Na styczniowej sesji plenarnej Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) zajął się wpływem zmiany klimatu i degradacji środowiska na pokój, bezpieczeństwo i obronę. Komitet podkreśla pilną potrzebę inwestowania w przygotowywanie rozwiązań opartych na odporności w odniesieniu do tych globalnych wyzwań.

Biorąc pod uwagę, że podstawową misją projektu UE jest promowanie i utrzymywanie pokoju, Europa musi poczynić większe starania na rzecz jego budowania.

W opinii EKES podkreśla, że promowanie pokoju jest nierozerwalnie związane z ochroną i propagowaniem praw podstawowych i demokracji. W związku z tym Komitet stoi na stanowisku, że konieczne jest dalsze uwzględnianie związku między klimatem a bezpieczeństwem w polityce zewnętrznej UE. Należy tego dokonać poprzez tworzenie aktywnych powiązań między instytucjami odpowiedzialnymi za stosunki zewnętrzne i wewnętrzną spójność UE oraz służbami bezpieczeństwa i obrony państw członkowskich. Termin „związek między klimatem a bezpieczeństwem” odnosi się do wpływu zarówno zmiany klimatu, jak i degradacji środowiska na pokój, bezpieczeństwo i obronność.

Ozlem Yildirim, członkini EKES-u i sprawozdawczyni opinii, stwierdziła: EKES proponuje konkretne środki mające na celu skuteczne przewidywanie, w szczególności dzięki inwestowaniu w rozwiązania oparte na odporności, przygotowaniu procesów decyzyjnych dostosowanych do przyszłych wyzwań oraz przede wszystkim opracowaniu rzeczywistej strategii w tym zakresie na szczeblu UE. Szybkie i skuteczne przestrzeganie zobowiązań klimatycznych przez wszystkie strony jest również ważnym elementem prewencji.

We wniosku Komisji Europejskiej uwzględniono związek między klimatem a bezpieczeństwem. EKES uważa jednak, że w dokumencie nie określono parametrów geograficznych, politycznych i wojskowych, ponieważ nie nawiązano do ewolucji tego związku, podczas gdy w rzeczywistości sytuacja pogorszy się i może doprowadzić do poważnych napięć między państwami członkowskimi. Komisja i państwa członkowskie muszą prowadzić stały, specjalny dialog na temat związku między klimatem a bezpieczeństwem. (at)

Aby pobudzić wzrost małych przedsiębiorstw w UE, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) popiera wniosek Komisji w sprawie opodatkowania według siedziby głównej (HOT). W swojej opinii doradczej EKES opowiada się za dodatkowymi środkami i podkreśla potrzebę ściślejszej współpracy między Komisją, państwami członkowskimi i przedstawicielami mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MMŚP) w celu skutecznego wdrażania i podnoszenia świadomości.

MŚP, stanowiące 99,8% przedsiębiorstw niefinansowych w UE, znacząco przyczyniają się do zatrudnienia (66,6%) i wartości dodanej (56,8%). Wniosek Komisji w sprawie opodatkowania według siedziby głównej, stanowiący część szerszego pakietu pomocy dla MŚP, ma na celu zmniejszenie obciążeń regulacyjnych i uproszczenie procedur podatkowych dla tych przedsiębiorstw. EKES podkreśla pilną potrzebę przyjęcia wniosku w sprawie HOT w celu pobudzenia wzrostu MMŚP, ukierunkowanego na samodzielne MŚP zaangażowane w działalność transgraniczną. Proponowana redukcja jest zgodna z celem EKES-u, jakim jest wspieranie środowiska dla długoterminowego wzrostu PKB i zatrudnienia.

EKES opowiada się za tym, by początkowo skoncentrować się na samodzielnych MMŚP, ale sugeruje ocenę możliwości rozszerzenia HOT o jednostki zależne w ocenie ex post po pięciu latach, co przyczyni się do zwiększenia inkluzywności. EKES uznaje komplementarność HOT z wnioskiem w sprawie BEFIT, ale podkreśla potrzebę zachowania czujności w celu uniknięcia rozbieżności w ramach prawnych. Współpraca między organami podatkowymi w państwach członkowskich ma kluczowe znaczenie dla powodzenia wniosku w sprawie HOT, a EKES apeluje o współpracę w celu zapewnienia jego właściwego wdrożenia, wzywając państwa członkowskie do jak najszybszego dostosowania systemów informatycznych oraz do podnoszenia świadomości wśród MMŚP. (tk)

Konkurencyjność, MŚP i włączenie społeczne znajdują się w centrum programu prezydencji belgijskiej. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) przedstawia zalecenia polityczne dotyczące związku między zarządzaniem gospodarczym, długoterminowym wzrostem sprzyjającym włączeniu społecznemu i zrównoważonym bezpieczeństwem, a także w sprawie znaczenia gospodarki społecznej w walce z ubóstwem i wykluczeniem społecznym.

