταία χρόνια. Η μείωση αυτή αντικατοπτρίζει την ευρύτερη απογοήτευση όσον αφορά τον βραδύ ρυθμό προόδου και την εκλαμβανόμενη έλλειψη προσήλωσης εκ μέρους των κρατών μελών της ΕΕ.

Η πορεία της χώρας προς την ένταξη στην ΕΕ χαρακτηρίζεται από περίπλοκα ζητήματα που εκτείνονται πέραν των συνόρων της Βόρειας Μακεδονίας. Μια κρίση δημοκρατίας και πολιτικής αστάθειας εντός της περιοχής και μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, σε συνδυασμό με την άνοδο του δεξιού εθνικισμού, θέτουν σημαντικές προκλήσεις για τη διαδικασία ένταξης. Ωστόσο, εν μέσω αυτών των προκλήσεων, υπάρχει περιθώριο αισιοδοξίας και ανανέωσης, καθώς πολλοί θεωρούν την ένταξη στην ΕΕ μονοπάτι προς τη μελλοντική ευημερία και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Είναι επίσης ελπιδοφόρο το γεγονός ότι η χώρα είναι ήδη αρκετά καλά ευθυγραμμισμένη με τη νομοθεσία της ΕΕ.

Μελλοντικά, η Βόρεια Μακεδονία πρέπει να δώσει προτεραιότητα στην πρόοδο όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις και τα κεφάλαια των διαπραγματεύσεων σε κρίσιμους τομείς, όπως το κράτος δικαίου, η δικαιοσύνη, η δημοκρατία και η βελτίωση της δημόσιας διοίκησης. Η ορατή πρόοδος στους τομείς αυτούς με γνώμονα τη διαδικασία ένταξης στην ΕΕ θα ενισχύσει επίσης τη δημόσια στήριξη προς την ΕΕ. Η προσήλωση στις δημοκρατικές αξίες, η περιφερειακή συνεργασία και η επιδίωξη ενός κοινού ευρωπαϊκού πεπρωμένου θα είναι ζωτικής σημασίας, καθώς η χώρα αντιμετωπίζει τα σκαμπανεβάσματα της ενταξιακής πορείας της.

Αν και η χώρα θα πρέπει να επιδείξει πολιτική ωριμότητα και να υλοποιήσει τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, η ΕΕ πρέπει να δείξει στον λαό της Βόρειας Μακεδονίας ότι η διαδικασία ένταξης είναι δίκαιη, αξιοκρατική και προχωρά. Πρέπει να επιδειχθεί η πολιτική βούληση για την προώθηση της προσχώρησης, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της Ουκρανίας· πρέπει να ανταμείβεται η πρόοδος και να λαμβάνονται μέτρα για τη διασφάλιση επαρκούς ικανότητας και από τις δύο πλευρές για την προώθηση της διαδικασίας.

Τέλος, θα πρέπει να καταστεί σαφές ότι δεν υπάρχει καλύτερη εναλλακτική λύση, προς όφελος όλων, από την ένταξη της Βόρειας Μακεδονίας ή ολόκληρης της περιοχής στην ΕΕ. Σε τελική ανάλυση, η Βόρεια Μακεδονία μπορεί να είναι μικρή, αλλά η πλούσια πολιτιστική κληρονομιά της, η στρατηγική της θέση και η προσήλωσή της στις δημοκρατικές αξίες θα προσφέρουν περιφερειακή σταθερότητα και ευκαιρίες για οικονομική ανάπτυξη, ενισχύοντας την πολυμορφία και τη συνοχή της ΕΕ.

Καλώς ήρθατε στο The Grassroots View, το πόντκαστ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ). Σε αυτό το επεισόδιο διερευνούμε την πολυπλοκότητα της οικονομικής διακυβέρνησης και τις προκλήσεις που προδιαγράφονται για το ευρωπαϊκό οικονομικό τοπίο. Θα ενημερωθείτε για το επίπεδο συναίνεσης μεταξύ των χωρών της ΕΕ όσον αφορά την οικονομική διακυβέρνηση και για τις δύσκολες επιλογές που θα πρέπει να κάνει η Ευρώπη όσον αφορά την προσαρμογή της οικονομίας της στις απαιτήσεις του 21ου αιώνα.

