Το 2021, η βελγική ένωση Grootouders voor het Klimaat (Παππούδες και γιαγιάδες για το Κλίμα) κέρδισε το βραβείο της κοινωνίας των πολιτών της ΕΟΚΕ, το οποίο επικεντρώθηκε στο θέμα της δράσης για το κλίμα, για την εκστρατεία της με τίτλο «Οι αποταμιεύσεις μας για το μέλλον τους». Στόχος της εκστρατείας ήταν να ενθαρρυνθούν περίπου 2,4 εκατομμύρια Βέλγοι παππούδες και γιαγιάδες να ανακατευθύνουν τις αποταμιεύσεις τους ―η αξία των οποίων εκτιμήθηκε σε περίπου 910 δισ. ευρώ― σε πιο βιώσιμα έργα. Το ΕΟΚΕ info μίλησε με τους Grootouders voor het Klimaat σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση όσον αφορά το κλίμα και τη βιώσιμη χρηματοδότηση, καθώς και τις προσδοκίες και τα σχέδιά τους για το μέλλον.
Το 2021, η βελγική ένωση Grootouders voor het Klimaat (Παππούδες και γιαγιάδες για το Κλίμα) κέρδισε το βραβείο της κοινωνίας των πολιτών της ΕΟΚΕ, το οποίο επικεντρώθηκε στο θέμα της δράσης για το κλίμα, για την εκστρατεία της με τίτλο «Οι αποταμιεύσεις μας για το μέλλον τους». Στόχος της εκστρατείας ήταν να ενθαρρυνθούν περίπου 2,4 εκατομμύρια Βέλγοι παππούδες και γιαγιάδες να ανακατευθύνουν τις αποταμιεύσεις τους ―η αξία των οποίων εκτιμήθηκε σε περίπου 910 δισ. ευρώ― σε πιο βιώσιμα έργα. Το ΕΟΚΕ info μίλησε με τους Grootouders voor het Klimaat σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση όσον αφορά το κλίμα και τη βιώσιμη χρηματοδότηση, καθώς και τις προσδοκίες και τα σχέδιά τους για το μέλλον.
Τρία χρόνια μετά, βλέπετε απτά αποτελέσματα από την εκστρατεία σας; Πώς θα αξιολογούσατε γενικά την τρέχουσα κατάσταση όσον αφορά το κλίμα και τη βιώσιμη χρηματοδότηση στο Βέλγιο; Έχει σημειωθεί πρόοδος και οι άνθρωποι συνειδητοποιούν περισσότερο τη σημασία του ζητήματος αυτού;
Το βραβείο της ΕΟΚΕ μας έδωσε σημαντική αναγνώριση και υποστήριξη. Έχουμε συχνά αναφερθεί σε αυτό σε επαφές με την κυβέρνηση, άλλους οργανισμούς υποστήριξης και τους συμπολίτες μας. Μας βοήθησε να κάνουμε περισσότερες επαφές και να αναπτύξουμε περαιτέρω την εκστρατεία μας, τόσο σε σχέση με τους άλλους παππούδες και γιαγιάδες όσο και με τις νεότερες γενιές, με την ανάπτυξη παρουσιάσεων, εργαστηρίων και μιας σειράς διαλέξεων για τη βιώσιμη χρηματοδότηση.
Συνειδητοποιήσαμε ότι, παρόλο που εξακολουθεί να μην υπάρχει ομοφωνία ως προς το συγκεκριμένο θέμα, έχουν καταβληθεί σημαντικές νομοθετικές προσπάθειες στην Ευρώπη (ταξινομία, Πράσινη Συμφωνία, υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας από τις εταιρείες (CSRD), δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τη βιωσιμότητα των εταιρειών (CSDDD) κ.λπ.), πράγμα που σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις και οι κλάδοι αναλαμβάνουν πλέον ολοένα περισσότερες πρωτοβουλίες στις οποίες μπορούμε να βασιστούμε. Αυτό αποτελεί πηγή ελπίδας και είναι εξαιρετικά αναγκαίο, όπως ανέδειξε, δυστυχώς, και πάλι το (ανεπαρκές) αποτέλεσμα της COP στο Μπακού.
Από πρόσφατη μελέτη πληροφορηθήκαμε ότι το έργο μας όσον αφορά την ευαισθητοποίηση εξακολουθεί να είναι πολύ αναγκαίο. Μόνο 5-15 % των επενδυτών κάνουν χρήση του δικαιώματός τους να ζητήσουν από τα χρηματοπιστωτικά τους ιδρύματα να λάβουν υπόψη τις βιώσιμες προτιμήσεις τους. Ως εκ τούτου, πρέπει να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε για το θέμα αυτό.
Τι περιμένετε από την COP29; Συμμετέχετε στη διάσκεψη, αν όχι απευθείας, στηρίζοντας τον 12χρονο Ferre και τους παππούδες του; Πιστεύετε ότι η χρηματοδότηση για το κλίμα αποτελεί κρίσιμο ζήτημα στο πλαίσιο μιας δίκαιης μετάβασης;
Κατά τον χρόνο σύνταξης του παρόντος εγγράφου, η COP29 έχει μόλις ολοκληρωθεί. Εξαρχής, υποστηρίξαμε πλήρως, από οικονομική και επικοινωνιακή άποψη, τον 12χρονο Ferre, ο οποίος ταξίδεψε στο Μπακού με τους παππούδες του, μέλη των Grootouders voor het Klimaat, για να εξασφαλίσει ότι η φωνή των παιδιών θα συνεχίσει να ακούγεται. Θα θέλαμε επίσης να ευχαριστήσουμε όλους τους άλλους παππούδες και γιαγιάδες και τις αρχές που κατέστησαν δυνατό να συμβεί αυτό.