W pierwszej połowie 2024 r. Belgia sprawuje po raz trzynasty prezydencję w Radzie Unii Europejskiej. Jej priorytety omówiono podczas dwóch debat zorganizowanych przez EKES na sesji plenarnej w styczniu.

Przewodniczący EKES-u Oliver Röpke wyraził uznanie dla prezydencji za włączenie partnerów społecznych do jej prac. Prezydencja belgijska kończy cykl instytucjonalny UE. W związku z tym musi pracować nad kompromisami legislacyjnymi i kierować Radą UE podczas kampanii wyborczej i samych wyborów do Parlamentu Europejskiego.

Wicepremier Belgii David Clarinval przedstawił poglądy prezydencji na reformę wspólnej polityki rolnej, ochronę osób samozatrudnionych oraz politykę przemysłową UE. Zwracając się do EKES-u o sporządzenie 13 opinii, prezydencja zamierza wnieść wkład w dyskusje na temat programu strategicznego na lata 2024–29. W kwietniu zostanie przyjęta deklaracja międzyinstytucjonalna, która skupi się na przyszłej agendzie społecznej UE. Priorytety prezydencji obejmują transformację ekologiczną i społeczną oraz przeciwdziałanie kryzysowi klimatycznemu i utracie różnorodności biologicznej. Sprawiedliwa mobilność pracowników i zrównoważona ochrona socjalna, będące przedmiotem szczególnego zainteresowania prezydencji, znajdują się w centrum dialogu partnerów społecznych w EKES-ie. Wzmocnienie europejskiej konkurencyjności, wspieranie MŚP i promowanie odpowiednio wyważonej polityki handlowej na rzecz globalnego wymiaru Europy będą kluczowymi obszarami prac. (tk)

Transgraniczne przepływy energii mają pierwszoplanowe znaczenie dla dostaw energii elektrycznej i gazu do różnych państw członkowskich UE. Oznacza to, że konieczna jest modernizacja infrastruktury energetycznej za pomocą połączeń wzajemnych między sąsiadującymi krajami w celu zwiększenia zdolności Unii do produkcji zrównoważonej energii.

W opinii sporządzonej na wniosek prezydencji belgijskiej w Radzie UE i przyjętej na sesji plenarnej 18 stycznia 2024 r. EKES przedstawił jasne przesłanie w tej sprawie.

UE powinna zwrócić szczególną uwagę na rozwój sieci oraz dokonać sporych inwestycji, by pobudzić europejską gospodarkę i stworzyć wysokiej jakości miejsca pracy odpowiadające zasadom ochrony środowiska.

W EKES-ie uważamy, że dla przeprowadzenia transformacji ekologicznej i osiągnięcia strategicznej autonomii energetycznej kolosalne znaczenie ma dokonanie zmiany strukturalnej w systemie energetycznym – stwierdził przewodniczący EKES-u Oliver Röpke podczas debaty, która odbyła się w związku z przyjęciem opinii.

Belgijska minister energii Tinne Van der Straeten podkreśliła, że wymuszone kryzysem klimatycznym przejście na czystą energię jest obecnie warunkiem rozwoju gospodarki i zapewnienia bezpieczeństwa oraz że połączenia wzajemne tworzą elastyczniejszy system, który może zrównoważyć różnice geograficzne w produkcji energii wiatrowej i słonecznej.

Plany infrastrukturalne nie są obecnie adekwatne do europejskich ambicji w zakresie energii ze źródeł odnawialnych, w związku z czym pilnie potrzebna jest infrastruktura transeuropejska. Musi być ona racjonalna pod względem kosztów, bezpieczna, zrównoważona i elastyczna – dodała. (mp)

Od grudnia zamieszczamy poglądy goszczących u nas osób na temat wyborów europejskich w rubryce: „Ja głosuję. A ty?” Tym razem gościmy Małgorzatę Molędę-Zdziech, polską socjolożkę, politolożkę i aktywną komentatorkę wydarzeń w Polsce.