Μαζί μας είναι ο Luca Jahier, πρώην Πρόεδρος της ΕΟΚΕ και νυν πρόεδρος της Ομάδας «Ευρωπαϊκό Εξάμηνο» της ΕΟΚΕ, η Margarida Marques, ευρωβουλευτής από την Προοδευτική Συμμαχία των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, η Μαρία Δεμερτζή, ανώτερη επιστημονική συνεργάτιδα στο Bruegel, και η Maria Tadeo, ανταποκρίτρια με έδρα τις Βρυξέλλες. (tk)

Το Σάββατο 4 Μαΐου 2024, κατά την καθιερωμένη Ημέρα ελεύθερης προσέλευσης, η ΕΟΚΕ άνοιξε τις πόρτες της στο κοινό, ενημερώνοντας τους πολίτες και κεντρίζοντας το ενδιαφέρον τους για τον ρόλο της μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και για τις επικείμενες ευρωπαϊκές εκλογές.

Κατά τη διάρκεια της ημέρας, η ΕΟΚΕ διοργάνωσε σειρά δραστηριοτήτων στην έδρα της, το κτίριο Jacques Delors στις Βρυξέλλες. Οι συμμετέχοντες μπόρεσαν να επισκεφτούν τις εγκαταστάσεις της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και να ανακαλύψουν τι μπορεί να κάνει η ΕΟΚΕ για τους πολίτες, ενημερώθηκαν για τον ρόλο της στη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ και μοιράστηκαν τα ενδιαφέροντα και τους προβληματισμούς τους με τα μέλη της.

Οι επισκέπτες είχαν επίσης την ευκαιρία να μάθουν τι κάνουν τα μέλη της ΕΟΚΕ στις χώρες προέλευσής τους και να συμμετάσχουν σε ζωντανές δραστηριότητες, όπως διαδραστικά παιχνίδια, ένα κουίζ για την ΕΕ και ζωγραφική προσώπου για τα παιδιά.

Το ίδιο πρωί, η ΕΟΚΕ υποδέχθηκε επίσης μια ομάδα μελών και προσωπικού της ΕΟΚΕ που είχαν ποδηλατήσει εκατοντάδες χιλιόμετρα στη Γαλλία και το Βέλγιο με σκοπό να ενισχύσουν την ευαισθητοποίηση σχετικά με τη σημασία των ευρωεκλογών.

Με επικεφαλής το μέλος της ΕΟΚΕ Bruno Choix από την Ομάδα των Εργοδοτών, η ομάδα ταξίδεψε από την Καέν της Γαλλίας έως τις Βρυξέλλες σε διάστημα τεσσάρων ημερών, διανύοντας συνολικά 500 χιλιόμετρα περίπου. Στην ομάδα προστέθηκαν και άλλα μέλη και προσωπικό της ΕΟΚΕ στο τελευταίο σκέλος από το Βατερλώ έως την έδρα της ΕΟΚΕ στις Βρυξέλλες. (mp)

Το τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις» (REX) της ΕΟΚΕ διοργάνωσε τη 2ή του εκστρατεία και διάσκεψη με θέμα την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης στο πλαίσιο του συνολικού σχεδίου του όσον αφορά την παραπληροφόρηση, το οποίο πρόκειται να υλοποιηθεί με τη βοήθεια της κοινωνίας των πολιτών.

Μετά από μια επιτυχημένη εκστρατεία στη Βουλγαρία, αυτή τη φορά η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στη Μολδαβία, στις 18 Απριλίου. Η χώρα αυτή ενίσχυσε πρόσφατα τις ικανότητές της στον τομέα της στρατηγικής επικοινωνίας και του διαλόγου με τη σύσταση δύο ειδικών οργάνων: του Κέντρου Στρατηγικής Επικοινωνίας και Καταπολέμησης της Παραπληροφόρησης και του Κέντρου Πρωτοβουλιών των Πολιτών για τις Εθνικές Μειονότητες.