Η COP29 έπρεπε να είναι η COP για τη χρηματοδότηση για το κλίμα διότι η χρηματοδότηση είναι πράγματι ζωτικής σημασίας για τη δίκαιη μετάβαση. Δυστυχώς, στο Μπακού, αυτό δεν φάνηκε επαρκώς. Το μήνυμά μας παραμένει αναλλοίωτο: λεφτά υπάρχουν και ζητούμε από όσους τα διαθέτουν να ανταποκριθούν στην πρόκληση και να τα χρησιμοποιήσουν βιώσιμα για το μέλλον των εγγονών μας.
Ποια είναι τα τελευταία έργα των Grootouders voor het Klimaat που θα θέλατε να αναφέρετε; Υπάρχουν νέα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη;
Εξακολουθούμε να τρέφουμε ελπίδες για το μέλλον. Για τους Grootouders voor het Klimaat, το 2025 —δέκα χρόνια μετά τη Συμφωνία του Παρισιού— θα είναι το έτος κατά το οποίο θα απευθύνουμε κάλεσμα σε μεγάλο αριθμό παππούδων και γιαγιάδων, οι οποίοι είναι μέλη μεγάλων οργανώσεων ηλικιωμένων στη Φλάνδρα. Βρισκόμαστε εν μέσω προετοιμασιών στο πλαίσιο των οποίων αρκετές δεκάδες «Παππούδες και γιαγιάδες για το κλίμα» εκπαιδεύονται ώστε να συμμετέχουν σε συζητήσεις για το κλίμα με αυτοπεποίθηση και να είναι έτοιμοι να προσεγγίσουν και να ακούσουν.
Αναπτύξαμε μια σειρά εργαστηρίων, συμπεριλαμβανομένου ενός εργαστηρίου για τις βιώσιμες αποταμιεύσεις και επενδύσεις, τα οποία προσφέρουμε δωρεάν σε όλα τα τοπικά παραρτήματα των οργανώσεων ηλικιωμένων. Διαπιστώνουμε ήδη μεγάλο ενθουσιασμό. Στα τέλη Νοεμβρίου του 2025, θα διοργανώσουμε μια σημαντική τελική εκδήλωση, η οποία —ελπίζουμε— δεν θα αποτελέσει το τέλος, αλλά μάλλον την αρχή μιας αυξανόμενης δέσμευσης για το μέλλον.
Ο Hugo Van Dienderen είναι συνιδρυτής και συμπρόεδρος των «Grootouders voor het Klimaat». Η ένωση «Grootouders voor het Klimaat», που ιδρύθηκε το 2019, είναι ένα ανεξάρτητο κίνημα ηλικιωμένων, κυρίως παππούδων και γιαγιάδων, που επιθυμούν να μεταλαμπαδεύσουν έναν βιώσιμο κόσμο στις μελλοντικές γενιές.
Στη φωτογραφία: Ο Ferre με τους δικούς του «παππούδες για το κλίμα» στην COP29 στο Μπακού. Ο Ferre είχε την ευκαιρία να εκφράσει τους προβληματισμούς του σχετικά με την κλιματική κρίση σε πολλά σημαίνοντα πρόσωπα.
Μπορούμε να συμβάλουμε στο να σωθεί ο κόσμος επενδύοντας με βιώσιμο τρόπο; Καθώς ο χρηματοοικονομικός τομέας υφίσταται αξιοσημείωτο μετασχηματισμό ενόψει των περιβαλλοντικών και των κοινωνικών προκλήσεων, η δρ Brigitte Bernard-Rau, από το Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, εξετάζει τη νέα ισχυρή επενδυτική στρατηγική: τις επενδύσεις αντικτύπου (impact investing). Η εν λόγω στρατηγική επιφέρει ριζική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον ρόλο του κεφαλαίου και της χρηματοδότησης στην κοινωνία, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την παραδοσιακή ιδέα ότι οι επενδυτές πρέπει να επιλέγουν ανάμεσα στη δημιουργία κέρδους και στη δημιουργία κοινωνικού αντικτύπου.
Μπορούμε να συμβάλουμε στο να σωθεί ο κόσμος επενδύοντας με βιώσιμο τρόπο; Καθώς ο χρηματοοικονομικός τομέας υφίσταται αξιοσημείωτο μετασχηματισμό ενόψει των περιβαλλοντικών και των κοινωνικών προκλήσεων, η δρ Brigitte Bernard-Rau, από το Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, εξετάζει τη νέα ισχυρή επενδυτική στρατηγική: τις επενδύσεις αντικτύπου (impact investing). Η εν λόγω στρατηγική επιφέρει ριζική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον ρόλο του κεφαλαίου και της χρηματοδότησης στην κοινωνία, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την παραδοσιακή ιδέα ότι οι επενδυτές πρέπει να επιλέγουν ανάμεσα στη δημιουργία κέρδους και στη δημιουργία κοινωνικού αντικτύπου.
Από την Brigitte Bernard-Rau
Σε έναν κόσμο που αντιμετωπίζει πρωτοφανείς περιβαλλοντικές και κοινωνικές προκλήσεις, από την κλιματική αλλαγή και την απώλεια βιοποικιλότητας έως την επισιτιστική ασφάλεια, την ανισότητα, την ευημερία και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, ο χρηματοοικονομικός τομέας υφίσταται αξιοσημείωτο μετασχηματισμό. Οι επενδύσεις αντικτύπου έχουν αναδειχθεί σε μια ισχυρή προσέγγιση που θέτει υπό αμφισβήτηση την παραδοσιακή ιδέα ότι οι επενδυτές πρέπει να επιλέγουν ανάμεσα στη δημιουργία κέρδους και στη δημιουργία κοινωνικού αντικτύπου. Τι ακριβώς όμως είναι οι επενδύσεις αντικτύπου και πώς διαφέρουν από άλλες μορφές βιώσιμης χρηματοδότησης;
Η έννοια των επενδύσεων αντικτύπου
Στον πυρήνα τους, οι επενδύσεις αντικτύπου αποτελούν μια θεμελιώδη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον ρόλο του κεφαλαίου και της χρηματοδότησης στην κοινωνία. Όπως ορίζεται από το δίκτυο Global Impact Investing Network (GIIN) [Παγκόσμιο δίκτυο επενδύσεων αντικτύπου], οι επενδύσεις αντικτύπου συνιστούν μια επενδυτική στρατηγική που περιλαμβάνει «επενδύσεις που πραγματοποιούνται με σκοπό την επίτευξη θετικού, μετρήσιμου κοινωνικού και περιβαλλοντικού αντικτύπου παράλληλα με την οικονομική απόδοση». Ωστόσο, αυτός ο φαινομενικά απλός ορισμός αποκρύπτει το σύνθετο μετασχηματιστικό δυναμικό των επενδύσεων αντικτύπου.