Kieruje Katedrą Studiów Politycznych w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie i jest pełnomocniczką rektora ds. współpracy z Unią Europejską. W artykule porusza kwestię znaczącego wpływu polskiego społeczeństwa obywatelskiego na wynik ostatnich wyborów krajowych w październiku 2023 r. Nawiązuje również do jednego z priorytetów przyszłej polskiej prezydencji w Radzie UE, który dotyczy roli społeczeństwa obywatelskiego w ochronie praworządności. (ehp)

Społeczeństwo obywatelskie to - najkrócej definiując - grupy wspólnot zdolnych do samoorganizacji, definiowania i realizacji wybranych celów. W ustrojach demokratycznych grupy społeczeństwa obywatelskiego są liczne i różnorodne, tak by reprezentować jak najlepiej zróżnicowanie głosów i opinii ich członków. W reżimach niedemokratycznych organizacje pozarządowe są najczęściej w opozycji do rządzących. Społeczeństwo obywatelskie potrafi działać poprzez aktywność obywatelską, chęć współpracy dla dobra wspólnego, niezależnie od instytucji państwowych.

Organizacje społeczeństwa obywatelskiego w okresie rządów PiS mobilizowały się przeciwko wprowadzanym zmianom zagrażającym ustrojowi państwa oraz ochronie praw człowieka. W okresie od 2016 do 2022 roku, jak pokazuje raport „Presja i mobilizacja. Społeczeństwo obywatelskie wobec kryzysu praworządności” Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, środowiska pozarządowe zorganizowały wiele masowych protestów w obronie praworządności i łamanych wartości konstytucyjnych, oferowały pomoc prawną grupom narażonym na dyskryminację czy też represje. Sektor pozarządowy nie ustawał w poszukiwaniach nowych kanałów dostępu uczestnictwa w procesach decyzyjnych, organizując m.in. skuteczne koalicje organizacji na rzecz wyborów Rzecznika Praw Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka czy panele obywatelskie.

O sile społeczeństwa obywatelskiego w Polsce świadczą wyniki wyborów parlamentarnych, które odbyły się 15 października 2023 roku. Historyczna frekwencja - 74,38% oraz uzyskanie przewagi wyborczej przez ugrupowania opozycyjne to dowód na skuteczną obywatelską mobilizację, która doprowadziła do zmiany rządów. Komitet wyborczy Prawo i Sprawiedliwość uzyskał 35,38% głosów. Tym samym ta partia, jako pierwsza od 1989 roku, wygrała wybory parlamentarne po raz trzeci z rzędu – jednak w przeciwieństwie do wyborów w 2015 i 2019 r. jej komitet nie uzyskał większości mandatów potrzebnych do utworzenia rządu. Do Sejmu weszły również: Koalicja Obywatelska (30,7%), Trzecia Droga PSL-PL (14,4%), Nowa Lewica (8,61%) oraz Konfederacja Wolność i Niepodległość (7,16%). Trzy ugrupowania koalicyjne: Koalicja Obywatelska, Trzecia Droga PSL-PL, Nowa Lewica uzyskały łącznie: 51,72% głosów, co dało im większość niezbędną do utworzenia rządu. Rząd z premierem Donaldem Tuskiem został utworzony w drugim podejściu.

Żaden z sondaży nie przewidział tak wysokiej frekwencji. Przypomnijmy, że w wyborach parlamentarnych z 2019 roku wyniosła ona 61,74%, a w historycznych wyborach z 1989 roku- 62,7%. Chęć zmiany, spowodowana długotrwałą frustracją społeczną, co pokazały wyniki badań (m.in. CBOS, Fundacji Batorego) motywowały obywateli do udania się do urn wyborczych. Należy zaznaczyć, że przed wyborami można było zaobserwować dużą społeczną mobilizację. Objęła ona m.in.: rekordowe liczby wyborców, którzy pobrali zaświadczenia umożliwiające głosowanie poza miejscem zamieszkania (960 tys. osób do 12 października do godz. 15 zmieniło miejsce głosowania, a około 1 mln 200 tys. składało taki wniosek). Prawie dwukrotnie więcej Polaków mieszkających za granicą zgłosiło chęć udziału w wyborach (aż 600 tys., podczas gdy w poprzednich wyborach w 2019 roku – 350 tys.).