Η διάσκεψη πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Κρατικό Πανεπιστήμιο της Μολδαβίας στο Κισινάου.

Κατά την ομιλία του στη διάσκεψη, ο Πρόεδρος της ΕΟΚΕ, κ. Oliver Röpke, τόνισε τη σημασία της προαγωγής του διαλόγου και της συμμετοχής όλων των πολιτών, προερχόμενων από διαφορετικό υπόβαθρο και ποικίλες κοινότητες, στην καταπολέμηση των εξωτερικών παρεμβάσεων και της παραπληροφόρησης.

Η παραπληροφόρηση συνήθως εξαπλώνεται μεταξύ του πληθυσμού, συχνά οριζόντια, πράγμα που σημαίνει ότι ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης του συγκεκριμένου προβλήματος δεν είναι μια προσέγγιση από την κορυφή προς τη βάση, αλλά ο προβληματισμός και η άμεση συμμετοχή των πολιτών. Επ’ αυτού ακριβώς η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο, καθότι η παραπληροφόρηση διαρρηγνύει τον ιστό των κοινωνιών μας.

Η κ. Ana Revenco, διευθύντρια του Κέντρου Στρατηγικής Επικοινωνίας και Καταπολέμησης της Παραπληροφόρησης και βασική ομιλήτρια κατά τη διάσκεψη, υπογράμμισε ότι οι πολίτες αδυνατούν να καταπολεμήσουν μόνοι τους την παραπληροφόρηση και ότι το Κέντρο θα μπορούσε να βελτιώσει τις δεξιότητές τους, με στόχο τη μακροπρόθεσμη καταπολέμηση της τοξικής παραπληροφόρησης.

«Η εξάλειψη της παραπληροφόρησης αποτελεί μη ρεαλιστικό στόχο. Οι κοινές μας προσπάθειες θα επικεντρωθούν στην κατάρριψη και την πρόληψη των ψευδών ειδήσεων και στον μετριασμό των ολέθριων επιπτώσεών τους στις κοινωνίες μας», πρόσθεσε η κ. Revenco.

Ο κ. Mihai Peicov, επικεφαλής του Κέντρου Πρωτοβουλιών των Πολιτών για τις Εθνικές Μειονότητες, δήλωσε ότι η σύσταση αυτού του κέντρου από την κυβέρνηση αποτελεί σημαντικό βήμα για την ένταξη των πάντων στην κοινωνία. Πρόσθεσε δε ότι απαιτούνται νέες εκπαιδευτικές πολιτικές για τις μειονότητες.

Στη διάσκεψη επισημάνθηκε ο ρόλος της εκπαίδευσης και η εστίαση στους νέους, καθότι πολλές από τις προτάσεις προήλθαν από άτομα νεότερα ηλικιακά, φοιτητές και δημοσιογράφους που συμμετείχαν σε αυτήν.

Μπορείτε να παρακολουθήσετε το σχετικό βίντεο με θέμα τη διάσκεψη εδώ.

#EUvsDisinfo (at)

Μετά από 20 χρόνια στον προθάλαμο της ΕΕ, η στήριξη της κοινής γνώμης στη Βόρεια Μακεδονία για την προσχώρηση της χώρας στην ΕΕ μειώνεται. Ωστόσο, παρά τον βραδύ ρυθμό προόδου, τις παλινδρομήσεις και τις καθυστερήσεις (το καθεστώς υποψήφιας χώρας χορηγήθηκε μεν στη Βόρεια Μακεδονία τον Δεκέμβριο του 2005, μεσολάβησαν όμως 15 χρόνια έως την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, κάτι που συνιστά πρωτοφανές χρονικό διάστημα στην ιστορία της ΕΕ), η ελπίδα για οικονομική ευημερία και περιφερειακή σταθερότητα εξακολουθεί να παρακινεί τον λαό της να θέλει να προσχωρήσει η χώρα στον συνασπισμό. Ωστόσο, η ΕΕ πρέπει επίσης να δείξει ότι είναι πρόθυμη να προωθήσει τη διαδικασία προσχώρησης και να επιβραβεύσει την πρόοδο, αναφέρει ο προσκεκλημένος μας-έκπληξη, η κα Biljana Spasovska, εκτελεστική διευθύντρια του Δικτύου Ανάπτυξης της Κοινωνίας των Πολιτών των Βαλκανίων και μέλος από χώρες της διεύρυνσης στην ΕΟΚΕ για τη Βόρεια Μακεδονία.

