Ένα από τα προγράμματα που παρουσιάστηκαν στο σεμινάριο «Συνδέοντας την ΕΕ» που διοργανώθηκε από την ΕΟΚΕ το 2024 και ήταν αφιερωμένο στη δημοσιογραφία ήταν η πρωτοβουλία Hannah Arendt. Πρόκειται για ένα δίκτυο οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών το οποίο υποστηρίζει και προστατεύει τους δημοσιογράφους που δέχονται ακραίες πιέσεις και υφίστανται λογοκρισία, παρενοχλήσεις και διώξεις. Ως πρόγραμμα προστασίας που χρηματοδοτείται από τη γερμανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση, η πρωτοβουλία αυτή προσφέρει κάθε μορφής πολύτιμη βοήθεια σε δημοσιογράφους από όλον τον κόσμο —από το Αφγανιστάν και το Σουδάν έως τη Ρωσία και την Ουκρανία— είτε εργάζονται στις χώρες καταγωγής τους είτε έχουν εξοριστεί.

Όταν οι επικριτικές φωνές φιμώνονται, οι δημοσιογράφοι φυλακίζονται και ολόκληρα μέσα ενημέρωσης κλείνουν, το κοινό δεν έχει πλέον πρόσβαση σε ανεξάρτητη πληροφόρηση. Ωστόσο, η πληροφόρηση αυτή είναι απαραίτητη για να μπορούν οι πολίτες να αναπτύσσουν ελεύθερα τις απόψεις τους και για να λειτουργεί η δημοκρατία.

Δύο χρόνια μετά τη δρομολόγηση της πρωτοβουλίας Hannah Arendt από τη γερμανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση, οι καταστάσεις που προκαλούν ανησυχία δεν έχουν λιγοστέψει — αντίθετα, έχουν αυξηθεί. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου που καταρτίζεται από τους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα (RSF), οι συνθήκες για τους επαγγελματίες των μέσων ενημέρωσης έχουν επιδεινωθεί παγκοσμίως. Επί του παρόντος, στη χαμηλότερη κατηγορία (στην οποία η κατάσταση χαρακτηρίζεται «πολύ σοβαρή») συναντά κανείς περισσότερες χώρες —συνολικά 36— από ό,τι πριν από 10 και πλέον χρόνια. Δημοσιογράφοι από διάφορες χώρες που βρίσκονται σε αυτήν την κατηγορία, όπως μεταξύ άλλων η Ρωσία, το Αφγανιστάν και το Σουδάν, υποστηρίζονται από διάφορα προγράμματα που υλοποιούνται από τις οργανώσεις-εταίρους της πρωτοβουλίας Hannah Arendt.

Χάρη στην πρωτοβουλία Hannah Arendt —πρόγραμμα προστασίας που χρηματοδοτείται από το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εξωτερικών της Γερμανίας και την εντεταλμένη της ομοσπονδιακής κυβέρνησης για πολιτιστικά θέματα και τα μέσα ενημέρωσης— οι εργαζόμενοι στα μέσα ενημέρωσης μπορούν να λάβουν πολλά και διαφορετικά είδη βοήθειας, είτε εργάζονται στη χώρα καταγωγής τους είτε έχουν εξοριστεί. Μερικές φορές μάλιστα, η βοήθεια αυτή είναι δυνατό να χορηγηθεί ακόμα και αν αυτό φαντάζει αδύνατο. Παραδείγματος χάρη, έργο που εντάσσεται στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας στηρίζει γυναίκες δημοσιογράφους στο Αφγανιστάν: οι γυναίκες επιμορφώνονται σε θέματα ασφάλειας και λαμβάνουν υποτροφίες και συμβουλευτική καθοδήγηση στη μητρική τους γλώσσα. Από τη στιγμή που οι Ταλιμπάν ανέλαβαν την εξουσία το 2021, πάρα πολλές γυναίκες που εργάζονταν στα μέσα ενημέρωσης έχασαν τη δουλειά τους, με αποτέλεσμα να μην έχει απομείνει σχεδόν καμία γυναίκα εργαζόμενη στο ραδιόφωνο ή την τηλεόραση. Έκτοτε, ολόκληρος ο κλάδος έχει συρρικνωθεί σημαντικά.

