Środki mające zaradzić gwałtownemu wzrostowi cen energii muszą być dostosowane do potrzeb poszczególnych krajów i napędzać transformację ekologiczną

This page is also available in

Wojna w Ukrainie sprawia, że temat dostaw energii do UE ponownie wysuwa się na pierwszy plan. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) sądzi, że skoordynowane środki mające na celu zaradzenie obecnemu kryzysowi cen energii są potrzebne, ale nie mogą osłabiać wysiłków podejmowanych w ramach polityki klimatycznej. Oprócz reagowania kryzysowego mającego na celu uniknięcie poważnych konsekwencji społecznych UE musi ściśle monitorować rynek energii i zwiększyć inwestycje w odnawialne źródła energii.

Należy koordynować środki mające na celu rozwiązanie problemu rosnących cen energii i zapewnić każdemu państwu członkowskiemu wystarczającą przestrzeń do reagowania w sposób najlepiej dostosowany do sytuacji danego kraju. W opinii przyjętej na sesji plenarnej w lutym i przygotowanej wspólnie przez Thomasa Kattniga, Alenę Mastantuono i Lutza Ribbego, zawarto jasne przesłanie: osobom najbardziej dotkniętym wzrostem cen należy zdecydowanie pomóc poprzez bezpośrednie wsparcie finansowe, a także pomóc im w zmniejszeniu zużycia energii. Jednocześnie należy umożliwić im udział w wytwarzaniu i wykorzystywaniu energii ze źródeł odnawialnych indywidualnie lub w społecznościach, a tym samym korzystanie z tańszych i nisko- lub bezemisyjnych źródeł energii.

EKES popiera przyjęcie środków nadzwyczajnych, aby uniknąć drastycznych konsekwencji społecznych, ale przedstawił również propozycje rozwiązania tej kwestii w perspektywie długoterminowej. Przemawiając podczas debaty, Thomas Kattnig zauważył: Bezpośrednie wsparcie finansowe i instrumenty podatkowe to natychmiastowe i najskuteczniejsze środki, jakimi dysponujemy, aby pomóc osobom znajdującym się w trudnej sytuacji. Środkom tym muszą towarzyszyć konkretne rozwiązania na szczeblu krajowym dostosowane do rzeczywistych warunków panujących w poszczególnych krajach, takie jak zapobieganie odłączaniu dostaw energii w sezonie grzewczym, długoterminowe plany ratalne i stosowanie różnych instrumentów polityki podatkowej.

Z czego wynika wzrost cen energii?

Powodem wyjątkowo wysokich cen energii utrzymujących się od jesieni ubiegłego roku jest gwałtowny wzrost popytu na gaz na świecie spowodowany szeregiem kluczowych czynników, takich jak przyspieszenie ożywienia gospodarczego, ograniczenie dostaw do UE, brak inwestycji ze względu na politykę oszczędności po kryzysie na rynku finansowym i kryzysie gospodarczym oraz złe warunki pogodowe, które doprowadziły do zmniejszenia produkcji energii ze źródeł odnawialnych. W niektórych przypadkach spekulacje i chęć zysku oraz w szczególności poziomy dostaw doprowadziły do opróżnienia instalacji magazynowania gazu. Poziom napełnienia instalacji magazynowych, z których cześć jest własnością takich podmiotów jak Gazprom, spadł do rekordowo niskiego poziomu.

Obecny kryzys cen energii dotyka zatem obywateli i przedsiębiorstwa w Europie tak mocno, ponieważ UE jest w dużym stopniu uzależniona od importu paliw kopalnych. Jak EKES wielokrotnie podkreślał, stanowi to zagrożenie dla bezpieczeństwa dostaw w Europie: Rosja wykorzystuje tę zależność do celów geopolitycznych, co odbija się na europejskich przedsiębiorstwach i konsumentach.

Bardzo wysokie ceny, z którymi mamy dziś do czynienia, są w rzeczywistości konsekwencją zmniejszonego magazynowania gazu i niedocenienia zagrożeń zależności od importu energii z Rosji i to uzależnienie jest teraz wykorzystywane jako broń przeciwko UE.