Για να γίνει πλήρως κατανοητός ο διακριτός ρόλος των επενδύσεων αντικτύπου στον σύγχρονο χρηματοοικονομικό τομέα —με την υλιστική του προσέγγιση— είναι απαραίτητο να δούμε πού εντάσσονται αυτές οι επενδύσεις στο ευρύτερο φάσμα των επενδυτικών προσεγγίσεων. Στο ένα άκρο του φάσματος έχουμε τις παραδοσιακές επενδύσεις, όπου η οικονομική απόδοση και η μεγιστοποίηση του κέρδους αποτελούν κυρίαρχη προτεραιότητα και τα κοινωνικά ή τα περιβαλλοντικά ζητήματα δεν διαδραματίζουν κανέναν ρόλο στη λήψη των αποφάσεων. Καθώς προχωράμε σε αυτό το συνεχές, συναντούμε όλο και πιο εξελιγμένες προσεγγίσεις για την ενσωμάτωση κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραγόντων επιδόσεων καθώς και μια ποικιλία επενδύσεων βιώσιμης χρηματοδότησης. Μεταξύ τους, οι επενδύσεις αντικτύπου αποτελούν την απόλυτη επενδυτική στρατηγική, καθώς προωθούν θετικές και μετασχηματιστικές αλλαγές συνδυάζοντας την οικονομική απόδοση με κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς στόχους.
Οι επενδυτικές προσεγγίσεις με λίγα λόγια:
οι παραδοσιακές επενδύσεις εστιάζονται αποκλειστικά στην οικονομική απόδοση, αγνοώντας κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Αυτή η επενδυτική προσέγγιση αποτελεί εδώ και καιρό τον ακρογωνιαίο λίθο των κεφαλαιαγορών·
η ενσωμάτωση των κριτηρίων ΠΚΔ προϋποθέτει τη συμπερίληψη περιβαλλοντικών, κοινωνικών και σχετικών με τη διακυβέρνηση (ΠΚΔ) παραγόντων ως δείκτες κινδύνου στις επενδυτικές αποφάσεις, αλλά δεν τους θεωρεί πρωταρχικούς κινητήριους μοχλούς των επενδύσεων·
η βιώσιμη χρηματοδότηση ενσωματώνει τις πτυχές ΠΚΔ στη λήψη των επενδυτικών αποφάσεων και θεωρεί τη βιωσιμότητα δημιουργό αξίας. Στηρίζει επενδύσεις που αντιμετωπίζουν προκλήσεις βιωσιμότητας και επιφέρουν θετικές κοινωνικές και περιβαλλοντικές αλλαγές. Περιλαμβάνει επίσης επενδύσεις στη μετάβαση, με χρηματοδότηση ήδη φιλικών προς το περιβάλλον δραστηριοτήτων (πράσινη χρηματοδότηση) καθώς και δραστηριοτήτων μετάβασης προς φιλικές προς το περιβάλλον επιδόσεις μακροπρόθεσμα (χρηματοδότηση της μετάβασης)·
οι επενδύσεις αντικτύπου αποτελούν σημαντική αλλαγή στις χρηματοοικονομικές αγορές, είναι ένας «ουσιαστικός αναπροσανατολισμός προς τον αντίκτυπο», και απαντούν στο ερώτημα «Συμβάλλουν οι επενδύσεις στη βιωσιμότητα σε έναν καλύτερο κόσμο;». Επομένως, οι επενδύσεις αντικτύπου εμφανίζονται ως η πλέον θεμιτή προσέγγιση, επιδιώκοντας ενεργά την επίτευξη αφενός οικονομικής απόδοσης και, αφετέρου, μετρήσιμου θετικού κοινωνικού ή περιβαλλοντικού αντικτύπου, με την ίδια προσήλωση.
Οι δύο πλευρές των επενδύσεων αντικτύπου: ευθυγραμμισμένες ή παραγωγικές επενδύσεις
Στις επενδύσεις αντικτύπου, υπάρχει μια κρίσιμη διάκριση μεταξύ των επενδύσεων που ευθυγραμμίζονται με τον αντίκτυπο και των επενδύσεων που παράγουν αντίκτυπο. Η διαφοροποίηση αυτή βοηθά τους επενδυτές να κατανοούν όχι μόνο πού πηγαίνουν τα χρήματά τους, αλλά και το πώς συμβάλλουν σε μια θετική αλλαγή.
Οι επενδύσεις που ευθυγραμμίζονται με τον αντίκτυπο στηρίζουν επιχειρήσεις που έχουν ήδη αποδείξει ότι χρησιμοποιούν θετικές περιβαλλοντικές ή κοινωνικές πρακτικές και έχουν αποδείξει τη προσήλωσή τους στο θετικό αντίκτυπο μέσω των δραστηριοτήτων και των αποτελεσμάτων τους.
Οι επενδύσεις που παράγουν αντίκτυπο δημιουργούν ενεργά νέες λύσεις για κοινωνικές ή περιβαλλοντικές προκλήσεις, εστιάζοντας συχνά στον μετασχηματισμό και τη συστημική αλλαγή.
Αυτή η θεωρητική διάκριση υλοποιείται μέσω πρακτικών εφαρμογών σε διάφορους τομείς.