Οι Ρώσοι και Σουδανοί επαγγελματίες των μέσων ενημέρωσης μπορούν να επωφεληθούν από την πρωτοβουλία Hannah Arendt αν βρίσκονται σε γειτονικές χώρες. Έχουν συσταθεί ειδικά κέντρα τα οποία λειτουργούν ως σημεία επαφής για τους εξόριστους εργαζομένους των μέσων ενημέρωσης. Τα κέντρα αυτά λειτουργούν ή υποστηρίζονται από εταίρους της πρωτοβουλίας. Ασφαλείς χώροι που προσφέρουν ψυχολογικές και νομικές συμβουλές είναι επίσης τα «κέντρα εξόριστων δημοσιογράφων» (Exile Media Hubs) και o «οίκος για την ελεύθερη δημοσιογραφία» (Casa para el Periodismo Libre) στην Κεντρική Αμερική. Τα κέντρα αυτά παρέχουν επίσης επιμορφωτικές δραστηριότητες και αποτελούν εφαλτήριο για τη δικτύωση μεταξύ των επαγγελματιών των μέσων ενημέρωσης που διώκονται στις χώρες καταγωγής τους για διάφορους λόγους.

Η αποκατάσταση βιώσιμων συντακτικών δομών στις χώρες εξορίας είναι μια ακόμα προσέγγιση που ακολουθείται στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Hannah Arendt. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι οι πολίτες των απολυταρχικών χωρών από τις οποίες κατάγονται οι δημοσιογράφοι θα συνεχίσουν να έχουν πρόσβαση σε ανεξάρτητη πληροφόρηση.

Το Αφγανιστάν, η Ρωσία και το Σουδάν δεν είναι οι μόνες χώρες των οποίων οι δημοσιογράφοι λαμβάνουν στήριξη. Η πρωτοβουλία έχει ουσιαστικά παγκόσμια εμβέλεια και μπορεί να ανταποκρίνεται με ευελιξία σε περιπτώσεις επιδείνωσης των συνθηκών ασφάλειας. Επί του παρόντος, στήριξη παρέχεται κυρίως σε επαγγελματίες των μέσων ενημέρωσης από τη Λευκορωσία, την Κεντρική Αμερική, τη Μιανμάρ, τη Βόρεια Αφρική και την Ουκρανία. Στο πλαίσιο αυτό, η Ουκρανία αποτελεί ειδική περίπτωση, καθώς στόχος του έργου είναι να διασφαλίσει την αδιάλειπτη ενημέρωση όσο μαίνεται ο πόλεμος. Για να επιτευχθεί αυτό, πρέπει να παρέχεται υλική και τεχνική βοήθεια, καθώς και ειδική κατάρτιση και ασφάλιση στους επαγγελματίες πρώτης γραμμής.

Οι ακόλουθες τέσσερις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αποτελούν εταίρους της πρωτοβουλίας Hannah Arendt: η «Ακαδημία Deutsche Welle» (DW Akademie), το «Ευρωπαϊκό Ταμείο για τη Δημοσιογραφία στην Εξορία» (Ταμείο JX), τα «Μέσα Ενημέρωσης για τη συνεργασία και τη μετάβαση» (MICT) και το «Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελευθερίας του Τύπου και των Μέσων Ενημέρωσης» (ECPMF). Σύμφωνα με το πρόγραμμα, τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να είναι ανεξάρτητα από το κρατικό έλεγχο και να τηρούν στάση ουδετερότητας. Η χρηματοδότηση χορηγείται αποκλειστικά και μόνο με αμερόληπτα κριτήρια, από ανεξάρτητες κριτικές επιτροπές χωρίς κρατική επιρροή.

Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφτείτε την ιστοσελίδα https://hannah-arendt-initiative.de/hannah-arendt-initiative-english/ ή στείλτε μήνυμα στη διεύθυνση info@hannah-arendt-initiative.de.

Η πρωτοβουλία Hannah Arendt είναι δίκτυο για την προστασία των δημοσιογράφων και των μέσων ενημέρωσης παγκοσμίως. Ιδρύθηκε το 2022 με πρωτοβουλία και με χρηματοδότηση από το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εξωτερικών της Γερμανίας και την εντεταλμένη της ομοσπονδιακής κυβέρνησης για πολιτιστικά θέματα και τα μέσα ενημέρωσης.