Niezależność energetyczna kluczem do utrzymania stabilności i bezpieczeństwa dostaw energii

Rosyjska inwazja na Ukrainę pokazała, że trzeba jak najszybciej zmniejszyć zależność UE od importu. W związku z tym Komisja Europejska opublikowała 8 marca 2022 r. komunikat dotyczący wspólnych europejskich działań w kierunku bezpiecznej i zrównoważonej energii po przystępnej cenie, przedstawiający plan mający na celu uniezależnienie UE od rosyjskich paliw kopalnych, począwszy od gazu, na długo przed 2030 r.

Rok 2030 to termin osiągnięcia celów klimatycznych, do czego zobowiązała się UE w ramach transformacji energetycznej, a ostatecznym celem jest stworzenie gospodarki neutralnej dla klimatu do 2050 r. Będzie to wymagało ogromnych inwestycji, ale też dostosowania całego ekosystemu energetycznego.

Jednocześnie europejska polityka energetyczna pozostaje daleko w tyle za swymi własnymi ambicjami: chociaż Komisja wskazuje niezależność energetyczną, obok postawienia konsumenta w centrum systemu energetycznego, jako jeden ze strategicznych celów unii energetycznej, państwa członkowskie nie osiągnęły jeszcze postępów.

Bardziej efektywny rynek energii

Kolejny aspekt to rynek energii: obecna struktura rynku energii wydaje się mieć braki, jeśli chodzi o reagowanie na wahania cen i oferowanie korzyści małym producentom energii ze źródeł odnawialnych i wszystkim konsumentom. Komitet zdecydowanie opowiada się za ocenami rynku badającymi zachowanie podmiotów na rynku energii w odniesieniu do wspólnych wartości UE w zakresie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, określonych w art. 14 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), i w związku z tym zwraca się do Komisji o przedstawienie propozycji, która zapewni skuteczną odpowiedź na stwierdzone problemy i będzie dostosowana do wymogów transformacji ekologicznej.

Wewnętrzny rynek energii musi być w pełni gotowy pod względem otoczenia rynkowego, instytucji, przepisów regulacyjnych i łączności między państwami członkowskimi. Musimy również zapewnić więcej przestrzeni obywatelom, aby mogli odgrywać rolę w zrównoważonej transformacji, i motywować ich do wytwarzania potrzebnej im energii – dodała Alena Mastantuono.

Ponadto krajowe organy regulacyjne muszą aktywnie uczestniczyć w rozwiązywaniu wszelkiego rodzaju problemów konsumentów, na przykład aktywnie informując ich o ich prawach w obecnym trudnym okresie wysokich cen. Należy przyjąć nowe, bardziej precyzyjne i surowsze przepisy dotyczące dostawców energii dla konsumentów końcowych. Dostawcy powinni być w stanie wytrzymać wahania cen na rynku i nie powinni od razu wypowiadać umów z konsumentami. Podobnie należy zachęcać dostawców energii, by ustalając taryfy, nadal oferowali konsumentom możliwość wyboru także stałych taryf, a nie tylko tzw. taryf zmiennych, które odzwierciedlają zmiany na giełdach.

Większe inwestycje w odnawialne źródła energii

Podsumowując, mobilizacja inwestycji w odnawialne źródła energii jest najlepszym sposobem zastąpienia brudnych paliw kopalnych i zmniejszenia naszej zależności. Stabilne przejściowe źródła energii będą jednak nadal potrzebne, aby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na elektryfikację, która jest ogólnie postrzegana jako siła napędowa realizacji przez Europę jej celów w zakresie obniżenia emisyjności.

Kluczowe znaczenie ma zatem zwiększenie inwestycji w zrównoważone bezemisyjne i niskoemisyjne źródła energii oraz maksymalizacja wysiłków na rzecz zwiększenia udziału energii ze źródeł odnawialnych. Mogłoby to przyczynić się do spadku cen, a z całą pewnością wzmocni autonomię energetyczną UE, zmniejszając jej zależność od nieprzyjaznych reżimów.

Konkretniej, niezbędna jest modernizacja systemu sieci przesyłowej dzięki rozbudowie rurociągów międzysystemowych i lepiej rozwiniętej infrastrukturze magazynowania. Potrzebujemy zachęt dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw do nabywania produktów i technologii energooszczędnych oraz do samodzielnego wytwarzania energii. Bezpośrednia pomoc dla osób potrzebujących musi być ukierunkowana, a nie uniwersalna. Musi odzwierciedlać wymiar społeczny i nie może utrudniać realizacji zielonej transformacji, stwierdził Lutz Ribbe.

See also