Uitbreiding is een logische stap voorwaarts voor Europa 

De grootste uitbreiding van de EU vond 20 jaar geleden plaats. In mei 2004 werden burgers van Cyprus, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Slovenië, Slowakije en Tsjechië EU-burger. Toetreding tot de EU is steeds een moeizaam en tijdrovend proces, en dat was toen niet anders. Twintig jaar later kunnen we echter zeggen dat de uitbreiding van 2004 een succes was. 

Deze uitbreiding heeft er niet alleen voor gezorgd dat de EU een van de grootste interne markten ter wereld is geworden, maar heeft ook 26 miljoen nieuwe banen opgeleverd. Het succes valt niet alleen af te meten aan de economische voordelen. De uitbreiding heeft ook geleid tot een openstelling van de grenzen, en sindsdien kunnen miljoenen mensen vrij reizen, werken en wonen in de hele EU. Wat vroeger een voorrecht was voor enkelen, is nu een recht voor iedereen. Tot op heden hebben meer dan 2,7 miljoen studenten uit de tien nieuwe EU-lidstaten deelgenomen aan het uitwisselingsprogramma Erasmus+. De uitgebreide EU heeft gezorgd voor gelijke ontplooiingskansen voor iedereen. 

Dat er sprake is van een succes, betekent niet dat er geen lessen te leren vallen. Qua aard en omvang was deze uitbreiding ongekend, en er zijn beslist tal van gebieden waarop de EU beter kan en moet doen. Ten eerste moet de EU de huidige kandidaat-lidstaten zo snel mogelijk bij haar werkzaamheden betrekken. Geleidelijke integratie vervangt het eigenlijke toetredingsproces niet, maar stelt beide partijen wel in staat om een solide basis te leggen door van elkaar te leren en ervaringen en standpunten uit te wisselen. Het is een manier om menselijke banden te smeden en een echte Europese geest te bevorderen. 

Ten tweede zijn de kernbeginselen van de EU – democratie, rechtsstaat en fundamentele rechten en vrijheden – niet-onderhandelbaar en onder geen beding terzijde te schuiven. Het “toetredingshandboek” van de EU bevat duidelijke criteria voor een aantal “fundamentele kwesties”, maar sommige aspecten kunnen niet in handboeken worden opgenomen. Als huis van het maatschappelijk middenveld is het EESC van mening dat een levendig maatschappelijk middenveld en een sterke sociale dialoog essentieel zijn voor goed functionerende democratieën. Door het maatschappelijk middenveld van de kandidaat-lidstaten geleidelijk in de EU te integreren, geven we deze landen de kans om zo goed mogelijk op hun toetreding voorbereid te zijn. Daarom heeft het EESC een initiatief gelanceerd om de kandidaat-lidstaten bij de EU te betrekken. “Leden uit kandidaat-lidstaten” werken nu met onze leden samen aan adviezen over kwesties die van bijzonder belang zijn voor toekomstige uitbreidingsrondes. 

Dit is ook de reden waarom de EESC-leden tijdens de zitting van mei terug zullen blikken op de uitbreiding van de Unie in 2004, dit jaar precies 20 jaar geleden, om de balans op te maken en tegelijkertijd vooruit te kijken naar de gemeenschappelijke toekomst van een veerkrachtigere, democratischere en meer verenigde EU.

Oliver Röpke 

Voorzitter van het EESC