Της Lorenza Campagnolo, συντονίστριας έρευνας, και της ομάδας του του Ευρωμεσογειακού Κέντρου για την Κλιματική Αλλαγή (CMCC) που συμμετείχε σε αυτή τη μελέτη

Η μελέτη με θέμα «Το κόστος της κλιματικής αλλαγής στα νοικοκυριά και τις οικογένειες στην ΕΕ» αποτέλεσε σπουδαία ευκαιρία για την αποσαφήνιση του τρόπου με τον οποίο το κόστος που συνδέεται με τα μέτρα προσαρμογής, τις πολιτικές μετριασμού και τον αντίκτυπο της κλιματικής αλλαγής επηρεάζει τα νοικοκυριά στην ΕΕ ανάλογα με την περιοχή στην οποία βρίσκονται και τα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά τους. Η μελέτη αναγνωρίζει ότι υπάρχει ένα κενό στη βιβλιογραφία, χωρίς ευρεία αξιολόγηση του κόστους της κλιματικής αλλαγής που να εστιάζει στα νοικοκυριά της ΕΕ.

Προτείνει επίσης νέα μεθοδολογία και αποτελέσματα που συνδυάζουν τις πληροφορίες της Eurostat για το εισόδημα και τις δαπάνες των νοικοκυριών, τους κινδύνους που σχετίζονται με το κλίμα και τα εργαλεία μοντελοποίησης. Η μελέτη μας θεωρεί ότι τόσο οι απώλειες εισοδήματος των νοικοκυριών όσο και οι δαπάνες που προκαλούνται από το κλίμα αποτελούν άμεση συνέπεια των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής ή των αναγκών προσαρμογής.

Η κλιματική αλλαγή θα έχει διαφορετικό αντίκτυπο στις διάφορες περιφέρειες και κοινωνικοοικονομικές ομάδες της ΕΕ το 2050. Σε ένα μετριοπαθές σενάριο κλιματικής αλλαγής, είναι πιθανό να αυξηθούν οι δαπάνες για την υγεία των νοικοκυριών στο βόρειο και νότιο τμήμα της ΕΕ, οι δαπάνες για τρόφιμα στις ανατολικές, δυτικές και νότιες περιοχές, οι δαπάνες ηλεκτρικής ενέργειας σε όλες τις περιφέρειες και οι δαπάνες ασφάλισης, ιδίως στο Βορρά. Αυτή η αύξηση των δαπανών θα επιβαρύνει σημαντικά τα φτωχότερα νοικοκυριά, τα οποία θα είναι λιγότερο σε θέση να διαφοροποιήσουν την κατανάλωση και θα έχουν περιορισμένη ικανότητα προσαρμογής. Ταυτόχρονα, απώλειες εισοδήματος από την εργασία θα κάνουν την εμφάνισή τους στο νότιο τμήμα της ΕΕ και οι συνολικές απώλειες εισοδήματος θα είναι εκτεταμένες σε όλες τις περιφέρειες.

Θα υπάρξουν αρνητικές και αντίστροφα προοδευτικές (που επιβαρύνουν περισσότερο τα φτωχότερα νοικοκυριά από ό,τι τα πλουσιότερα) επιπτώσεις σε ένα ευρύ φάσμα δαπανών για αγαθά/υπηρεσίες και πηγών εισοδήματος, ιδίως στο νότιο τμήμα της ΕΕ (δαπάνες υγείας, ηλεκτρικής ενέργειας και ασφάλισης και συνολικό εισόδημα από εργασία), αλλά και οριακά στις ανατολικές (δαπάνες για τρόφιμα) και στις βόρειες περιφέρειες (δαπάνες ηλεκτρικής ενέργειας και ασφάλισης). Η κλιματική αλλαγή είναι πιθανό να αυξήσει τον αριθμό των ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας σε ολόκληρη την ΕΕ. Τα σενάρια μετριασμού της κλιματικής αλλαγής πιθανότατα θα μειώσουν τον κίνδυνο αυτό, ευνοώντας την ταχύτερη αύξηση των μισθών του εργατικού δυναμικού χαμηλής ειδίκευσης σε σύγκριση με το εργατικό δυναμικό υψηλής ειδίκευσης.

