Από τον Stefano Mallia, προέδρο της Ομάδας των Εργοδοτών της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής
Με την εμπειρία που αποκτήθηκε τις δύο τελευταίες δεκαετίες και μετά τα επτά κύματα διεύρυνσης από την έναρξη του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, θα ήταν ίσως σκόπιμο να εορταστεί η επέτειος της «μεγάλης διεύρυνσης» του 2004 με στοιχεία και αριθμούς, προκειμένου να χαλιναγωγηθούν οι συναισθηματικά φορτισμένες συζητήσεις ενόψει των ευρωεκλογών του Ιουνίου.
Από τον Stefano Mallia, προέδρο της Ομάδας των Εργοδοτών της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής
Με την εμπειρία που αποκτήθηκε τις δύο τελευταίες δεκαετίες και μετά τα επτά κύματα διεύρυνσης από την έναρξη του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, θα ήταν ίσως σκόπιμο να εορταστεί η επέτειος της «μεγάλης διεύρυνσης» του 2004 με στοιχεία και αριθμούς, προκειμένου να χαλιναγωγηθούν οι συναισθηματικά φορτισμένες συζητήσεις ενόψει των ευρωεκλογών του Ιουνίου.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία, ο οποίος συνεχίζεται για τρίτο έτος, έχει ωθήσει το ζήτημα της διεύρυνσης στην πρώτη γραμμή του ευρωπαϊκού γεωπολιτικού θεματολογίου. Το καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας που χορηγήθηκε άμεσα στην Ουκρανία, τη Μολδαβία, τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη και τη Γεωργία, καθώς και οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις που ξεκίνησαν επιτέλους με τη Βόρεια Μακεδονία και την Αλβανία, αποτελούν θετικά επιτεύγματα για μια πολιτική που έχει παραμείνει στάσιμη εδώ και χρόνια.
Για να διατηρηθεί η τρέχουσα πορεία αυτής της νέας δυναμικής, θα πρέπει να αποσαφηνιστούν τα οικονομικά επιχειρήματα υπέρ μιας διεύρυνσης.
Ασφαλώς, ο εκδημοκρατισμός και το κράτος δικαίου αποτελούν αναμφισβήτητες αρχές, όπως και η αξιοκρατική προσέγγιση της διαδικασίας διεύρυνσης, η οποία δεν επιτρέπει περικοπές. Εντέλει, ωστόσο, οι πολίτες πρέπει να καθησυχαστούν για τα δυνητικά οικονομικά οφέλη και την ευημερία που μπορεί να αποφέρει αυτή η διαδικασία για την επόμενη γενιά Ευρωπαίων.
Εάν το παρελθόν μπορεί να προσφέρει οποιαδήποτε ένδειξη για το μέλλον, μπορούμε να πούμε με ασφάλεια ότι η επιχειρηματική σκοπιμότητα είναι αδιαμφισβήτητη. Οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ παλαιών και νέων κρατών μελών σχεδόν τριπλασιάστηκαν κατά τη διάρκεια της επίσημης προενταξιακής διαδικασίας από το 1994 έως το 2004 και πενταπλασιάστηκαν μάλιστα μεταξύ των νέων κρατών μελών. Η οικονομία της ΕΕ-15 εκείνη την εποχή σημείωνε κατά μέσο όρο αύξηση της τάξης του 4 % ετησίως από την έναρξη της ενταξιακής διαδικασίας έως το 2008, με την εν λόγω διαδικασία προσχώρησης να συμβάλλει στο ήμισυ αυτής της αύξησης και με τη δημιουργία 3 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας μεταξύ 2002 και 2008.
Η πανδημία COVID-19 και ο πόλεμος στην Ουκρανία κατέδειξαν ότι η ΕΕ πρέπει να επανεξετάσει την οικονομική ανθεκτικότητά της, ιδίως στο πλαίσιο της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης. Με το REPowerEU προβλέπεται αύξηση της ευρωπαϊκής παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Σύμφωνα με την πράξη για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών και την πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, το 40 % των πράσινων αλυσίδων αξίας και των αξιακών αλυσίδων των κρίσιμων πρώτων υλών θα πρέπει να ανακατευθυνθούν προς την ΕΕ. Οι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες, ιδίως η Ουκρανία, μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο, παρέχοντας μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια.
Όσον αφορά τους φυσικούς πόρους, η Ουκρανία κατέχει τα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου στην Ευρώπη, μετά τη Νορβηγία. Κατατάσσεται επίσης μεταξύ των μεγαλύτερων παραγωγών υδροηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη και θα μπορούσε να την αυξήσει ακόμη περισσότερο, παράλληλα με την παραγωγή ενέργειας από άλλες πράσινες πηγές ενέργειας, όπως η αιολική, η ηλιακή και η βιομάζα. Η Ουκρανία είναι επίσης σημαντικός εξαγωγέας μετάλλων και φιλοξενεί κοιτάσματα λιθίου και σπάνιων γαιών, τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για την πράσινη και την ψηφιακή βιομηχανία.
