Noodmaatregelen die door overheidsinstanties in uitzonderlijke omstandigheden worden genomen, moeten altijd strikt proportioneel en van tijdelijke aard zijn en nauwlettend in het oog worden gehouden. Christa Schweng, voorzitter van het EESC en Věra Jourová, vicevoorzitter van de Europese Commissie voor Waarden en Transparantie, namen tijdens de zitting van het EESC op 23 februari 2022 een krachtig standpunt in.

Onder verwijzing naar de COVID-19-crisis en de noodtoestand die veel EU-lidstaten afkondigden om de volksgezondheid te beschermen, met als gevolg dat diverse grondrechten en fundamentele vrijheden aan banden werden gelegd, zei voorzitter Schweng: “De pandemie is een stresstest voor onze samenlevingen en onze democratieën. Vanuit het oogpunt van de grondrechten, de rechtsstaat en de democratie acht het EESC het van essentieel belang dat de situatie nauwlettend in de gaten wordt gehouden. We hebben goed geluisterd naar de mening van het maatschappelijk middenveld over de gevolgen, uitdagingen en exitstrategieën in verband met de crisis. Bij haar inspanningen om de COVID-19-crisis te boven te komen moet de EU haar gemeenschappelijke waarden versterken.”

Jourová onderstreepte dat de COVID-19-pandemie meer dan duidelijk heeft gemaakt hoe belangrijk onze grondrechten en democratische waarden zijn voor ons dagelijkse leven en dat we deze niet als vanzelfsprekend mogen beschouwen: “Een belangrijke les die we uit de gezondheidscrisis moeten trekken, is dat de maatregelen die nodig zijn om de pandemie te bestrijden niet ten koste mogen gaan van de bescherming van de democratische waarden en de grondrechten. Het blijft dan ook noodzakelijk om waakzaam te zijn en onze grondrechten en gemeenschappelijke waarden – die centraal moeten staan in onze reactie op COVID-19 – te eerbiedigen.”

Het EESC heeft zijn standpunt ten aanzien van de impact van COVID-19 op grondrechten en de rechtsstaat binnen de EU en de toekomst van de democratie uiteengezet in een door José Antonio Moreno Díaz en Cristian Pîrvulescu opgesteld advies, dat door de groep Grondrechten en de rechtsstaat werd gepresenteerd. In dit advies, dat door de voltallige vergadering werd goedgekeurd, wijst het Comité erop dat de speciale crisismaatregelen uitzonderlijk en van tijdelijke aard moeten blijven, niet in strijd mogen zijn met de rechtsstaat en geen afbreuk mogen doen aan de democratie, de scheiding der machten en de grondrechten van de Europese inwoners. (mp)