Ogłoszenie i przeprowadzanie referendum ogólnokrajowego mogło być kolejnym czynnikiem zwiększającym mobilizację obywateli do udziału wyborach parlamentarnych. W referendum wzięło udział 40,91%, zatem miało ono charakter niewiążący. Kolejnym ważnym działaniem mobilizacyjnym były liczne akcje profrekwencyjne podejmowane przez organizacje pozarządowe. Na uwagę zasługują szczególnie te skierowane do kobiet i ludzi młodych (m.in. Inicjatywa Głos Kobiet – „To Twój wybór”, Inicjatywa Wschód – „Cicho już byłyśmy, SexEd – „To Twoja decyzja), które przyczyniły się do wzrostu frekwencji wyborczej. W wyborach parlamentarnych z 2019 roku głosowało 61,5 % kobiet, mężczyzn - 60,8 %. Frekwencja wśród ludzi młodych, w przedziale wieku 18-29 lat, wyniosła 46,4%. Do wyborów w 2023 roku poszło więcej kobiet (73,7%) niż mężczyzn (72,0 %) oraz 68,8% ludzi młodych (18-29 lat). Organizacje społeczne w okresie kampanii wyborczej przeprowadziły co najmniej 20 akcji profrekwencyjnych.

Kampanie prowadzone były głównie w internecie, ale niektóre pojawiły się także w telewizji, w radiu, a nawet w kinach. Udział w nich celebrytów, influencerów, aktorów i osób publicznych zwiększał ich możliwości dotarcia do różnych audytoriów. Według wyników sondażu CBOS „Motywy i decyzje wyborcze 2023” z października 2023 r. większość wyborców (ogółem 70%) decyzję o głosowaniu podjęła co najmniej kilka tygodni przed wyborami. Pozostali później- w ciągu ostatniego tygodnia przed wyborami (ogółem 28%), dopiero w dniu wyborów -9%, a 4% -w przeddzień wyborów. Dla wyborców KO ważny był przede wszystkim stosunek tego ugrupowania do Unii Europejskiej (80%). Niemal równie często wskazywanym motywem głosowania na KO była chęć zmiany władzy (77%). W odczuciu dużej części wyborców tej formacji (64%) reprezentuje ona bliskie im wartości i zasady. Wyborcy PiS głosując na tę partię mieli poczucie, że reprezentuje on zarówno ich interesy („dba o ludzi takich jak oni” – 66%), jak i wyznawane przez nich wartości i zasady (62%). Jednocześnie dobrze oceniali dotychczasowe rządy tego ugrupowania (64%), a także jego program gospodarczy (59%).

Już w czerwcu 2024 roku Polki i Polacy będą wybierać swoich posłów do Parlamentu Europejskiego. Wybory do PE można potraktować jako ciąg dalszy wyborczego cyklu rozpoczętego wyborami parlamentarnymi w 2023 roku, gdyż w kwietniu 2024 roku odbędą się w Polsce wybory samorządowe. Tematyka europejska będzie obecna w kampanii samorządowej, choć w mniejszym stopniu niż podczas wyborów parlamentarnych. Co więcej, 20 rocznica akcesji Polski do UE może wpłynąć mobilizująco na frekwencję w wyborach europejskich. Przypomnijmy, że w ostatnich wyborach do PE w 2019 roku frekwencja wyborcza w Polsce wyniosła 45,68%.

Polki i Polacy deklarują wysokie poparcie dla przynależności Polski do Unii Europejskiej. Według badania CBOS z kwietnia 2023 roku 85% opowiada się za akceptacją członkostwa w UE. Liczba ta zmniejszyła się, choć nadal pozostaje bardzo wysoka (85%). Co dziesiąty badany jest przeciwny polskiej obecności w UE (10%). Co dwudziesta osoba nie ma zdania w tej kwestii (5%).

Warto pamiętać również, że wybory do Parlamentu Europejskiego po raz pierwszy będą odbywać się w cieniu polikryzysów: m.in. toczącej się wojny w Ukrainie, kryzysu klimatycznego, kryzysu ekonomicznego, populistyczno-prawicowego zwrotu. W związku z tym, wobec spodziewanej intensyfikacji działań dezinformacyjnych, ważna będzie sprawna i spójna polityka komunikacyjna w kampanii, zróżnicowana w stosunku do wybranych grup wyborców. Napięcie międzynarodowe sprzyja upatrywaniu w Unii Europejskiej, przez jej zwolenników, nadziei jako we wspólnocie gwarantującej nasze bezpieczeństwo.

Małgorzata Molęda-Zdziech

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie - Team Europe Direct Poland