Ταυτόχρονα, ο γεωργικός κλάδος της Ουκρανίας είναι ένας από τους μεγαλύτερους στον κόσμο. Η ένταξή της στην ενιαία αγορά θα αύξανε σημαντικά την επισιτιστική ασφάλεια της ΕΕ.
Τα οφέλη της αυξημένης συμμετοχής των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων στην ενιαία αγορά είναι επίσης απολύτως σαφή. Ενδεικτικά, το ΑΕΠ της Κροατίας αυξάνεται σταθερά από την προσχώρησή της στην ΕΕ το 2013, γεγονός που μεταφράζεται σε υψηλότερα εισοδήματα για τους πολίτες της, με μέση αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ κατά 67 % (από 10 440 ευρώ το 2013 σε πάνω από 17 240 ευρώ).
Η πορεία προς την ένταξη στην ΕΕ για έως και εννέα νέες χώρες θα είναι επίπονη, αλλά δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική λύση: εάν η ΕΕ επιθυμεί να αποτελέσει παγκόσμια δύναμη, πρέπει πρώτα να καταστεί τοπική δύναμη.
Ο ειδικός προσκεκλημένος μας, πρώην Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Pat Cox, θυμάται τη «μεγάλη διεύρυνση» προ εικοσαετίας ως μια περίοδο μεγάλων προσδοκιών, όταν η ήπειρος πήρε επιτέλους μια μεγάλη ανάσα και με τους δύο πνεύμονές της: τον ανατολικό και τον δυτικό. Και ενώ ο μύθος του Πούτιν περί σλαβικής αδελφότητας γεννιέται εν μέσω εκρήξεων βαλλιστικών πυραύλων, η ΕΕ παραμένει μια εθελοντική ένωση ελεύθερων και κυρίαρχων λαών, που βασίζεται στις θεμελιώδεις αξίες του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ισότητας και του κράτους δικαίου.
Ο ειδικός προσκεκλημένος μας, πρώην Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Pat Cox, θυμάται τη «μεγάλη διεύρυνση» προ εικοσαετίας ως μια περίοδο μεγάλων προσδοκιών, όταν η ήπειρος πήρε επιτέλους μια μεγάλη ανάσα και με τους δύο πνεύμονές της: τον ανατολικό και τον δυτικό. Και ενώ ο μύθος του Πούτιν περί σλαβικής αδελφότητας γεννιέται εν μέσω εκρήξεων βαλλιστικών πυραύλων, η ΕΕ παραμένει μια εθελοντική ένωση ελεύθερων και κυρίαρχων λαών, που βασίζεται στις θεμελιώδεις αξίες του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ισότητας και του κράτους δικαίου.
Η εκδήλωση που διοργανώθηκε στο Δουβλίνο από την Ιρλανδική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, την 1η Μαΐου 2004, και η τελετή υποδοχής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο, στις 3 Μαΐου 2004, κατ’ εμέ ξεχωρίζουν πολιτικά αλλά και συναισθηματικά ως ημέρες άκρως θετικές και ελπιδοφόρες και ως συμβολικές πράξεις επιστροφής στο σπίτι και επανένωσης, με την ήπειρο να παίρνει βαθιά ανάσα και με τους δύο πνεύμονές της: τον ανατολικό και τον δυτικό. Στο Δουβλίνο, ο Seamus Heaney διαβάζει το ποίημά του Beacons at Bealtaine εκφράζοντας την περιρρέουσα αισιοδοξία, δηλαδή ότι αυτή η ιστορική διεύρυνση θα μπορούσε «να δονήσει τα χείλη, να ωθήσει το πνεύμα και να κάνει τα νέα νοήματα να λάμψουν». Στο Στρασβούργο, οι δέκα εθνικές σημαίες των νέων κρατών μελών τοποθετήθηκαν σε τεράστιους ιστούς που κατασκευάστηκαν στα ναυπηγεία του Γκντανσκ, δώρο από την Πολωνία. Το ταξίδι τους στο Στρασβούργο ήταν μια συμβολική υπόμνηση της πορείας από τον κομμουνισμό προς την ελευθερία, που ενσαρκώθηκε με την παρουσία του Lech Wałęsa.
Φυσικά, η εκδήλωση υπήρξε για όλους η κορύφωση μιας μακράς και σύνθετης διαδικασίας αμοιβαίας προετοιμασίας επί σειρά ετών. Υπήρχε χαρά αλλά και ανακούφιση καθώς κόπηκε το νήμα σε έναν μαραθώνιο πολιτικής και διεργασιών για όλους τους εμπλεκομένους.