Οι κύριες συστάσεις προς τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής είναι να δοθεί προτεραιότητα σε περιφέρειες, όπως εκείνες του νότιου τμήματος της ΕΕ, οι οποίες αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα αρνητικές επιπτώσεις στα νοικοκυριά και αντίστροφη προοδευτικότητα, καθώς και να ενισχυθούν τα μέτρα στήριξης του εισοδήματος και να προσαρμοστούν στα πλέον ευάλωτα στρώματα του πληθυσμού των εν λόγω περιφερειών. Επιπλέον, ο πολυτομεακός χαρακτήρας του κόστους της κλιματικής αλλαγής απαιτεί οριζόντια ολοκλήρωση των πολιτικών ώστε να καταστεί αποτελεσματικότερη η χάραξη πολιτικής.

Μπορείτε να κατεβάσετε τη μελέτη, η οποία εκπονήθηκε από το CMCC κατόπιν αιτήματος της Ομάδας των Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών και τη σύνοψη από τον ιστότοπο της ΕΟΚΕ.

Νέα μελέτη από την Ομάδα Εργοδοτών της ΕΟΚΕ

Η ΕΕ ανέκαθεν προωθούσε σθεναρά την οικονομική ολοκλήρωση με τον υπόλοιπο κόσμο. Σε έναν ειρηνικό κόσμο που διέπεται από ένα σύστημα βασισμένο σε κανόνες, η στρατηγική αυτή έχει καταστήσει την Ευρώπη μία από τις σημαντικότερες παγκόσμιες εμπορικές δυνάμεις και μία από τις πιο ευημερούσες περιοχές.

Η πανδημία COVID-19, την οποία ακολούθησε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, άλλαξε ριζικά τη δυναμική του ανοικτού χαρακτήρα και της οικονομικής ολοκλήρωσης και πυροδότησε μια μακρά και δύσκολη μάχη για τη διατήρηση της ευημερίας της ΕΕ. Αυτά τα ανατρεπτικά γεγονότα κατέδειξαν πόσο σημαντικό είναι να καταστεί η ΕΕ πιο ανθεκτική και ικανή να διαφυλάσσει αποτελεσματικά τα στρατηγικά της συμφέροντα.

Η ΕΕ ετοιμάζεται προκειμένου να ανταποκριθεί στις προκλήσεις που θα μπορούσαν να σηματοδοτήσουν τη στροφή μακριά από το πολυμερές εμπορικό σύστημα που βασίζεται σε κανόνες, το οποίο αποτέλεσε το χαρακτηριστικό γνώρισμα της εποχής μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, και δεν έχει την πολυτέλεια να αγνοεί τη σημασία της στρατηγικής αυτονομίας.

Η μελέτη που διεξήγαγε το Κέντρο Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής (CEPS) εξετάζει αυτά τα σύνθετα ζητήματα, διερευνά τα τρωτά σημεία της Ευρώπης και διατυπώνει ορισμένες συστάσεις σχετικά με τον τρόπο επίτευξης στρατηγικής αυτονομίας. Η μελέτη, την οποία παρήγγειλε η ΕΟΚΕ κατόπιν αιτήματος της Ομάδας Εργοδοτών, εκπονήθηκε από το CEPS.

Διαβάστε τη μελέτη στη διεύθυνση: https://europa.eu/!n98Tdd

Στην ενότητα «Μία ερώτηση προς...», το μέλος της ΕΟΚΕ Stoyan Tchoukanov απαντά σε ερώτηση σχετικά με τη γνωμοδότησή του η οποία πρόκειται να εγκριθεί κατά τη σύνοδο ολομέλειας του Ιανουαρίου.

