«Δεν χάνουμε ποτέ την ευκαιρία να χάσουμε μια ευκαιρία», λέει το γνωμικό. Ένα γνωμικό που εμφανίστηκε στην Ουκρανία τα χρόνια που προηγήθηκαν του ολομέτωπου πολέμου, ως εκδήλωση απογοήτευσης για την έλλειψη θεμελιωδών μεταρρυθμίσεων μετά τις επαναστάσεις του 2004 (πορτοκαλί επανάσταση) και του 2013 (Ευρωμαΐντάν). Φυσικά, καθεμία από αυτές επέφερε ορισμένες αλλαγές, αλλά κάθε μεγάλη μάχη δημιουργεί υψηλές προσδοκίες και η απογοήτευση είναι ακόμη μεγαλύτερη όταν οι αλλαγές παραμένουν περιορισμένες.

Τι πρέπει να κάνουμε λοιπόν για να μην χάσουμε κι αυτή τη φορά την ευκαιρία για αλλαγή; 

Κατά την άποψή μου, μια αξιόπιστη απάντηση στο ερώτημα αυτό δόθηκε από τη βραβευμένη με Νόμπελ Oleksandra Matviichuk. Η Oleksandra είναι δικηγόρος στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ηγέτιδα της κοινωνίας των πολιτών και, ως εκ τούτου, στη συγκλονιστική ευχαριστήρια ομιλία της, έδωσε έμφαση στα ανθρώπινα δικαιώματα. 

Αυτό μπορεί να φαντάζει μακριά από τις βασικές ανάγκες των ανθρώπων όπως τις περιέγραψε ο Ρώσος κωμικός Evgenii Petrosyan στις ευχές του για το Νέο Έτος: «Αν φάγατε, κάνατε μπάνιο και έχετε ζέστη στο σπίτι σας, αυτό σημαίνει ότι είχατε την τύχη να γεννηθείτε στη Ρωσία». Ωστόσο, τα πρόσφατα γεγονότα έδειξαν ότι η εθελοτυφλία απέναντι στις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Ρωσία, την οποία επέλεξαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες για να διατηρήσουν τα σπίτια τους ζεστά και να διαφυλάξουν τις οικονομίες τους, μπορεί να φέρει την καταστροφή.

«Ένα κράτος που σκοτώνει δημοσιογράφους, φυλακίζει ακτιβιστές ή διαλύει ειρηνικές διαδηλώσεις δεν αποτελεί απειλή μόνο για τους πολίτες του», λέει η Oleksandra Matviichuk. «Κατά τη λήψη πολιτικών αποφάσεων, τα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να είναι εξίσου σημαντικά με τα οικονομικά οφέλη ή την ασφάλεια. Η προσέγγιση αυτή θα πρέπει να εφαρμοστεί και στην εξωτερική πολιτική».

Είναι καιρός να οικοδομήσουμε ένα νέο παγκόσμιο σύστημα με επίκεντρο τα ανθρώπινα δικαιώματα, επιμένει η Oleksandra Matviichuk. Αυτό δεν θα πρέπει να αφεθεί μόνο στους πολιτικούς: η κοινωνία των πολιτών θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο δραστήρια σε αυτή τη διαδικασία. «Χρειαζόμαστε ένα νέο ανθρωπιστικό κίνημα που θα ασχολείται με τα ουσιώδη, θα εκπαιδεύει τους ανθρώπους, θα παρέχει στήριξη σε επίπεδο βάσης και θα εξασφαλίζει τη συμμετοχή των ανθρώπων στην προστασία των δικαιωμάτων και των ελευθεριών», τονίζει η Oleksandra Matviichuk.
 
Ήρθε η στιγμή –και μάλιστα η κατάλληλη στιγμή– να υλοποιήσουμε σειρά μεταρρυθμίσεων στην ΕΕ και την Ουκρανία. Να στραφούμε σε πιο οικολογικούς ενεργειακούς πόρους, χωρίς να περιμένουμε την αποκατάσταση του εφοδιασμού με ρωσικό φυσικό αέριο και πετρέλαιο. Να βρούμε τρόπους να σταματήσουμε την παραπληροφόρηση και τη ρωσική προπαγάνδα και, με τη βοήθεια της ΕΕ, να μεταρρυθμίσουμε επιτέλους το σύστημα καταπολέμησης της διαφθοράς στην Ουκρανία. 

Καθώς ο πόλεμος εισέρχεται στο δεύτερο έτος του, πρέπει να επιδιώξουμε όλες αυτές τις αλλαγές. Όπως είδαμε, η αλλαγή δεν θα επέλθει από μόνη της μετά από έναν πόλεμο ή μια επανάσταση και οι Ουκρανοί το γνωρίζουν πλέον πολύ καλά. Και αυτή τη φορά υπάρχουν τεράστιες προσδοκίες στην καρδιά όχι μόνο των Ουκρανών, αλλά και των Ευρωπαίων. Μετά τη νίκη, ο αγώνας για την οικοδόμηση ενός νέου, βιώσιμου και ειρηνικού κόσμου αποτελεί κοινή ευθύνη. Ούτε οι Ουκρανοί ούτε οι Ευρωπαίοι έχουν την πολυτέλεια να χάσουν και πάλι αυτήν την ευκαιρία. 

Olena Abramovych, Ουκρανική τηλεόραση, Ανταποκρίτρια του τηλεοπτικού σταθμού Inter στις Βρυξέλλες