Καθαρή ενέργεια
Κατά τη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας, οι ευθυγραμμισμένες με τον αντίκτυπο επενδύσεις ενδέχεται να περιλαμβάνουν την αγορά μεριδίων σε καθιερωμένες εταιρείες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ή σε κατασκευαστές ηλεκτρικών οχημάτων. Οι επιχειρήσεις αυτές συμβάλλουν ήδη στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα μέσω των βασικών επιχειρηματικών μοντέλων τους. Οι επενδύσεις που παράγουν αντίκτυπο ακριβώς στον ίδιο τομέα θα μπορούσαν, αντιθέτως, να επικεντρωθούν στη χρηματοδότηση νεοφυών επιχειρήσεων τεχνολογίας συσσωρευτών σε πρώιμο στάδιο ή καινοτόμων κοινοτικών έργων ηλιακής ενέργειας σε υποεξυπηρετούμενες περιοχές, δημιουργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο εντελώς νέες λύσεις για τις ενεργειακές προκλήσεις.
Βιώσιμη γεωργία
Ο τομέας της βιώσιμης γεωργίας αποτελεί ένα ακόμη ενδεικτικό παράδειγμα. Οι επενδυτές που ευθυγραμμίζονται με τον αντίκτυπο θα μπορούσαν να στηρίξουν καθιερωμένους παραγωγούς βιολογικών τροφίμων ή βιώσιμες γεωργικές δραστηριότητες, ενώ οι επενδυτές που παράγουν αντίκτυπο μπορεί να εστιαστούν στην ανάπτυξη νέων αναγεννητικών γεωργικών τεχνικών ή επαναστατικών λύσεων αστικής γεωργίας που θα μπορούσαν να μετασχηματίσουν τον τρόπο παραγωγής τροφίμων.
Κοινωνικός αντίκτυπος
Στη σφαίρα του κοινωνικού αντικτύπου, οι ευθυγραμμισμένες επενδύσεις συχνά στηρίζουν τις εταιρείες που ακολουθούν ισχυρές πολιτικές υπέρ της πολυμορφίας και εφαρμόζουν δίκαιες εργασιακές πρακτικές. Αντιθέτως, οι παραγωγικές επενδύσεις μπορεί να χρηματοδοτήσουν νέες, οικονομικά προσιτές οικιστικές λύσεις ή πρωτοπόρες λύσεις εκπαιδευτικής τεχνολογίας για υποεξυπηρετούμενες κοινότητες, δημιουργώντας ενεργά νέες οδούς προς την κοινωνική δικαιοσύνη.
Η επενδυτική διαδικασία: από την πρόθεση έως τον αντίκτυπο
Η επιτυχία των επενδύσεων αντικτύπου απαιτεί αυστηρή διαδικασία, η οποία, με σκοπό την επίτευξη θετικών κοινωνικών και περιβαλλοντικών αλλαγών, αρχίζει με τον καθορισμό σαφών στόχων αντικτύπου. Οι επενδυτές πρέπει να προσδιορίσουν συγκεκριμένα περιβαλλοντικά ή κοινωνικά αποτελέσματα που επιδιώκουν να επιτύχουν, να καθορίσουν μετρήσιμους στόχους και συχνά να ευθυγραμμίσουν τους στόχους αυτούς με καθιερωμένα πλαίσια, όπως το παγκόσμιο πλαίσιο δεικτών των Ηνωμένων Εθνών για τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης και τις 169 ειδικές επιδιώξεις τους στην Ατζέντα του 2030.
Αυτή η σκοπιμότητα διακρίνει τις επενδύσεις αντικτύπου από άλλες μορφές βιώσιμης χρηματοδότησης. Απαιτεί από τους επενδυτές που είναι προσανατολισμένοι στον αντίκτυπο να ξεκινήσουν μια διαδικασία δέουσας επιμέλειας, η οποία θα αξιολογεί ενδελεχώς τόσο τις χρηματοοικονομικές επιδόσεις όσο και την ικανότητα παραγωγής και μέτρησης ουσιαστικών κοινωνικών ή περιβαλλοντικών αποτελεσμάτων.
Η χρηματοοικονομική αξιολόγηση μιας επένδυσης αποτελεί καθιερωμένη πρακτική, η οποία υποστηρίζεται από τυποποιημένους δείκτες μέτρησης και αξιόπιστες μεθοδολογίες. Ωστόσο, η μη χρηματοοικονομική αξιολόγηση, όπως η αξιολόγηση κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων, παραμένει συγκριτικά λιγότερο ανεπτυγμένη και στερείται οικουμενικών πλαισίων. Ως εκ τούτου, οι επενδυτές πρέπει να υπερβούν την παραδοσιακή χρηματοοικονομική ανάλυση για να αξιολογήσουν τον βαθμό προσήλωσης μιας επιχείρησης στον αντίκτυπο. Αυτό περιλαμβάνει την αξιολόγηση της προσήλωσης της διοίκησης στην επίτευξη των στόχων αντικτύπου, της ικανότητάς της να μετρά αποτελεσματικά τον αντίκτυπο και της δυνατότητάς της να δημοσιοποιεί με διαφάνεια και να υποβάλλει εκθέσεις όσον αφορά τα αποτελέσματα. Η διαδικασία αξιολόγησης περιλαμβάνει συχνά την εξέταση ειδικών δεικτών μέτρησης αντικτύπου προσαρμοσμένων στους στόχους της επένδυσης, διασφαλίζοντας την ευθυγράμμιση με αναγνωρισμένα πλαίσια, όπως το IRIS+ ή η Impact Management Platform (IMP, 2024) [Πλατφόρμα διαχείρισης αντικτύπου).
