του Pietro Barbieri

Ο αθλητισμός για τα άτομα με αναπηρία προέκυψε από τις προσπάθειες αποκατάστασης κατά τη μεταπολεμική περίοδο. Ήταν ένας τρόπος να καταστεί η φυσιοθεραπεία πιο ενδιαφέρουσα και ευχάριστη. Το παιχνίδι και η διασκέδαση βοήθησαν τους ανθρώπους να ανακαλύψουν εκ νέου τις χαρές της ζωής, στη νέα τους κατάσταση αν προηγήθηκε τραυματικό συμβάν, ή στο σώμα που είχαν από τη γέννησή τους.

Ο σκοπός ήταν διπλός: να ενισχύσει τη σωματική αυτονομία των ανθρώπων και να τους βοηθήσει να ανακτήσουν μια πραγματική, στιβαρή δική τους ταυτότητα. Θα μπορούσαμε να πούμε σήμερα ότι από το παιχνίδι με στόχο την αποκατάσταση περάσαμε στη χειραφέτηση. Με άλλα λόγια, την ενδυνάμωση όσων αισθάνονταν ότι δεν είχαν καμία δύναμη, ή ότι την είχαν χάσει. Την κυριαρχία τους επί των ιδίων και των αποφάσεών τους. Τον πυρήνα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ο φυσικός τρόπος για να γίνει αυτό είναι μέσω της κοινωνικής εικόνας των ανθρώπων —της εικόνας που προσλαμβάνουν οι άλλοι. Η πορεία της αυτο-ανάκαμψης περνάει αμέσως μέσα από την κοινότητα στην οποία ζουν οι άνθρωποι. Η συμμετοχή στον αθλητισμό αποτελεί μέσο διεκδίκησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας του ατόμου.

Πρόκειται για μακρύ ταξίδι στο σκοτάδι· οι πρωτοπόροι της δεκαετίας του 1960 ήταν ήρωες πριν από την εποχή τους. Ήταν όμως ήρωες, στη μακρά πορεία από τις εποχές εκείνες στη σύγχρονη εποχή. Ήταν δύσκολη η επίτευξη αναγνώρισης της αθλητικής ικανότητας των Παραολυμπιονικών.

Ένα γεγονός θα μείνει στην ιστορία: οι Ολυμπιακοί της Σεούλ του 1988. Ήταν το αποκορύφωμα της προσπάθειας για αναγνώριση στον κόσμο του αθλητισμού, όπου ο στιγματισμός που περιέβαλλε τα σωματικά, αισθητηριακά και ψυχικά ιδεώδη ήταν τόσο ισχυρός που αποτελούσε μεγαλύτερο εμπόδιο από ό,τι ακόμη και η ένταξη στον κόσμο της εργασίας, όπου επικρατούσε άλλη προκατάληψη, αυτή της έλλειψης παραγωγικότητας. Αυτοί οι Ολυμπιακοί Αγώνες ήταν ιστορικοί διότι η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή ήθελε να καθιερώσει αγώνες για αθλητές με αναπηρία που θα εναλλάσσονται με αυτούς για τα άτομα χωρίς αναπηρία. Πρόκειται για πείραμα που έλαβε χώρα μόνο μία φορά, διότι οργανωτικά ζητήματα —ιδίως εκείνα που συνδέονται με την προσβασιμότητα— δυσχέραναν τη συνέχιση της πορείας αυτής. Αν και αμφιλεγόμενη, η επιλογή αυτή οδήγησε στους Παραολυμπιακούς Αγώνες που γνωρίζουμε σήμερα, οι οποίοι δίνουν τη δέουσα αναγνώριση στις αθλητικές προσπάθειες κάθε Παραολυμπιονίκη. Μπήκαμε επιτέλους σε έναν κόσμο άθλησης από όλους, για όλους. Μια νέα εποχή.

Από εκεί, ο Παραολυμπιακός αθλητισμός έπρεπε να γίνει ελκυστικός για τον μεγάλο αριθμό ατόμων που παρακολουθούσαν τις αθλητικές διοργανώσεις είτε αυτοπροσώπως είτε μέσω της τηλεόρασης. Το 1988 στη Σεούλ, οι τηλεοπτικοί σχολιαστές ήταν τόσο άσχετοι με το αντικείμενο που δεν γνώριζαν καν ποια ήταν τα φαβορί σε κάθε αγώνισμα. Όπως μπορεί να φανταστεί κανείς, το αποτέλεσμα ήταν καταστροφικό. Με την πάροδο του χρόνου, οι αθλητικοί δημοσιογράφοι έμαθαν να παρακολουθούν τις δραστηριότητες των αθλητών με αναπηρία. Αυτό ήταν ένα θεμελιώδες βήμα προς την αλλαγή του αφηγήματος.

Έτσι φτάνουμε σε άλλο ένα σημαντικότατο γεγονός: τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου του 2012. Άψογα οργανωμένοι, με ισχυρή τηλεοπτική εκστρατεία, ιδίως στο Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτό οδήγησε σε γεμάτα στάδια σε κάθε αγώνισμα. Ήταν επίσης η στιγμή κατά την οποία ορισμένοι αθλητές —χάρη στο νέο δημοσιογραφικό αφήγημα— έγιναν διάσημοι. Όπως ακριβώς και οι συνάδελφοί τους χωρίς αναπηρία.

Ο κόσμος έχει αλλάξει από τη δεκαετία του 1950. Η αίσθηση ότι δεν είναι πλέον εντελώς αόρατοι έχει καταστεί συλλογική κατάκτηση για τον κόσμο της αναπηρίας. Εδώ, το αφήγημα αυτό είναι μια πορεία που ελπίζουμε ότι μπορεί να αναπαραχθεί σε όλους τους τομείς της ζωής των ανθρώπων, όπως ορίζει η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία: Απαιτείται αλλαγή προτύπου. Στον αθλητισμό, παρ' όλες τις δυσκολίες, σίγουρα υπήρξε τέτοια αλλαγή.