Η κα Biljana Spasovska είναι η εκτελεστική διευθύντρια του Δικτύου Ανάπτυξης της Κοινωνίας των Πολιτών των Βαλκανίων (BCSDN), ενός περιφερειακού δικτύου οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που συνεργάζονται για την ενδυνάμωση της κοινωνίας των πολιτών στα Βαλκάνια και την ενίσχυση της ανάπτυξής της. Είναι επίσης εν ενεργεία συμπρόεδρος της Σύμπραξης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών για την αποτελεσματικότητα της ανάπτυξης, μέλος της Σύμπραξης για το παγκόσμια πρότυπα λογοδοσίας των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και μέλος από χώρες της διεύρυνσης στην ΕΟΚΕ.

Η κα Spasovska διαθέτει πάνω από δεκαετή πείρα πρωτοστατώντας σε προσπάθειες πολιτικής και προώθησης με στόχο την ενίσχυση της θέσης της κοινωνίας των πολιτών στα Βαλκάνια και της φωνής της στις εθνικές και ενωσιακές διαδικασίες πολιτικής. Ηγήθηκε και συνέβαλε σε διάφορα περιφερειακά, ενωσιακά και παγκόσμια συνεργατικά έργα που αποσκοπούν στην προώθηση ενός πιο ευνοϊκού περιβάλλοντος της κοινωνίας των πολιτών, μιας πιο αξιόπιστης πολιτικής διεύρυνσης της ΕΕ, στη βελτίωση της λογοδοσίας της κοινωνίας των πολιτών και στην αποτελεσματικότερη αναπτυξιακή συνεργασία.

Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου διεπιστημονικών σπουδών από το Πανεπιστήμιο της Μπολόνια και εκπονεί επί του παρόντος διδακτορική διατριβή με θέμα την παγκοσμιοποίηση και τη δημοκρατία.

Φέτος, η Ευρωπαϊκή πλατφόρμα ενδιαφερόμενων μερών για την κυκλική οικονομία (ECESP), μια πρωτοβουλία που αναπτύχθηκε και φιλοξενήθηκε από κοινού από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ), ένωσε τις δυνάμεις της με τη βελγική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ και με το Παγκόσμιο φόρουμ για την κυκλική οικονομία που εδρεύει στη Φινλανδία για τη διοργάνωση της εμβληματικής της διάσκεψης στις 15 και 16 Απριλίου.

Στη διάσκεψη, η οποία πραγματοποιήθηκε στο συνεδριακό κέντρο Square των Βρυξελλών και στην οποία συμμετείχαν περισσότερα από 1000 άτομα και 150 ομιλητές, παρουσιάστηκαν αποτελεσματικές λύσεις κυκλικής οικονομίας, με βάση τα πλέον πρόσφατα επιστημονικά πορίσματα. Εκπρόσωποι της ΕΟΚΕ μίλησαν για την επιτυχία της πλατφόρμας.