Επιπλέον, για την ενίσχυση της διαδικασίας δέουσας επιμέλειας, είναι απαραίτητη η διάκριση μεταξύ του «αντικτύπου της εταιρείας» και του «αντικτύπου των επενδυτών». Ο αντίκτυπος της εταιρείας είναι οι άμεσες κοινωνικές ή περιβαλλοντικές επιπτώσεις που προκύπτουν από τις δραστηριότητες και τα προϊόντα μιας εταιρείας. Αντιθέτως, ο αντίκτυπος των επενδυτών είναι η επιρροή που έχουν οι επενδυτές στη συμπεριφορά και τα αποτελέσματα μιας εταιρείας μέσω των επενδυτικών επιλογών και των στρατηγικών ενεργού συμμετοχής τους. Η κατανόηση αυτής της διαφοράς είναι ζωτικής σημασίας για την ακριβή αξιολόγηση του συνολικού αντικτύπου των επενδύσεων και την ανάπτυξη αποτελεσματικών πρακτικών μέτρησης του αντικτύπου.
Προκλήσεις, πολυπλοκότητα και προβληματισμοί
Μολονότι είναι πολλά υποσχόμενες, οι επενδύσεις αντικτύπου αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια:
μέτρηση αντικτύπου: ελλείψει τυποποιημένων δεικτών μέτρησης, είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθούν ή να συγκριθούν τα κοινωνικά και τα περιβαλλοντικά αποτελέσματα. Η διαφάνεια και η αυστηρή παρακολούθηση και η υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις μετρήσεις αντικτύπου είναι ζωτικής σημασίας για την εξασφάλιση συνέπειας και την υποχρέωση λογοδοσίας, διασφαλίζοντας ότι οι ισχυρισμοί σχετικά με τον αντίκτυπο τεκμηριώνονται με αποδεικτικά στοιχεία·
προκλήσεις όσον αφορά τον καταλογισμό: είναι δύσκολο να απομονωθούν οι επιπτώσεις συγκεκριμένων επενδύσεων εν μέσω ευρύτερων συστημικών αλλαγών και να καταλογιστούν σε συγκεκριμένες επενδύσεις. Ο προσδιορισμός του ποσοστού της παρατηρούμενης μεταβολής που μπορεί να καταλογιστεί άμεσα σε συγκεκριμένη επένδυση παραμένει μία από τις πιο επίμονες προκλήσεις όσον αφορά τις επενδύσεις αντικτύπου. Για παράδειγμα, οι βελτιώσεις στον ΣΒΑ 3 («Καλή υγεία και ευημερία») μπορεί να είναι αποτέλεσμα συνδυασμού επενδύσεων σε εγκαταστάσεις ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, εκπαίδευση και υποδομές, και όχι μιας ενιαίας στοχευμένης επένδυσης. Η ανάπτυξη μεθοδολογιών όπως η ανάλυση αντιπαραδείγματος και η σύγκριση ομάδων ελέγχου είναι απαραίτητη, αλλά μπορεί να απαιτεί υψηλή ένταση πόρων και να μην είναι πάντοτε εφικτή, ιδίως για μικρότερα έργα ή αναπτυσσόμενες αγορές·
ψευδείς ισχυρισμού σχετικά με τον αντίκτυπο («impact washing»): οι υπερβολικοί ή ψευδείς ισχυρισμοί εταιρειών ή ταμείων σχετικά με τον κοινωνικό ή περιβαλλοντικό τους αντίκτυπο υπονομεύουν την εμπιστοσύνη στον τομέα. Για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης και της ακεραιότητας σε ολόκληρο τον τομέα των επενδύσεων αντικτύπου, η διαφανής υποβολή εκθέσεων και οι επαληθευμένες δηλώσεις αντικτύπου είναι υψίστης σημασίας (ITF). Η ύπαρξη σαφών προτύπων για τη μέτρηση του αντικτύπου και αξιόπιστων μεθόδων επαλήθευσης, σε συνδυασμό με ελέγχους από τρίτους και ανεξάρτητη πιστοποίηση, είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της αξιοπιστίας.
Απελευθέρωση του μετασχηματιστικού δυναμικού των επενδύσεων αντικτύπου
Οι επενδύσεις αντικτύπου βρίσκονται στην πρώτη γραμμή ενός ριζικού μετασχηματισμού του παγκόσμιου χρηματοοικονομικού τομέα, αντιπροσωπεύοντας κάτι πολύ περισσότερο από μια ακόμη επενδυτική στρατηγική. Ενσαρκώνουν τον θεμελιώδη επαναπροσδιορισμό του ρόλου του χρηματοοικονομικού τομέα στην κοινωνία. Θέτουν υπό αμφισβήτηση την παραδοσιακή πεποίθηση ότι η οικονομική απόδοση και ο θετικός κοινωνικός και περιβαλλοντικός αντίκτυπος πρέπει να ανήκουν σε ξεχωριστές σφαίρες.
Η εξέλιξη των επενδύσεων αντικτύπου έχει καταδείξει ότι οι επενδυτές μπορούν ταυτόχρονα να επιδιώκουν επικερδείς αποδόσεις, συμβάλλοντας παράλληλα σε ουσιαστικές κοινωνικές και περιβαλλοντικές αλλαγές. Συνδυάζοντας την επιδίωξη σκοπού με την επιδίωξη κέρδους, οι επενδύσεις αντικτύπου παρέχουν μια πειστική προσέγγιση για ένα χρηματοοικονομικό σύστημα στην υπηρεσία τόσο των ανθρώπων όσο και του πλανήτη.