Ερώτηση της ΕΟΚΕ: Είστε ο εισηγητής της γνωμοδότησης με θέμα «Προώθηση της αυτόνομης και βιώσιμης παραγωγής τροφίμων: στρατηγικές για την κοινή γεωργική πολιτική μετά το 2027». Τι προτείνει η ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της, ιδίως όσον αφορά την ΚΓΠ μετά το 2027 σε σχέση με τη βιώσιμη παραγωγή τροφίμων;

Κάθε νύχτα, σχεδόν 900 000 άτομα ζουν ως άστεγοι στο δρόμο ή διαμένουν σε ξενώνες αστέγων στην ΕΕ. Ο αριθμός των αστέγων έχει υπερδιπλασιαστεί τα τελευταία 15 χρόνια και, ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη και την ΕΕ να αναλάβουν δράση.

Η ΕΟΚΕ ζητεί μια ολοκληρωμένη στρατηγική της ΕΕ για την αστεγία και την ταχεία εφαρμογή αποτελεσματικών εθνικών πολιτικών για τους αστέγους, με στόχο τον ουσιαστικό μετριασμό έως το 2030 του φαινομένου, το οποίο συνιστά μια από τις πλέον ακραίες μορφές κοινωνικού αποκλεισμού.

«Ζητούμε μια στρατηγική της ΕΕ για την αστεγία που θα ενσωματώνει πλήρως την ευρωπαϊκή πλατφόρμα για την καταπολέμηση της αστεγίας (EPOCH) και θα καθιστά δυνατή τη συμπερίληψη εθνικών πολιτικών για τους αστέγους στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο», δήλωσε η Maria del Carmen Barrera Chamorro, εισηγήτρια της γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ με θέμα «Προς ένα ενωσιακό πλαίσιο εθνικών στρατηγικών για τους αστέγους».

Η εν λόγω στρατηγική πρέπει να υποστηρίζεται από σύσταση του Συμβουλίου και η ΕΟΚΕ καλεί τη νέα βελγική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ να ξεκινήσει τις εργασίες για την έκδοσή της. Ζητεί επίσης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταρτίσει άμεσα πρόταση για ένα νέο πολυετές πρόγραμμα εργασία που θα καλύπτει ολόκληρη την επόμενη θητεία της.

«Η ΕΟΚΕ επιθυμεί η αστεγία να παραμείνει προτεραιότητα της κοινωνικής πολιτικής της ΕΕ ενόψει των ευρωπαϊκών εκλογών και πέραν αυτών. Χρειαζόμαστε μια στρατηγική μετατόπιση εστίασης από τη διαχείριση της αστεγίας στην πραγματική εξάλειψή της έως το 2030», δήλωσε ο Ákos Topolánszky, συνεισηγητής της γνωμοδότησης.

Η ΕΟΚΕ προτείνει την ενεργό προώθηση της αρχής «προτεραιότητα στη στέγαση» για την αντιμετώπιση της χρόνιας αστεγίας. Σύμφωνα με την αρχή αυτή, η κατοικία δεν αποτελεί απλώς καταφύγιο, αλλά και εργαλείο επανένταξης στην κοινωνία. Η προσέγγιση αυτή παρέχει μακροχρόνιες λύσεις και δεν εξαρτάται από προϋποθέσεις, όπως η επίδειξη προόδου όσον αφορά την προσωπική ανάπτυξη ή την αποδοχή στήριξης.

Η αρχή «προτεραιότητα στη στέγαση» αποτέλεσε αντικείμενο συμφωνίας στη Διακήρυξη της Λισαβόνας, την οποία υπέγραψαν και τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και διάφορες ευρωπαϊκές ΜΚΟ το 2021. Η δήλωση αποτελεί την πολιτική βάση για την EPOCH και οι υπογράφοντες δεσμεύτηκαν να συνεργαστούν για την αντιμετώπιση του φαινομένου σε επίπεδο ΕΕ με σκοπό την εξάλειψή του έως το 2030. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επισημαίνει στη γνωμοδότησή της, ότι παρά τις πολιτικές προσπάθειες που καταβάλλονται, τα μέτρα που ελήφθησαν δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση του φαινομένου της αστεγίας είτε σε ευρωπαϊκό είτε σε εθνικό επίπεδο.