Ο κ. Cillian Lohan, μέλος της ΕΟΚΕ και συνιδρυτής της πλατφόρμας, εγκωμίασε την ECESP ως το «δίκτυο όλων των δικτύων», το οποίο συγκεντρώνει ιθύνοντες χάραξης πολιτικής και την κοινωνία των πολιτών με σκοπό την επίτευξη προόδου σε θέματα που σχετίζονται με την κυκλική οικονομία. Ο κ. Anders Ladefoged, μέλος της συντονιστικής ομάδας της ECESP, επισήμανε τόσο τη συμβολή της στη συζήτηση με θέμα τη συντελεσθείσα πρόοδο, αλλά και τις ελλείψεις σε θέματα κυκλικότητας στην Ευρώπη όσο και τις ευκαιρίες συνεργασίας και μάθησης που παρέχει. Η δε κ. Μαρία Νικολοπούλου, επίσης μέλος της ΕΟΚΕ, υπογράμμισε την αυξανόμενη διαδραστικότητα της ECESP, η οποία διευκολύνει τον διάλογο μέσω πρωτοβουλιών όπως το #EUCircularTalks.

Κατά τη διάρκεια της καταληκτικής συνόδου ολομέλειας της διάσκεψης, η επίτροπος Διεθνών Εταιρικών Σχέσεων κ. Jutta Urpilainen ανακοίνωσε δύο πρωτοβουλίες υπέρ της παγκόσμιας μετάβασης σε μια κυκλική οικονομία: το Κέντρο Πόρων της ΕΕ για την Κυκλική Οικονομία, που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με 15 εκατ. ευρώ, και το πρόγραμμα «SWITCH to Circular Economy in East and Southern Africa», στο οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συνεισφέρει 40 εκατ. ευρώ σε διάστημα πέντε ετών. Η ECESP δεσμεύτηκε να υποστηρίξει και τις δύο πρωτοβουλίες.

Η ECESP, η οποία εγκαθιδρύθηκε από την ΕΟΚΕ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2017, προάγει τον διάλογο, διαδίδει ορθές πρακτικές και παρέχει πληροφορίες σχετικές με την κυκλική οικονομία με μέλημα τα οράματα να μετουσιωθούν σε πράξεις. Εδώ και πολλά χρόνια, η ΕΟΚΕ τάσσεται ενεργά υπέρ της κυκλικότητας, καθώς ήδη από το 2015 είχε ταχθεί υπέρ του σχεδίου δράσης της ΕΕ για την κυκλική οικονομία. Η πλατφόρμα χρησιμεύει ως κοινή προσπάθεια για τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων μερών στην υλοποίηση ενός κυκλικού οράματος, με στόχο την επιτάχυνση της μετάβασης μέσω του διαλόγου και της συνεργασίας. (ks)

Από τον Jaroslaw Pietras

Ο Δρ Jarosław Pietras, πρώην αναπληρωτής επικεφαλής διαπραγματευτής για την ένταξη της Πολωνίας στην ΕΕ, αναλογίζεται τον αντίκτυπο της διεύρυνσης που πραγματοποιήθηκε πριν από 20 χρόνια και τα οικονομικά και άλλα οφέλη που απέφερε όχι μόνο στην Πολωνία και στις άλλες χώρες που προσχώρησαν αλλά και στην ΕΕ στο σύνολό της. Η απόφαση για τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2004 αποτέλεσε απόδειξη της προσήλωσης της Ένωσης στην ενότητα, την πολυμορφία και την αλληλεγγύη. Σήμερα, μπορούν ακόμη να αντληθούν πολύτιμα διδάγματα από αυτήν ενόψει τυχόν μελλοντικών προενταξιακών διαπραγματεύσεων. 

Μετά από 20 χρόνια, είναι αρκετά σαφές ότι η ένταξη στην ΕΕ των περισσότερων χωρών της Κεντρικής Ευρώπης, μαζί με τη Μάλτα και την Κύπρο, όχι μόνο σηματοδότησε μια «μεγάλη διεύρυνση», αλλά αποτέλεσε ιστορικό ορόσημο για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο αντίκτυπος ήταν βαθύς, ιδίως στο οικονομικό τοπίο των νεοενταχθέντων κρατών.