Η Brigitte Bernard-Rau είναι μεταδιδακτορική ερευνήτρια και συνεργάτιδα στη Σχολή Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Αμβούργου. Η έρευνά της επικεντρώνεται σε αξιολογήσεις ΠΚΔ και σε οργανισμούς αξιολόγησης, στη βιώσιμη χρηματοδότηση, στις κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις, στις επενδύσεις αντικτύπου και στην εταιρική κοινωνική ευθύνη. Πρόσφατα εξέδωσε το βιβλίο με τίτλο Sustainability Stories: The Power of Narratives to Understand Global Challenges [Ιστορίες βιωσιμότητας: Η δύναμη των αφηγημάτων για την κατανόηση των παγκόσμιων προκλήσεων] (εκδόσεις Springer Nature, 2024). Το βιβλίο περιέχει πάνω από 30 ελπιδοφόρες ιστορίες διαφόρων συγγραφέων από ολόκληρο τον κόσμο, οι οποίοι μιλούν για διάφορους τρόπους συμμετοχής στο κοινό καλό και για την επίτευξη θετικού μετασχηματισμού στις κοινότητες, στις επαγγελματικές πρακτικές και στη ζωή των ανθρώπων.
Η νεαρή ακτιβίστρια για το κλίμα και τα ανθρώπινα δικαιώματα και συνιδρύτρια της Νεολαίας για το Κλίμα του Βελγίου Adélaïde Charlier απαριθμεί όλα τα προβλήματα της συμφωνίας στην οποία κατέληξε η COP29 για το κλίμα στο Μπακού, πρωτεύουσα του Αζερμπαϊτζάν. Για πολλούς σύμβολο της κλονισμένης εμπιστοσύνης και της κλιματικής ανισότητας, η COP29 άφησε γεύση πικρής απογοήτευσης στα ευάλωτα κράτη και την κοινωνία των πολιτών.
Η νεαρή ακτιβίστρια για το κλίμα και τα ανθρώπινα δικαιώματα και συνιδρύτρια της Νεολαίας για το Κλίμα του Βελγίου Adélaïde Charlier απαριθμεί όλα τα προβλήματα της συμφωνίας στην οποία κατέληξε η COP29 για το κλίμα στο Μπακού, πρωτεύουσα του Αζερμπαϊτζάν. Για πολλούς σύμβολο της κλονισμένης εμπιστοσύνης και της κλιματικής ανισότητας, η COP29 άφησε γεύση πικρής απογοήτευσης στα ευάλωτα κράτη και την κοινωνία των πολιτών.
Η πρόσφατη διάσκεψη COP29 για το κλίμα στο Μπακού άφησε τον κόσμο διχασμένο, με τα ευάλωτα έθνη και την κοινωνία των πολιτών να εκφράζουν βαθιά απογοήτευση για αυτό που θεωρούν προδοσία της εμπιστοσύνης τους. Παρότι επετεύχθη συμφωνία —που υπόσχεται 300 δισ. δολάρια ΗΠΑ ετησίως προς στήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών στην προσπάθειά τους να προσαρμοστούν στην κλιματική αλλαγή έως το 2035— αυτή υστερεί κατά πολύ των επειγουσών αναγκών των χωρών που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης.
«Η μη επίτευξη συμφωνίας είναι καλύτερη από μια κακή συμφωνία»
Ο Harjeet Singh, διευθυντής παγκόσμιας συνεργασίας στην Πρωτοβουλία της Συνθήκης για τη μη διάδοση των ορυκτών καυσίμων, έθεσε τον τόνο 24 ώρες πριν από την έγκριση της τελικής συμφωνίας: «Η μη επίτευξη συμφωνίας είναι καλύτερη από μια κακή συμφωνία». Η δήλωσή του απηχούσε την αυξανόμενη ένταση μεταξύ των πληττόμενων χωρών, της κοινωνίας των πολιτών και των πλουσιότερων εθνών. Μέχρι την Κυριακή, η διάσκεψη είχε παρουσιάσει μια απογοητευτική πραγματικότητα, έχοντας θέσει έναν μόνο οικονομικό στόχο: τη δέσμευση «300 δισ. δολαρίων ΗΠΑ ετησίως έως το 2035». Ο στόχος αυτός είναι αστείος, καθώς είναι πολύ χαμηλότερος από ό,τι είχαν ζητήσει συλλογικά τα ευάλωτα έθνη (1,3 τρισ. δολάρια ΗΠΑ για την κάλυψη των αναγκών τους όσον αφορά την προσαρμογή, τον μετριασμό και την αντιμετώπιση των απωλειών και των ζημιών).
Η συμφωνία συνδέεται με τον νέο συλλογικό ποσοτικοποιημένο στόχο (NCQG), ο οποίος προορίζεται για τη χρηματοδότηση της κλιματικής μετάβασης στις αναπτυσσόμενες χώρες. Αν και το ποσό είναι τριπλάσιο από τον στόχο των 100 δισ. δολαρίων ΗΠΑ που είχε τεθεί το 2009, ο οποίος δεν επιτεύχθηκε παρά με δύο χρόνια καθυστέρηση το 2022, εξακολουθεί να απέχει πολύ από το να είναι επαρκές. Η ανάληψη υποχρεώσεων ύψους 100 δισ. δολαρίων ΗΠΑ του 2009, λαμβανομένου υπόψη του πληθωρισμού, θα αντιστοιχούσε σε 258 δισ. δολάρια ΗΠΑ το 2035, πράγμα που σημαίνει πραγματική αύξηση μόνο κατά 42 δισ. δολάρια σε πραγματικές προσπάθειες. Το κάλεσμα των ευάλωτων εθνών ήταν σαφές: «Τρισεκατομμύρια, όχι δισεκατομμύρια».
Η δομή του προτεινόμενου δημοσιονομικού στόχου είναι εξίσου απογοητευτική με το ίδιο το ποσό. Δεν διαθέτει καμία συγκεκριμένη δέσμευση για μηχανισμούς δημόσιας χρηματοδότησης, όπως επιχορηγήσεις ή επιδοτήσεις, που είναι ζωτικής σημασίας για τις χώρες του Παγκόσμιου Νότου.