Ισχυρίζομαι ότι η διεύρυνση ήταν ίσως το ισχυρότερο μετασχηματιστικό και επιτυχημένο εργαλείο πολιτικής της ΕΕ κατά τις τελευταίες πέντε δεκαετίες. Η χώρα μου, η Ιρλανδία, προσχώρησε κατά την πρώτη διεύρυνση, την 1η Ιανουαρίου 1973, το φτωχότερο κράτος/περιφέρεια της τότε Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας. Η πρόσβαση σε μια μεγάλη αγορά, σε συνδυασμό με την αλληλεγγύη της ΕΕ μέσω περιφερειακών και μεταγενέστερων ταμείων συνοχής κατά τις πρώτες δεκαετίες της προσχώρησης, υψηλότερων προτύπων για την ισότητα των φύλων και την περιβαλλοντική πολιτική, στήριξης της ειρηνευτικής διαδικασίας στη Βόρεια Ιρλανδία και αναγνώρισης των μοναδικών δυσχερών συνεπειών του Brexit για την Ιρλανδία, του μοναδικού κράτους της ΕΕ που μοιράζεται χερσαία σύνορα με το Ηνωμένο Βασίλειο, όλα συνέβαλαν σε μια ιδιαίτερα θετική εμπειρία και έκβαση. Η διαδρομή δεν ήταν εύκολη, ιδίως κατά τη διάρκεια της κρίσης στην ευρωζώνη, αλλά σε απόλυτους όρους ο απολογισμός είναι άκρως θετικός.
Παρότι αφενός θεωρώ σεβαστή αλλά αφετέρου με θλίβει η απόφαση του Ηνωμένου Βασιλείου να αποχωρήσει από την Ένωση, αυτή αποδεικνύει ξεκάθαρα ένα πράγμα: η ΕΕ είναι μια εθελοντική Ένωση ελεύθερων και κυρίαρχων λαών — ελεύθερων να προσχωρούν, ελεύθερων να αποχωρούν. Πόσο έντονη είναι η αντίθεση με τον νεο-ιμπεριαλιστικό πόλεμο επιλογής Πούτιν κατά της Ουκρανίας, όπου ο μύθος του περί σλαβικής αδελφότητας ξεπηδά μέσα από τις κάννες των όπλων, τις εκρήξεις των βαλλιστικών πυραύλων και τα θανατηφόρα drones σε καθημερινή βάση.
Η προσχώρηση της Ελλάδας, της Πορτογαλίας και της Ισπανίας συνέβαλε στη στήριξη της εκ νέου ανάδυσής τους ως επιτυχημένων μεταδικτατορικών δημοκρατιών, καθώς και στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και της ποιότητας ζωής.
Η μεγάλη προ εικοσαετίας διεύρυνση προκάλεσε θεαματική ανάπτυξη στα νέα κράτη μέλη, ιδίως στα κράτη της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, μέσω της εκτίναξης των επενδύσεων, του εμπορίου και της αλληλεγγύης της ΕΕ. Κατά μέσο όρο, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ τους, προσαρμοσμένο ως προς τον πληθωρισμό και το νόμισμα, ενώ πριν ισοδυναμούσε με λιγότερο από το ήμισυ του μέσου όρου της ΕΕ, άγγιξε τα τρία τέταρτα του αυξανόμενου μέσου όρου της ΕΕ, μέσα σε δύο δεκαετίες. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Λιθουανίας τριπλασιάστηκε κατά την περίοδο αυτήν. Η υγεία έχει βελτιωθεί, όπως και η παιδεία, με αποτέλεσμα να σημειωθεί πρόοδος τόσο ως προς την ποιότητα ζωής όσο και ως προς το βιοτικό επίπεδο. Η γεωργική παραγωγή σε ολόκληρη την περιοχή διπλασιάστηκε. Εν ολίγοις, όπως και σε όλες τις προηγούμενες διευρύνσεις, έχει αποδειχθεί ότι το αποτέλεσμα είναι επωφελές για όλους, τόσο για τα προσχωρούντα κράτη όσο και για την ΕΕ. Αυτό με κάνει να βλέπω τη διεύρυνση με αισιοδοξία, αλλά όχι και με αφέλεια.
Τα γεγονότα στην Πολωνία κατά τα τελευταία έτη και στην Ουγγαρία συνεχώς δείχνουν πώς μια απόκλιση από τα πρότυπα της ΕΕ όσον αφορά το κράτος δικαίου, την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης ή τον σεβασμό των δικαιωμάτων των μειονοτήτων αποκαλύπτει ότι η προσχώρηση στην ΕΕ αποτελεί όχημα ευημερίας αλλά και προκαλεί απέχθεια προς την ΕΕ ως κοινότητα κοινών αξιών. Ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας διακηρύσσει με περηφάνια ότι η δημοκρατία του είναι ανελεύθερη. Ανεξάρτητα από το περιθώριο ερμηνείας που θα μπορούσε να έχει κάποιος όσον αφορά το άρθρο 2 της ΣΕΕ, είναι αυτονόητο ότι δεν πρόκειται για έναν χάρτη ανελεύθερης δημοκρατίας. («Η Ένωση βασίζεται στις αξίες του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου, καθώς και του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες. Οι αξίες αυτές είναι κοινές στα κράτη μέλη σε μια κοινωνία που χαρακτηρίζεται από τον πλουραλισμό, την απαγόρευση των διακρίσεων, την ανοχή, τη δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών»).