Η διεύρυνση ενίσχυσε σημαντικά το βιοτικό επίπεδο στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Οι οκτώ χώρες της Κεντρικής Ευρώπης — Τσεχία, Εσθονία, Ουγγαρία, Λετονία, Λιθουανία, Πολωνία, Σλοβακία και Σλοβενία — σημείωσαν συνολικά αξιοσημείωτη αύξηση της ισοτιμίας αγοραστικής δύναμης (ΙΑΔ) κατά κεφαλήν ΑΕΠ, υπερβαίνοντας όσα θα μπορούσαν να είχαν επιτευχθεί εάν παρέμεναν εκτός ΕΕ. Οι στατιστικές αναφέρονται πάντα σε μέσους όρους σχετικά με τα απτά οφέλη που απέφερε η ένταξη. Αξίζει να σημειωθεί ότι, ακόμη και αν τα κέρδη δεν ήταν ομοιόμορφα κατανεμημένα μεταξύ των κρατών μελών, με σημαντικότερες βελτιώσεις σε ορισμένα σε σχέση με άλλα, όλες οι χώρες παρουσίασαν σημαντικές βελτιώσεις. Για παράδειγμα, η Λιθουανία και η Πολωνία αναδείχθηκαν πρωτοπόροι, αποκομίζοντας τα σημαντικότερα οφέλη από την ένταξη στην ΕΕ, ενώ η Εσθονία και η Σλοβενία σημείωσαν μικρότερη πρόοδο καθώς αντιμετώπισαν προκλήσεις, ιδίως λόγω των επιπτώσεων της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008.

Η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση σηματοδότησε μια νέα εποχή οικονομικής ευημερίας για την Πολωνία και τους ομολόγους της στην Κεντρική Ευρώπη. Ειδικότερα, η Πολωνία ξεχωρίζει ως επιτυχημένο παράδειγμα μεταενταξιακής ανάπτυξης. Η χώρα γνώρισε πρωτοφανή οικονομική ανάπτυξη, με το ΑΕΠ της να διπλασιάζεται μεταξύ 2004 και 2022. Ομοίως, σε άλλα κράτη μέλη της περιοχής σημειώθηκε επίσης σημαντική αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ τους, αν και με διαφορετικούς ρυθμούς. Η Σλοβακία και η Λιθουανία, για παράδειγμα, επέδειξαν αξιέπαινη πρόοδο, περιορίζοντας περαιτέρω το αναπτυξιακό χάσμα με τη Δυτική Ευρώπη. Τα στατιστικά στοιχεία αυτής της περιόδου σκιαγραφούν μια εικόνα ανθεκτικότητας και δυναμισμού, καθώς οι χώρες αυτές αξιοποίησαν την ένταξη στην ΕΕ για να προωθήσουν την οικονομική επέκταση και να ενισχύσουν την παγκόσμια ανταγωνιστικότητά τους. Αυτό το αξιοσημείωτο επίτευγμα υπογραμμίζει τον μετασχηματιστικό αντίκτυπο της ένταξης στην ΕΕ στις οικονομίες όλων των νέων κρατών μελών. Και αυτό συνέβη παρά τον αντίκτυπο της χρηματοπιστωτικής κρίσης, κατά τη διάρκεια της οποίας τα νέα κράτη μέλη της ΕΕ πέτυχαν υψηλότερους από τους αναμενόμενους ρυθμούς ανάπτυξης.