Επιπλέον, δεν υπάρχουν επιμέρους στόχοι για την επαρκή χρηματοδότηση του μετριασμού, της προσαρμογής και της αντιμετώπισης των απωλειών και των ζημιών. Η έλλειψη σαφούς εστίασης στην προσαρμογή, σε συνδυασμό με δυσανάλογη έμφαση στον μετριασμό που χρηματοδοτείται κυρίως από πολυμερείς τράπεζες ανάπτυξης και τον ιδιωτικό τομέα, καταδεικνύει τη συνεχιζόμενη αδυναμία άντλησης διδαγμάτων από το 2009, όπου η προσαρμογή υποχρηματοδοτήθηκε σημαντικά, η οποία επιδεινώνεται από την απουσία λογοδοσίας και ειδικής χρηματοδότησης για απώλειες και ζημίες.
Επιπλέον, μολονότι αναφέρονται οι απώλειες και οι ζημίες, η αναφορά αυτή είναι γενικόλογη και επιφανειακή, αντί αυτές να ενσωματώνονται ουσιαστικά στη συμφωνία. Το πλαίσιο αφήνει επίσης ορθάνοιχτη την πόρτα στην έντονη εξάρτηση από την ιδιωτική χρηματοδότηση, συμπεριλαμβανομένων των συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, των ιδιωτικών επενδύσεων ελαχιστοποιημένου κινδύνου που υποστηρίζονται από δημόσιους πόρους και των πλήρως ιδιωτικών επενδύσεων, οι οποίες ενθαρρύνονται ενεργά.
Αγνοώντας τις ευθύνες του παρελθόντος
Πέρα από την ανεπαρκή χρηματοδότηση, η συμφωνία αποκάλυψε βαθιές ρωγμές στην κλιματική διπλωματία. Τα πλουσιότερα έθνη αγνοούν τη διαφοροποιημένη ευθύνη, μετατοπίζοντας μέρος του οικονομικού βάρους σε ευάλωτες χώρες που ήδη επωμίζονται το μεγαλύτερο μέρος των κλιματικών επιπτώσεων. Κράτη όπως η Ινδία, η Κούβα, η Βολιβία και η Νιγηρία εξέφρασαν την οργή τους, κατηγορώντας τις πλούσιες χώρες ότι δεν πληρώνουν για τις παρελθούσες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου τους.
Η αδιαφορία αυτή έκανε θρύψαλα την εμπιστοσύνη, με εντάσεις που έφθασαν σε πρωτοφανή επίπεδα στην ιστορία των διαπραγματεύσεων της COP. Η τρέχουσα δέσμευση ύψους 300 δισ. δολαρίων ΗΠΑ χωλαίνει σε σύγκριση με το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ΗΠΑ που οι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ εκτιμούν ως ελάχιστη επένδυση που απαιτείται για τις αναπτυσσόμενες χώρες (εξαιρουμένης της Κίνας) έως το 2035.
Κακή συμφωνία υπό πίεση
Τα φτωχότερα και πλέον ευάλωτα έθνη του κόσμου, συμπεριλαμβανομένων των 45 λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών (ΛΑΧ) και 40 μικρών νησιωτικών κρατών, αποδέχθηκαν τελικά τη συμφωνία υπό τεράστια πολιτική πίεση. Ο φόβος της μη σύναψης συμφωνίας, ιδίως με το ενδεχόμενο μιας προεδρίας Trump να απειλεί τη μελλοντική πρόοδο όσον αφορά το κλίμα, τις άφησε χωρίς επιλογή. Για πολλούς, επρόκειτο για πικρό συμβιβασμό: αποδοχή ανεπαρκούς χρηματοδότησης για την εξασφάλιση άμεσης βοήθειας.
Το τίμημα της καθυστέρησης
Αυτή η «κακή συμφωνία» δεν αποτελεί απλώς πλήγμα στις διπλωματικές σχέσεις· θα έχει καταστροφικές συνέπειες για εκατομμύρια ζωές. Τα ευάλωτα έθνη έχουν ήδη ωθηθεί στα όριά τους λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων, ανόδου της στάθμης της θάλασσας και έλλειψης πόρων. Οι κυβερνήσεις των πλουσιότερων εθνών πρέπει να αναγνωρίσουν ότι οι επενδύσεις στη δράση για το κλίμα τώρα θα κοστίσουν πολύ λιγότερο απ’ ό,τι η αναμονή για την αύξηση του καταστροφικού λογαριασμού που η Φύση μας βάζει να πληρώσουμε.
Το αποτέλεσμα της COP29 μας υπενθυμίζει με ξεκάθαρο τρόπο πως η κλιματική κρίση απαιτεί τολμηρή, επείγουσα δράση και δικαιοσύνη για όσους πλήττονται περισσότερο. Χωρίς μετασχηματιστικές δεσμεύσεις, εμβαθύνουμε ετησίως τις διαφορές μεταξύ του παγκόσμιου Βορρά και του Νότου, υπονομεύοντας την ίδια την ουσία της παγκόσμιας συνεργασίας για το κλίμα.
Καθώς το βλέμμα μας στρέφεται στην COP30, είναι σαφές ότι ο αγώνας για την κλιματική δικαιοσύνη κάθε άλλο παρά έχει τελειώσει.
Η Adélaïde Charlier είναι 23χρονη Ευρωπαία ακτιβίστρια για την κλιματική δικαιοσύνη, γνωστότερη ως συνιδρύτρια της Νεολαίας για το Κλίμα του Βελγίου και πρόσφατα ως ιδρύτρια της οργάνωσης Bridge (γεφύρωση της πολιτικής για τη νεολαία και για το κλίμα). Περιλαμβάνεται επίσης στον κατάλογο 30under30 του Forbes Βελγίου για το 2024.
Η Βουλγαρία και η Ρουμανία πληρούσαν τις προϋποθέσεις προσχώρησης στον χώρο Σένγκεν από το 2011. Ωστόσο, 13 χρόνια αργότερα, δεν έχουν ακόμη αποκομίσει πλήρως τα οφέλη της ελεύθερης κυκλοφορίας. Η απόκλιση αυτή έχει πολιτικό κόστος και δίνει τροφή τον ευρωσκεπτικισμό.