Αυτό αποτελούσε μέρος της συμφωνίας προσχώρησης στην ΕΕ, περιλαμβάνεται σε όλες τις συνθήκες προσχώρησης και συμφωνήθηκε από όλα τα προσχωρούντα κράτη. Η φόρμουλα «κρατάτε τις αξίες σας αλλά στέλνετε τα λεφτά σας» δεν αποτελεί βιώσιμη βάση για αμοιβαίο σεβασμό — κάτι που δεν θα πρέπει να λείπει από τα σημερινά υποψήφια κράτη στην επιδίωξή τους να βάλουν πλώρη για την ενδεχόμενη προσχώρησή τους στην ΕΕ. Αναμένω ότι τα κριτήρια της Κοπεγχάγης θα διαδραματίσουν πιο θεμελιώδη ρόλο στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις, ενδεχομένως με διατάξεις στη συνθήκη προσχώρησης που θα προσφέρουν στην ΕΕ ισχυρότερη ικανότητα να προστατεύει από ανακλήσεις τα δικαιώματα και τις αξίες. Η ΕΕ δεν είναι απλώς μια αγορά. Η υλική πρόοδος, αν και είναι επιθυμητή, δεν είναι ο μόνος ή έστω ο βασικός λόγος της ύπαρξής της.
Εντούτοις, με βάση το ιστορικό της διεύρυνσης μέχρι σήμερα, αυτή υπήρξε επί της ουσίας θετική για όλους τους εμπλεκομένους και θα πρέπει να προσεγγίζεται με θετικό πνεύμα. Τα υποψήφια κράτη θα πρέπει να προβούν σε σημαντικές αλλαγές, καθένα με τον δικό του ρυθμό. Η ΕΕ πρέπει επίσης να καταβάλει προσπάθειες όσον αφορά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων και τη δημοσιονομική ικανότητα που έχει για απορρόφηση νέων κρατών μελών, καθώς και όσον αφορά την προενταξιακή ενίσχυση. Μετά τη χορήγηση του καθεστώτος υποψήφιας χώρας και μετά από αναλυτική εξέταση, τα πλαίσια διαπραγμάτευσης, το άνοιγμα και το κλείσιμο των ανά κεφάλαιο διαπραγματεύσεων, καθώς και οι ενδεχόμενες συνθήκες προσχώρησης απαιτούν ομοφωνία του Συμβουλίου. Κανένα από αυτά δεν είναι απλό ή εύκολο. Ελπίζουμε ότι όλα τα κράτη μέλη θα τηρήσουν την αρχή της «καλόπιστης συνεργασίας» ώστε να συμβάλουν στην εκπλήρωση των καθηκόντων που απορρέουν από τη Συνθήκη (άρθρο 4 παράγραφος 3 της ΣΕΕ).
Η Ουκρανία αποτελεί ειδική περίπτωση, ως προς την πολυπλοκότητα, λόγω του μεγέθους της, του σχετικού μεριδίου της γεωργίας στο ΑΕΠ, σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ, και της συγκριτικής φτώχειας όσον αφορά το κατά κεφαλήν ΑΕΠ και, φυσικά, λόγω του πολέμου και των καταστροφικών συνεπειών του. Οι διαπραγματεύσεις μπορούν να ξεκινήσουν. Η Ουκρανία οδεύει ήδη προς την ένταξη μέσω της συμφωνίας σύνδεσης και της σφαιρικής και σε βάθος συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών με την ΕΕ. Αυτές θα μπορούσαν να επεκταθούν σταδιακά με την πάροδο του χρόνου, αλλά, σε τελική ανάλυση, ένα εδραιωμένο εδαφικό αποτέλεσμα και μια σταθερή ειρήνη —στην οποία η ένταξη στην ΕΕ μπορεί να διαδραματίσει ρόλο— θα αποτελέσει απαραίτητη προϋπόθεση για την προσχώρηση. Η ΕΕ χρειάζεται σταθερότητα, όχι χάος, στα ανατολικά της, και η αποδοχή της Ουκρανίας είναι τελικά τόσο προς το συλλογικό συμφέρον όσο και προς το συμφέρον της Ουκρανίας.
Pat Cox, πρώην Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από το 2002 έως το 2004
Ο Pat Cox είναι Ιρλανδός πολιτικός και δημοσιογράφος. Διετέλεσε Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από το 2002 έως το 2004 και Πρόεδρος του Διεθνούς Ευρωπαϊκού Κινήματος (2005-2011). Βρίσκεται στο πηδάλιο του Ιδρύματος Jean Monnet για την Ευρώπη από το 2015. Είναι επίσης Ευρωπαίος συντονιστής για το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών ΔΕΔ-Μ (μεταφορές) διάδρομος κεντρικού δικτύου Σκανδιναβίας-Μεσογείου (ΕΕ) και επικεφαλής της αποστολής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την αξιολόγηση των αναγκών και την εφαρμογή της κοινοβουλευτικής μεταρρύθμισης της Verkhovna Rada στην Ουκρανία. Στην αρχή της σταδιοδρομίας του εργάστηκε σε τηλεοπτική εκπομπή επικαιρότητας στην RTE του Δουβλίνου. Το 2004, ο κ. Cox κέρδισε το Διεθνές Βραβείο Καρλομάγνου του Άαχεν για την κοινοβουλευτική του προσήλωση στη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Κατά τη σύνοδο ολομέλειάς της στις 25 Απριλίου, η ΕΟΚΕ ενέκρινε τη συμφωνία για τη σύσταση διοργανικού φορέα προτύπων δεοντολογίας. Η νέα συμφωνία υπεγράφη επίσημα από τους εκπροσώπους των συμμετεχόντων θεσμικών οργάνων και οργανισμών της ΕΕ στις 15 Μαΐου. Πρόκειται να τεθεί σε ισχύ στις 6 Ιουνίου, την πρώτη ημέρα διεξαγωγής των ευρωεκλογών.