Η περίοδος μετά τη διεύρυνση της ΕΕ το 2004 δεν ήταν χωρίς προκλήσεις. Για παράδειγμα, η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 προκάλεσε κλυδωνισμούς σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή οικονομία, δοκιμάζοντας την ανθεκτικότητα τόσο παλιότερων και προηγμένων όσο και των νεοενταχθέντων κρατών μελών. Παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις της κρίσης, τα νέα μέλη της ΕΕ επέδειξαν αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, υπερβαίνοντας τις αρχικές αναπτυξιακές προβλέψεις. Η ικανότητά τους να αντεπεξέλθουν στη λαίλαπα και να διατηρήσουν θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης ανέδειξε την ισχύ των οικονομιών τους και τα οφέλη της ένταξης στην ΕΕ. Παρότι η κρίση δημιούργησε σημαντικές προκλήσεις, έδωσε επίσης την ευκαιρία στις χώρες αυτές να επωφεληθούν πλήρως από τη στενή σχέση με την ευρωπαϊκή οικονομία. Αυτό αποτέλεσε επίσης μια δοκιμασία του κατά πόσον οι νεοενταχθείσες χώρες ήταν προσηλωμένες στις ευρωπαϊκές αξίες και την αλληλεγγύη σε αντίξοους καιρούς.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της διαπραγματευτικής διαδικασίας, η πολωνική κοινωνία των πολιτών αναδείχθηκε ως ισχυρή δύναμη αλλαγής και προόδου. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, τα κινήματα βάσης και οι ομάδες υπεράσπισης διαδραμάτισαν καίριο ρόλο στην προώθηση της ολοκλήρωσης της ΕΕ και στην προάσπιση των δημοκρατικών αξιών στην Πολωνία. Οι άοκνες προσπάθειές τους για αύξηση της ευαισθητοποίησης, κινητοποίηση στήριξης και λογοδοσία των ηγετών ήταν καθοριστικής σημασίας για τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης και την προώθηση θετικών αλλαγών. Με την ενεργό συνεργασία με τους πολίτες, την καλλιέργεια του διαλόγου και την προώθηση της διαφάνειας, η πολωνική κοινωνία των πολιτών συνέβαλε στο να διασφαλιστεί ότι η διαπραγματευτική διαδικασία θα παρέμενε συμπεριληπτική, δημοκρατική και ανταποκρινόμενη στις ανάγκες του λαού. Οι συνεισφορές της όχι μόνο διευκόλυναν την ένταξη της Πολωνίας στην ΕΕ, αλλά ενίσχυσαν επίσης τα θεμέλια της δημοκρατίας και της κοινωνίας των πολιτών στην εν λόγω χώρα.

Η απόφαση για τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2004 αποτέλεσε απόδειξη της προσήλωσης της Ένωσης στην ενότητα, την πολυμορφία και την αλληλεγγύη. Υποδεχόμενη στους κόλπους της τις περισσότερες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, μαζί με τη Μάλτα και την Κύπρο, η ΕΕ διεύρυνε το οικονομικό δυναμικό, τον πολιτιστικό πλούτο και τη γεωπολιτική επιρροή της. Η ένταξη των χωρών αυτών ανέδειξε νέες προοπτικές, ταλέντα και ευκαιρίες στην Ένωση, εμπλουτίζοντας την πολυμορφία της και ενισχύοντας την παγκόσμια παρουσία της. Από γεωπολιτική άποψη, η διεύρυνση ενίσχυσε την επιρροή και τη σταθερότητα της ΕΕ, ενσωματώνοντας τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στο πλαίσιο της συνεργασίας της. Σε θεσμικό επίπεδο, διαφοροποίησε τις προοπτικές της ΕΕ και εμβαθύνει την ολοκλήρωσή της, θέτοντας τα θεμέλια για μια πιο ενωμένη και ανθεκτική ένωση.

Εξετάζοντας τις εμπειρίες από τη διεύρυνση της ΕΕ το 2004, μπορούν να αντληθούν πολύτιμα διδάγματα, ιδίως όσον αφορά τη διαδικασία διαπραγμάτευσης και τις προενταξιακές προετοιμασίες. Αν ξεκινούσα μια αντίστοιχη διαδικασία σήμερα, θα υποστήριζα να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στις προενταξιακές συνθήκες και στους μηχανισμούς στήριξης σε όλες τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις, ιδίως στους τομείς της διακυβέρνησης και του κράτους δικαίου. Είναι σημαντικό να διασφαλίζεται ότι οι υποψήφιες χώρες πληρούν τα αναγκαία κριτήρια και πρότυπα πριν από την προσχώρησή τους στην ΕΕ για τη διαφύλαξη της ακεραιότητας της Ένωσης και την προάσπιση των αξιών της. Επιπλέον, η παροχή επαρκούς στήριξης και βοήθειας στις υποψήφιες χώρες κατά τη διάρκεια της διαπραγματευτικής διαδικασίας είναι ζωτικής σημασίας για την επιτυχή ενσωμάτωσή τους και τη μακροπρόθεσμη σταθερότητά τους εντός της ΕΕ.