Τα τελευταία 20έτη, η Φινλανδία είναι η μόνη χώρα που κατάφερε να μειώσει σταθερά την αστεγία. (ll)

Από την Ομάδα των Εργαζομένων της ΕΟΚΕ

Η ετήσια έκθεση προόδου για το 2023 του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) δεν ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντική: η ΕΕ ενδέχεται να μην επιτύχει την πλειονότητα των στόχων έως το 2030. Ειδικότερα, οι προοπτικές για το αποτύπωμα κατανάλωσης, τα επίπεδα κατανάλωσης ενέργειας, την κυκλική παραγωγή και τη βιολογική γεωργία είναι ιδιαίτερα δυσοίωνες, ενώ και οι υπόλοιπες πτυχές —από τη βιοποικιλότητα έως τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτήν— δεν φαίνεται να είναι καλύτερες.

Όσον αφορά τα αποτελέσματα της COP28, αυτά προσφέρουν ελάχιστη ανακούφιση. Όπως κατέδειξε η συζήτηση στη σύνοδο ολομέλειας της ΕΟΚΕ τον Δεκέμβριο, η κοινωνία των πολιτών απέχει πολύ από το να είναι ικανοποιημένη με τα συμπεράσματα: το κείμενο είναι αδύναμο όσον αφορά το ποιος θα πληρώσει και το πώς, ενώ είναι πλούσιο σε λόγια και φτωχό σε συγκεκριμένες δράσεις (παρά το γεγονός ότι υπογραμμίζεται για πρώτη φορά ότι τα ορυκτά καύσιμα αποτελούν την αιτία της κλιματικής αλλαγής). Ο στόχος για περιορισμό της αύξησης της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη σε 1,5 °C έως το τέλος του αιώνα είναι απίθανο να επιτευχθεί, δεδομένου ότι η εν λόγω αύξηση της θερμοκρασίας θα επέλθει πιθανότατα εντός πέντε ετών. Το 2023 ήταν το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί, με κάθε μήνα από τον Ιούνιο να είναι ο θερμότερος στην ιστορία.

Αυτή η θλιβερή εικόνα δεν πρέπει να μας αποθαρρύνει, αλλά πρέπει, αντιθέτως, να μας κινητοποιήσει: χρειάζεται δράση. Δεν είναι ώρα τώρα για μετριοπαθείς καλές προθέσεις (είχαμε πολλές στο παρελθόν, και σήμερα βλέπουμε τα αποτελέσματα) ούτε για επιστροφή σε μέτρα λιτότητας. Οι αρχές της δίκαιης μετάβασης, με οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική βιωσιμότητα, πρέπει να διαπνέουν ανεξαιρέτως κάθε πολιτική της ΕΕ. Και αυτό πρέπει να περιλαμβάνει, σύμφωνα με την τελευταία γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ επί του θέματος, την έκδοση οδηγίας για μια δίκαιη μετάβαση σε επίπεδο ΕΕ για τον κόσμο της εργασίας: μόνο εφόσον όλοι συστρατευθούν, θα είναι εφικτό το γιγάντιο εγχείρημα που καλούμαστε να φέρουμε εις πέρας. Εάν το κόστος μετακυληθεί στους πλέον ευάλωτους, όπως να συμβαίνει ήδη συχνά, θα ενταθεί ο ακροδεξιός λαϊκισμός. Όταν ακόμα και οι λαϊκιστές δεν θα μπορούν να αρνηθούν τις καταστροφικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, θα είναι πολύ αργά.