Κατά τη σύνοδο ολομέλειάς της στις 25 Απριλίου, η ΕΟΚΕ ενέκρινε τη συμφωνία για τη σύσταση διοργανικού φορέα προτύπων δεοντολογίας. Η νέα συμφωνία υπεγράφη επίσημα από τους εκπροσώπους των συμμετεχόντων θεσμικών οργάνων και οργανισμών της ΕΕ στις 15 Μαΐου. Πρόκειται να τεθεί σε ισχύ στις 6 Ιουνίου, την πρώτη ημέρα διεξαγωγής των ευρωεκλογών.
Η συμφωνία αποτελεί σημαντικό βήμα προς την εμπέδωση κοινής αντίληψης περί ακεραιότητας και δεοντολογίας.
Ο νέος φορέας της ΕΕ θα αναπτύξει, θα επικαιροποιήσει και θα ερμηνεύσει κοινά ελάχιστα πρότυπα δεοντολογίας και θα δημοσιεύει εκθέσεις με θέμα τον τρόπο με τον οποίο τα πρότυπα αυτά αποτυπώνονται στους εσωτερικούς κανόνες κάθε συμμετέχοντος θεσμικού οργάνου και οργανισμού της ΕΕ.
Πέραν της ΕΟΚΕ, τα ακόλουθα επτά θεσμικά όργανα και οργανισμοί της ΕΕ θα συμμετάσχουν στον νέο φορέα δεοντολογίας: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών.
Κάθε συμμετέχον θεσμικό όργανο και οργανισμός θα εκπροσωπείται από ένα ανώτερο μέλος, η δε προεδρία του φορέα θα ασκείται εκ περιτροπής από τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς σε ετήσια βάση.
Πέντε ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες θα υποστηρίζουν το έργο του φορέα εκδίδοντας γνωμοδοτήσεις κατόπιν αιτήματος. Κάθε συμβαλλόμενο μέρος στη συμφωνία θα δύναται να τους συμβουλεύεται σχετικά με μεμονωμένες τυποποιημένες γραπτές δηλώσεις, συμπεριλαμβανομένων των δηλώσεων συμφερόντων. (mp)
Με τις ευρωεκλογές να πλησιάζουν, η Ευρωπαϊκή Ένωση Τυφλών (EBU) ενθαρρύνει τους υποστηρικτές της να ψηφίσουν, παρά τις δυσχέρειες που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν στην εκλογική διαδικασία, συνεκτιμώντας την προσοχή που δίνουν οι υποψήφιοι και τα κόμματα στη συμπερίληψη σύμφωνα με τη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία. Οι πολίτες με προβλήματα όρασης έχουν προσδοκίες που πρέπει να ακουστούν.
Με τις ευρωεκλογές να πλησιάζουν, η Ευρωπαϊκή Ένωση Τυφλών (EBU) ενθαρρύνει τους υποστηρικτές της να ψηφίσουν, παρά τις δυσχέρειες που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν στην εκλογική διαδικασία, συνεκτιμώντας την προσοχή που δίνουν οι υποψήφιοι και τα κόμματα στη συμπερίληψη σύμφωνα με τη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία. Οι πολίτες με προβλήματα όρασης έχουν προσδοκίες που πρέπει να ακουστούν.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση Τυφλών (EBU) είναι η φωνή των τυφλών και των ατόμων με μειωμένη όραση στην Ευρώπη και εργάζεται για μια προσβάσιμη και χωρίς αποκλεισμούς κοινωνία η οποία εξασφαλίζει στα άτομα με προβλήματα όρασης ίσες ευκαιρίες πλήρους συμμετοχής σε κάθε πτυχή της ζωής. Η πολιτική συμμετοχή αποτελεί φυσικά ουσιαστική πτυχή, καθώς επιτρέπει στους πολίτες με προβλήματα όρασης να προωθούν πολιτικές και νομοθεσία φιλικές προς την αναπηρία μέσω της ψήφου τους και της πολιτικής τους δράσης.
Με τις ευρωεκλογές του 2024 να πλησιάζουν, η συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία (ΑμεΑ) τόσο ως ψηφοφόρων όσο και ως υποψηφίων αποτελεί σημαντικό και επίκαιρο θέμα.
Σύμφωνα με την έκθεση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ) του 2019, περίπου 400.000 άτομα με αναπηρία (ΑμεΑ) στερήθηκαν το δικαίωμα ψήφου στις τελευταίες ευρωεκλογές. Λιγότερο από το 5 % των ευρωβουλευτών είναι άτομα με αναπηρία.