Στο επίκεντρο της διαπραγματευτικής διαδικασίας για τη διεύρυνση της ΕΕ το 2004 βρισκόταν η κοινή προσήλωση στην προώθηση της σταθερότητας, της δημοκρατίας και της ευημερίας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Οι διαπραγματεύσεις καθοδηγήθηκαν από την επιθυμία να ενισχυθούν οι δεσμοί συνεργασίας και αλληλεγγύης μεταξύ των ευρωπαϊκών εθνών, δεδομένου ότι τόσο οι υποψήφιες χώρες όσο και τα υφιστάμενα μέλη της ΕΕ αναγνώριζαν τα αμοιβαία οφέλη της διεύρυνσης. Παρότι οι διαπραγματεύσεις ήταν πολύπλοκες και απαιτητικές, τελικά καθοδηγήθηκαν από ένα κοινό όραμα για μια ενωμένη και ευημερούσα Ευρώπη, όπου όλα τα κράτη θα μπορούσαν να ευδοκιμήσουν μαζί στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Καθώς οι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες χαράσσουν τη δική τους πορεία ένταξης το 2024, υπάρχουν διάφορες βασικές παράμετροι που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη. Πρώτον, η προτεραιότητα σε μεταρρυθμίσεις που ευθυγραμμίζονται με τα πρότυπα και τις αξίες της ΕΕ είναι απαραίτητη για την επιτυχή ένταξη και τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα εντός της Ένωσης. Αυτό περιλαμβάνει την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών, την προώθηση του κράτους δικαίου και τη διαφύλαξη των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών. Επιπλέον, η προορατική συνεργασία με τα υφιστάμενα μέλη της ΕΕ για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και στήριξης είναι ζωτικής σημασίας για την ομαλή μετάβαση στην Ένωση. Επιδεικνύοντας πραγματική προσήλωση στις ευρωπαϊκές αξίες και συνεργασία, οι υποψήφιες χώρες μπορούν να προετοιμάσουν το έδαφος για το δικό τους λαμπρότερο μέλλον εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο Jaroslaw Pietras είναι επί του παρόντος επισκέπτης συνεργάτης στο Κέντρο Ευρωπαϊκών Σπουδών Wilfried Martens στις Βρυξέλλες και επισκέπτης καθηγητής στο Κολέγιο της Ευρώπης στη Μπριζ.

Εργάστηκε στο πλαίσιο της ομάδας που διαπραγματεύτηκε την προσχώρηση της Πολωνίας στην ΕΕ από το 1998, όταν άρχισαν οι διαπραγματεύσεις, έως το 2004, όταν η Πολωνία προσχώρησε στην ΕΕ. Από το 1990 έως το 2006 υπηρέτησε την πατρίδα του την Πολωνία ως Υφυπουργός Οικονομικών, ως Υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και ως επικεφαλής του Γραφείου της Επιτροπής Ένταξης στην ΕΕ. Από το 2008 έως το 2020 εργάστηκε ως γενικός διευθυντής στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καλύπτοντας ευρύ φάσμα τομέων πολιτικής (κλιματική αλλαγή, περιβάλλον, μεταφορές, τηλεπικοινωνίες, ενέργεια, εκπαίδευση, πολιτισμός, οπτικοακουστικά μέσα, νεολαία και αθλητισμός). Κάτοχος διδακτορικού διπλώματος στις οικονομικές επιστήμες από το Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας, είναι συντάκτης σειράς δημοσιεύσεων σχετικά με την ΕΕ, τη βιωσιμότητα και εμπορικά θέματα. Υπήρξε επίσης υπότροφος του Ιδρύματος Fulbright και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της ομάδας προβληματισμού Bruegel (2008-2011).