Η Βουλγαρία και η Ρουμανία πληρούσαν τις προϋποθέσεις προσχώρησης στον χώρο Σένγκεν από το 2011. Ωστόσο, 13 χρόνια αργότερα, δεν έχουν ακόμη αποκομίσει πλήρως τα οφέλη της ελεύθερης κυκλοφορίας. Η απόκλιση αυτή έχει πολιτικό κόστος και δίνει τροφή τον ευρωσκεπτικισμό.
Κατά τη σύνοδο του Συμβουλίου που πραγματοποιήθηκε στις 22 Νοεμβρίου στη Βουδαπέστη, οι υπουργοί Εσωτερικών της Ουγγαρίας, της Αυστρίας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας συμφώνησαν να δρομολογήσουν τα αναγκαία μέτρα με σκοπό τον ορισμό ημερομηνίας για την άρση των ελέγχων στα χερσαία σύνορα, υπό την προϋπόθεση ότι θα καταβληθούν εντονότερες προσπάθειες αναχαίτισης των παράτυπων μεταναστών που φθάνουν μέσω της οδού των Δυτικών Βαλκανίων.
Η συμφωνία του Σένγκεν είναι πολύ σημαντική για την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων, αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων εντός της ΕΕ και αποτελεί βασικό παράγοντα της επιτυχημένης οικονομικής πορείας της ΕΕ. Οι περιορισμοί υπονομεύουν την ανταγωνιστικότητα και την οικονομική ανάπτυξη της ΕΕ και παρεμποδίζουν την υλοποίηση της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς, όπως προβλέπεται στις Συνθήκες.
Επί σειρά ετών, τα κράτη μέλη επανέφεραν προσωρινά τους συνοριακούς ελέγχους. Ωστόσο, ο οικονομικός και κοινωνικός αντίκτυπος αυτών των αποφάσεων στην ενιαία αγορά δεν έχει αποτελέσει αντικείμενο αξιολόγησης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αξιολογεί τους φραγμούς στο εμπόριο, αλλά η αξιολόγηση αυτή καλύπτει αποκλειστικά και μόνο τους αποκλεισμούς των συνόρων, τις διαδηλώσεις και τις επιθέσεις κατά φορτηγών. Οι επιπτώσεις των ελέγχων στα χερσαία σύνορα, συμπεριλαμβανομένης της προσωρινής επαναφοράς των συνοριακών ελέγχων από τα κράτη μέλη του χώρου Σένγκεν, δεν λαμβάνονται υπόψη.
Το 2023, το Συμβούλιο συμφώνησε να άρει τους ελέγχους στα εσωτερικά εναέρια και θαλάσσια σύνορα με τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία από τις 31 Μαρτίου 2024 και μετά. Ωστόσο, οι έλεγχοι στα εσωτερικά χερσαία σύνορα διατηρήθηκαν, χωρίς να οριστεί ημερομηνία για την άρση τους, επιφέροντας σημαντικό κόστος και εμποδίζοντας τις εταιρείες να αξιοποιήσουν πλήρως τα οφέλη της ενιαίας αγοράς.
Με τη λήψη μέτρων για την πλήρη ενσωμάτωση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας στον χώρο Σένγκεν, η ΕΕ μπορεί να ενισχύσει την εσωτερική της συνοχή, να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητά της και να περιφρουρήσει τις θεμελιώδεις αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας και της αλληλεγγύης που αποτελούν τη βάση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστήριξε ότι η παραμονή μιας χώρας εκτός του χώρου Σένγκεν μπορεί να επηρεάσει τις προσδοκίες των αγορών για το καθεστώς της χώρας αυτής εντός της ΕΕ. Πρόκειται για πολιτικό μήνυμα που θα μπορούσε να επηρεάσει τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων, τις τιμές των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και τα επιτόκια των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών, αλλά και να βλάψει την πραγματική οικονομία.
Και οι δύο χώρες καταβάλλουν ετησίως δισεκατομμύρια ευρώ λόγω αυξημένων εξόδων υλικοτεχνικής υποστήριξης, καθυστερήσεων κατά τις παραδόσεις αγαθών και εξοπλισμού και υψηλότερου κόστους για τα καύσιμα και τους οδηγούς. Το άμεσο αυτό κόστος μετακυλίεται αναπόφευκτα στους καταναλωτές μέσω υψηλότερων τιμών και έχει αντίκτυπο στη σωματική και την ψυχική υγεία των εργαζομένων.
Η κατάσταση αυτή αποτελεί τροχοπέδη για τον τουρισμό, ενώ συγχρόνως εμποδίζει την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, περιορίζοντας τις ευκαιρίες των Ρουμάνων και Βουλγάρων εργαζομένων να αναζητήσουν εργασία στα γειτονικά κράτη μέλη. Ο περιορισμός αυτός επηρεάζει τους κλάδους των κατασκευών, της γεωργίας και των υπηρεσιών, οι οποίοι εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εποχικούς και προσωρινούς εργαζομένους.
Στην έκθεσή του για το μέλλον της ενιαίας αγοράς, ο Enrico Letta τάχθηκε υπέρ σθεναρής αντίδρασης σε κάθε προσπάθεια περιορισμού της ελεύθερης κυκλοφορίας μεταξύ των κρατών μελών, όπως μεταξύ άλλων στους τεχνικούς περιορισμούς που ισχύουν για τα δρομολόγια και τις οδικές μεταφορές, καθώς και σε οποιαδήποτε αναστολή της συμφωνίας του Σένγκεν.
Είναι πλέον καιρός να ορίσει το Συμβούλιο ημερομηνία για την άρση των ελέγχων στα χερσαία σύνορα μεταξύ της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και των άλλων κρατών μελών που είναι μέλη του χώρου Σένγκεν. Τελική απόφαση επί του θέματος αναμένεται να ληφθεί κατά τη σύνοδο του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ στις 12 Δεκεμβρίου.