Για τις επικείμενες εκλογές, το πρώτο και επαναλαμβανόμενο αίτημα της EBU στη δήλωσή της σχετικά με τις ευρωεκλογές είναι να καθοριστεί ένα πρότυπο αφενός προσβασιμότητας στην εκλογική διαδικασία (στις διαδικασίες ψηφοφορίας), στην ενημέρωση σχετικά με τις εκλογές (χώροι και υλικό προεκλογικών εκστρατειών, πολιτικές συζητήσεις, προγράμματα και ιστότοποι των πολιτικών κομμάτων) και στις μετεκλογικές διαδικασίες (π.χ. μηχανισμοί υποβολής καταγγελιών), και αφετέρου ισότητας στο δικαίωμα του εκλέγεσθαι.
Εστιάζουμε στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, επειδή η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αρμοδιότητα μόνο για τις ευρωεκλογές ως στοιχείο της ιθαγένειας της Ένωσης και για τη διασφάλιση ίσων δικαιωμάτων για τα ΑμεΑ στο πλαίσιο της αρμοδιότητας της ΕΕ. Ωστόσο, δεδομένου ότι η διοργάνωση εκλογών παραμένει αρμοδιότητα των κρατών μελών, οι βέλτιστες πρακτικές σε επίπεδο ΕΕ θα επηρεάσουν αυτομάτως τον τρόπο διεξαγωγής όλων των υπόλοιπων εκλογών.
Δυστυχώς, αυτήν τη φορά είναι πολύ αργά για να διεξαχθούν οι ευρωεκλογές με υποδειγματικό τρόπο. Σίγουρα όχι λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος από το ίδιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κάθε άλλο: τον Μάιο του 2022, το Κοινοβούλιο πρότεινε τη μεταρρύθμιση της εκλογικής νομοθεσίας της ΕΕ με ειδική εστίαση στην εξασφάλιση του δικαιώματος των ΑμεΑ για ανεξάρτητη και μυστική ψήφο, στην ελεύθερη επιλογή βοήθειας και στην προσβασιμότητα της επιστολικής ψήφου και των πολιτικών εκστρατειών. Δυστυχώς, το Συμβούλιο της ΕΕ δεν έχει απαντήσει μέχρι στιγμής.
Για την επόμενη πενταετή νομοθετική περίοδο της ΕΕ, η EBU ζητεί από το ανανεωμένο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να συνεχίσει να ασκεί πίεση στο Συμβούλιο ώστε το τελευταίο να εγκρίνει την προτεινόμενη μεταρρύθμιση και να επιτευχθεί απτή πρόοδος στις εκλογές του 2029. Μπορούμε να βασιστούμε στην υποστήριξη της ΕΟΚΕ, η οποία το 2020 είχε ήδη ζητήσει επίσημη νομοθετική πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη διασφάλιση πραγματικών δικαιωμάτων ψήφου στα ΑμεΑ κατά τις ευρωεκλογές. Μπορούμε επίσης να βασιστούμε στην υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία τον περασμένο Δεκέμβριο δημοσίευσε έναν «Οδηγό ορθών εκλογικών πρακτικών» και επί του παρόντος επεξεργάζεται μια συλλογή πρακτικών ηλεκτρονικής ψηφοφορίας και τη χρήση των ΤΠΕ στις εκλογές, οι οποίες καλύπτουν αμφότερες πτυχές προσβασιμότητας.
Κάθε χρόνο, περισσότερα από 10 εκατομμύρια ασθενών στην Ευρώπη επωφελούνται από την πυρηνική ιατρική μέσω της διάγνωσης και της θεραπείας ασθενειών όπως ο καρκίνος, αλλά και καρδιαγγειακών και νευροαγγειακών παθήσεων.
Κάθε χρόνο, περισσότερα από 10 εκατομμύρια ασθενών στην Ευρώπη επωφελούνται από την πυρηνική ιατρική μέσω της διάγνωσης και της θεραπείας ασθενειών όπως ο καρκίνος, αλλά και καρδιαγγειακών και νευροαγγειακών παθήσεων.
Οι ακτινολογικές και πυρηνικές τεχνολογίες που χρησιμοποιούν ραδιοϊσότοπα είναι απαραίτητες για τη θεραπεία του καρκίνου σε όλα τα στάδια της περίθαλψης, της έγκαιρης ανίχνευσης, της διάγνωσης, της θεραπείας και της παρηγορητικής αγωγής.
Ο αριθμός των ασθενών που επωφελούνται από την πυρηνική ιατρική αυξάνεται, κυρίως λόγω των επιστημονικών επιτευγμάτων. Ερευνητές και επιχειρήσεις στην ΕΕ έχουν αναπτύξει ορισμένες από τις τελευταίες καινοτόμες αντικαρκινικές θεραπείες με ραδιοσυνδέτη, όπως φαρμακευτικά προϊόντα που στοχεύουν τους όγκους του ενδοκρινικού καρκίνου, του καρκίνου του προστάτη και του μεταστατικού καρκίνου. Για παράδειγμα, το λουτέτιο-177 είναι ένα πολύ ελπιδοφόρο ραδιοϊσότοπο για τη θεραπεία του καρκίνου του προστάτη, ο οποίος ευθύνεται για 90.000 θανάτους στην Ευρώπη κάθε χρόνο. Σε σύγκριση με τις παραδοσιακές θεραπείες, η σύγχρονη θεραπεία με ραδιονουκλεΐδια προσφέρει καλή στόχευση των καρκινικών κυττάρων και είναι συχνά λιγότερο επιβλαβής για τον οργανισμό. Δεκάδες χιλιάδες καρκινοπαθών χρειάζονται στοχευμένη θεραπεία με ραδιονουκλεΐδια, η οποία είναι συχνά η μόνη διαθέσιμη θεραπεία.
