Na de benoeming van een nieuwe Europese commissaris voor Democratie, Justitie en de Rechtsstaat roept het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) op tot een krachtiger optreden van de EU op het gebied van de rechtsstaat en de grondrechten.

Tijdens zijn septemberzitting heeft het EESC een debat over democratie gehouden. Daar werd ingegaan op de vraag hoe de EU krachtiger kan optreden tegen schendingen van de rechtsstaat en de uitholling van de democratie. In die context werd ook gesproken over het langverwachte platform voor het maatschappelijk middenveld dat de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, heeft aangekondigd.

Het EESC ijvert al sinds 2016 voor de oprichting van dit platform, dat het maatschappelijk middenveld meer inspraak moet geven in de beleidsvorming van de EU. Het zou maatschappelijke organisaties de hoognodige ruimte bieden waarbinnen ze de EU-instellingen kunnen aanspreken en mee kunnen beslissen over belangrijke kwesties als de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en democratische vrijheden.

Joachim Herrmann van het Directoraat-generaal Justitie van de Europese Commissie presenteerde het meest recente verslag over de rechtsstaat en wees erop dat nu ook de situatie in de kandidaat-lidstaten en de impact op de interne markt in kaart worden gebracht.

Kevin Casas-Zamora van het Internationaal Instituut voor democratie en verkiezingsondersteuning (IDEA) prees de inzet van de EU op dit gebied, maar waarschuwde voor de aantasting van de democratie. Hij riep op tot een grotere betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en meer gedetailleerde rapportage over de rechtsstaat. Alexandrina Najmowicz van het Europees Burgerforum drong aan op duidelijkere aanbevelingen en een systeem voor vroegtijdige waarschuwing om verdere uitholling van de democratie te voorkomen.

De deelnemers aan het debat waarschuwden voor elke vorm van zelfgenoegzaamheid. Ze benadrukten dat de toenemende problematiek van autoritaire regimes, de bedreiging van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de krimpende ruimte voor het maatschappelijk middenveld moet worden aangepakt. Jerzy Pomianowski, hoofd van het Europees Fonds voor Democratie, waarschuwde dat het verwaarlozen van democratie vanwege meer actuele thema’s als migratie en veiligheid averechts kan werken en riep op om 5 % van de ontwikkelingshulp aan democratische programma’s te besteden.

Tijdens het debat van het EESC werd duidelijk dat het maatschappelijk middenveld onmisbaar is bij de verdediging van de rechtsstaat. Er werd opgeroepen tot een grotere betrokkenheid ervan bij de beleidsvorming van de EU. De oprichting van het platform voor het maatschappelijk middenveld, gekoppeld aan een hernieuwde inzet voor de grondrechten, is van cruciaal belang voor de toekomst van de democratie in de EU. (gb)