Ωστόσο, προτού φτάσει στον ασθενή, η αλυσίδα εφοδιασμού της πυρηνικής ιατρικής είναι εξαιρετικά πολύπλοκη. Σε αυτήν περιλαμβάνεται η προμήθεια πρώτων υλών, η αποθήκευσή τους, η ακτινοβολία τους, η επεξεργασία τους, η εφοδιαστική και η εφαρμογή τους. Αφού παραχθούν, τα ραδιοϊσότοπα πρέπει να υποβληθούν σε επεξεργασία, να αποσταλούν και να χρησιμοποιηθούν σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, ορισμένα ακόμη και αυθημερόν και άλλα σε λίγες ημέρες, ανάλογα με τον χρόνο ημιζωής τους, καθότι είναι εξαιρετικά ―και γρήγορα― αλλοιώσιμα.
Προκαλεί, λοιπόν, έκπληξη το γεγονός ότι τα χαρακτηριστικά αυτά δεν συνεκτιμώνται στις διασυνοριακές μεταφορές και στις τελωνειακές διαδικασίες. Για παράδειγμα, όσον αφορά τις διασυνοριακές μεταφορές, παρεμβάλλονται διάφορα εμπόδια, τα οποία οδηγούν σε καταστάσεις στις οποίες μπορεί να δοθεί προτεραιότητα σε ένα φορτίο με γαρίδες έναντι ενός άλλου με ραδιοϊσότοπα που βρίσκεται καθ’ οδόν με σκοπό τη διάσωση ενός ασθενούς.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο στη γνωμοδότησή της με θέμα την προμήθεια ιατρικών ραδιοϊσοτόπων, η ΕΟΚΕ ζητεί καλύτερη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών για την άρση τέτοιων κανονιστικών φραγμών. Στη γνωμοδότηση εξετάζεται κάθε στάδιο της αλυσίδας εφοδιασμού των ραδιοϊσοτόπων στην ΕΕ και εντοπίζονται τα προσκόμματα στις διασυνοριακές παραδόσεις, καθώς και οι εξαρτήσεις από τρίτες χώρες. Προτείνονται επίσης λύσεις όσον αφορά την έλλειψη υποδομών στην Ευρώπη και την ανάγκη συντονισμένης έρευνας και ανάπτυξης.
Στις προτάσεις που διατυπώθηκαν στη γνωμοδότησή της, η ΕΟΚΕ ευθυγραμμίζεται με τα συμπεράσματα της συνόδου κορυφής των αρχηγών κρατών της ΕΕ τον περασμένο Απρίλιο, στα οποία τονίζεται η ανάγκη μείωσης των στρατηγικών εξαρτήσεων της ΕΕ σε νευραλγικούς τομείς, όπως η υγεία και οι κρίσιμες τεχνολογίες. Τονίζεται επίσης, σύμφωνα με την έκθεση του Enrico Letta, η ανάγκη να δοθεί έμφαση στη μεταξύ των κρατών μελών παροχή υπηρεσιών και κυκλοφορία αγαθών, συμπεριλαμβανομένων βασικών αγαθών όπως τα φάρμακα.
Η Ευρώπη πρέπει να παρέχει κίνητρα παραγωγής, εφόσον θέλει να επιτύχει μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία στον εφοδιασμό της με ραδιοϊσότοπα. Μολονότι κατέχει ηγετική θέση στον εφοδιασμό της παγκόσμιας αγοράς με ιατρικά ραδιοϊσότοπα, η ΕΕ εξαρτάται πλήρως από τις ΗΠΑ και τη Ρωσία όσον αφορά την προμήθεια τόσο μεταλλικού ουρανίου υψηλής περιεκτικότητας και χαμηλού εμπλουτισμού όσο και ορισμένων εμπλουτισμένων ισοτόπων για στόχους παραγωγής ραδιοϊσοτόπων.
Εντούτοις, η ΕΕ εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη Ρωσία όσον αφορά τον εφοδιασμό της με σταθερά ισότοπα που επιτρέπουν την παραγωγή ορισμένων ραδιοϊσοτόπων χρησιμοποιούμενων σε σύγχρονες ή αναπτυσσόμενες μοριακές ακτινοθεραπείες, όπως το υτέρβιο-176 που χρησιμοποιείται στην παραγωγή λουτετίου-177.
Αυτό αποτελεί πραγματικό διακύβευμα για την αλυσίδα εφοδιασμού με το συγκεκριμένο ραδιοϊσότοπο, η παγκόσμια ζήτηση του οποίου αναμένεται να τριπλασιαστεί τα επόμενα έτη.
Η αλυσίδα εφοδιασμού εξαρτάται επίσης από τα πρότυπα παραγωγής με αντιδραστήρα ή με επιταχυντές, καθώς και από την επεξεργασία και την παράδοσή τους στα νοσοκομεία. Για να διασφαλιστεί η ισότιμη πρόσβαση όλων στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, πρέπει τα κράτη μέλη, και ιδίως τα ερευνητικά κέντρα και τα νοσοκομεία, να συνεργάζονται στενότερα. Πράγματι, η δυνατότητα πρόσβασης στις ακτινοθεραπείες δεν είναι η ίδια σε όλα τα κράτη μέλη, ιδίως όσον αφορά τα στάδια ανάπτυξης και πειραματικής εφαρμογής τους. Σκοπός είναι η ταχύτερη πρόσβαση σε φάρμακα κατά τη φάση της έρευνας ή της παρηγορητικής αγωγής, καθώς και η βελτίωση της πρόσβασης των μικρών νοσοκομείων που ενδέχεται να μην διαθέτουν σχετική ειδημοσύνη και κατάλληλες υποδομές. Για ορισμένους δε ασθενείς αυτή η πρόσβαση μπορεί να είναι ζήτημα ζωής ή θανάτου.
Η ενωσιακή χρηματοδότηση της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας στην πυρηνική ιατρική, ιδίως μέσω των προγραμμάτων «Ορίζων» και Ευρατόμ, είναι ζωτικής σημασίας για την κάλυψη των αναγκών των ασθενών. Εν προκειμένω, η ΕΕ πρέπει να έχει στρατηγικά έργα κοινού ενδιαφέροντος ως μέρος του μελλοντικού πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου της. Η στρατηγική SAMIRA της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και η Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για το κέντρο ραδιοϊσοτόπων (ERVI), σε συνδυασμό με το Ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου, αποτελούν πολύτιμα έργα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να προχωρήσει περαιτέρω και να συμπεριλάβει περισσότερο την πυρηνική ιατρική στο εν λόγω Ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου, καθώς και στην Αποστολή του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» για τον καρκίνο.
Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να χρηματοδοτούν πολιτικές δημόσιας υγείας με έμφαση στις ιατρικές ραδιολογικές και πυρηνικές τεχνολογίες. Αυτό θα στείλει σαφές μήνυμα στη βιομηχανία και θα επιτρέψει την πρόοδο της έρευνας, της καινοτομίας, καθώς και την ανάπτυξη των βιομηχανικών υποδομών στην Ευρώπη. Επίσης, θα προσελκύσει στον κλάδο περισσότερους εργαζομένους.
Συμπερασματικά, για να μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε καλύτερο εφοδιασμό με ραδιοϊσότοπα στην ΕΕ και να ανταποκριθούμε στην αυξανόμενη ζήτηση των ασθενών, πρέπει να λάβουμε οπωσδήποτε τολμηρές πολιτικές αποφάσεις.
Παρά το γεγονός ότι κατέχει ηγετική θέση παγκοσμίως στον εφοδιασμό με ιατρικά ραδιοϊσότοπα, η Ευρώπη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τρίτες χώρες για τις βασικές πρώτες ύλες και για συγκεκριμένες εργασίες επεξεργασίας. Αυτό θα μπορούσε να διαταράξει τις αλυσίδες εφοδιασμού και να θέσει σε κίνδυνο την πρόσβαση σε σωτήριες διαγνώσεις και θεραπείες για πολλούς Ευρωπαίους. Για να αντιστραφεί η τάση αυτή και να αντιμετωπιστεί η αυξανόμενη ζήτηση από τους ασθενείς, χρειαζόμαστε δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη και σε νέες υποδομές παραγωγής, σε ορθές ρυθμίσεις και τολμηρές πολιτικές αποφάσεις, γράφει η Alena Mastantuono, εισηγήτρια της γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ για τον εφοδιασμό με ιατρικά ραδιοϊσότοπα.
Παρά το γεγονός ότι κατέχει ηγετική θέση παγκοσμίως στον εφοδιασμό με ιατρικά ραδιοϊσότοπα, η Ευρώπη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τρίτες χώρες για τις βασικές πρώτες ύλες και για συγκεκριμένες εργασίες επεξεργασίας. Αυτό θα μπορούσε να διαταράξει τις αλυσίδες εφοδιασμού και να θέσει σε κίνδυνο την πρόσβαση σε σωτήριες διαγνώσεις και θεραπείες για πολλούς Ευρωπαίους. Για να αντιστραφεί η τάση αυτή και να αντιμετωπιστεί η αυξανόμενη ζήτηση από τους ασθενείς, χρειαζόμαστε δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη και σε νέες υποδομές παραγωγής, σε ορθές ρυθμίσεις και τολμηρές πολιτικές αποφάσεις, γράφει η Alena Mastantuono, εισηγήτρια της γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ για τον εφοδιασμό με ιατρικά ραδιοϊσότοπα.
