W tegorocznym konkursie wpłynęło 58 zgłoszeń od osób fizycznych, przedsiębiorstw prywatnych oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego z wielu państw członkowskich UE, co świadczy o szerokiej reprezentacji geograficznej.

Kandydaci zajmują się wieloma różnymi kwestiami: od zaangażowania i upodmiotowienia młodzieży po spójność społeczną i włączenie społeczne, od informacji wprowadzających w błąd i umiejętności korzystania z mediów po prawa człowieka i równouprawnienie płci.

Wiele inicjatyw rozwiązuje problem u jego źródeł oraz przyczynia się do zapobiegania polaryzacji.

Takie inicjatywy jak EUth Voices for Social Change, prowadzona przez organizację non-profit Youthmakers Hub w Grecji, mają umożliwiać młodym ludziom wprowadzanie pozytywnych zmian w społecznościach. Te projekty zwalczają szkodliwą polaryzację, gdyż sprzyjają kulturze tolerancji poprzez zachęcanie ludzi do udziału w konstruktywnym dialogu i do sprzeciwiania się narracji prowadzącej do podziałów, na przykład za pomocą szkoleń w zakresie umiejętności cyfrowych oraz dzięki tworzeniu podcastów.

Inne projekty przeciwdziałają polaryzującej narracji i radykalizacji postaw. Niwelują różnice kulturowe, etniczne i pokoleniowe, eliminują podziały społeczne, sprzyjają wzajemnemu zrozumieniu i współpracy, chronią prawa podstawowe i wzmacniają spójność społeczną.

W ramach DEMDIS Digital Discussion – inicjatywy zainaugurowanej przez DEMDIS na Słowacji – stworzono nową platformę oprogramowania do prowadzenia uczciwej dyskusji cyfrowej, nawet na kontrowersyjne tematy. Użytkownicy głosują nad oświadczeniami i są umieszczani w odrębnych grupach opiniotwórczych. Projekt umożliwia budowanie pomostów między spolaryzowanymi grupami dzięki wspólnej płaszczyźnie porozumienia.

Przewodnik po prawach człowieka Baltic Human Rights Society jest jednym z przykładów tego, w jaki sposób społeczeństwo obywatelskie może przyczyniać się do ochrony praw podstawowych. Został on udostępniony w formie platformy internetowej, która służy do edukacji w zakresie praw człowieka oraz wyjaśnia w wielu językach, w jaki sposób prawa człowieka mogą i powinny funkcjonować w konkretnych sytuacjach życia codziennego.

Tegoroczne zgłoszenia dotyczyły również przeciwdziałania polaryzacji za pomocą kultury i sztuki, w takiej formie jak na przykład Atlas géopolitique de la culture et des médias indépendants en Europeorganizacji Arty Farty. W inicjatywie uwypuklono priorytetowe tematy sieci niezależnych organizacji kulturalnych i medialnych z całej Europy, takie jak włączenie społeczne, zmniejszenie podziałów terytorialnych lub potrzeba zwalczania dezinformacji. Te projekty pokazują, że kultura i media mogą przyczyniać się do przeobrażenia społeczeństwa oraz do zmniejszenia jego polaryzacji.

W 15. edycji Nagrody EKES-u dla Społeczeństwa Obywatelskiego wyróżniono trzy organizacje – ze Słowacji, Belgii i Francji – za inspirujące sposoby przeciwdziałania negatywnej polaryzacji w całej Europie. Listę zwycięzców ogłoszono 20 marca, na ceremonii wręczenia nagród podczas Tygodnia Społeczeństwa Obywatelskiego.  

Nagroda pieniężna została podzielona między trzy zwycięskie organizacje. Pierwsza z nich otrzymała 14 tys. EUR, a kolejne dwie – po 9 tys. EUR.

PIERWSZE MIEJSCE: Słowackie Stowarzyszenie Debat za Olimpiadę Krytycznego Myślenia.

Słowackie Stowarzyszenie Debat jest organizacją pozarządową na Słowacji. Jej misją jest promowanie postawy otwartości i krytycznego myślenia, a także aktywnego obywatelstwa wśród słowackiej młodzieży. Stowarzyszenie realizuje szereg programów dla młodych ludzi, w których uczy oceniać fakty i opinie, formułować własne argumenty i krytycznie śledzić treści mediów, aby docierać do wiarygodnych źródeł informacji. W ten sposób tworzy przestrzeń otwartej i publicznej debaty na temat kluczowych wyzwań stojących przed słowackim społeczeństwem.

Jednym z najbardziej udanych programów, który wystartował w 2021 r., są Olimpiady Krytycznego Myślenia. Ta innowacyjna inicjatywa przyjęła się już na dobre w szkolnym krajobrazie Słowacji: w ubiegłym roku uczestniczyło w niej prawie 9 tys. uczniów z ponad 300 szkół. Olimpiada wyrabia czujność na informacje wprowadzające w błąd. Tymczasem dezinformacja jest na Słowacji plagą – aż 61% Słowaczek i Słowaków nie ufa mediom, a ponad połowa wierzy w różne teorie spiskowe. Olimpiada Krytycznego Myślenia wychodzi naprzeciw temu wyzwaniu i uczy korzystania z mediów oraz zmienia nawyki konsumpcyjne młodych ludzi.

Konkurs adresowany jest do uczniów w trzech grupach wiekowych (z przedziału 13–18 lat), którzy w trzech rundach mierzą się z rzeczywistymi wyzwaniami medialnymi. Zadania konkursowe są ułożone tak, by odzwierciedlać treści, z którymi uczestnicy faktycznie mogą zetknąć się na co dzień. Uczniowie analizują filmiki na TikToku, sprawdzają treści stworzone przez sztuczną inteligencję, oceniają posty na Instagramie, a także starają się oddzielić rzetelne informacje od tych wprowadzających w błąd. Uczestniczą też w rundzie wystąpień publicznych, podczas której przekonują rówieśników do swych racji.

Olimpiada Krytycznego Myślenia przyczynia się do depolaryzacji społeczeństwa, gdyż uczy tysiące młodych ludzi przyjmować różne punkty widzenia, rozpoznawać stereotypowe myślenie i konstruktywnie wyrażać poglądy – powiedział Richard Vaško, założyciel i koordynator programu. Konkurs w praktyczny sposób rozwija krytyczne myślenie i umiejętności korzystania z mediów, a to uodparnia młodych odbiorców na dezinformację i pozwala im z wyczuciem śledzić debaty społeczne i angażować się w nie.

DRUGIE MIEJSCE: Francuska organizacja Reporters d'Espoirs za program szkoleń w dziedzinie dziennikarstwa Prix Européen Jeunes Reporters d’Espoirs.

Reporterzy Nadziei to francuska organizacja nienastawiona na zysk działająca od 2003 r. Wprowadziła ona metodę tzw. dziennikarstwa rozwiązań, która jest obecnie powszechnie stosowana. Ten model dziennikarstwa stara się odpowiedzieć na wyzwania, przed którymi stoi dziś społeczeństwo. Organizacja zachęca dziennikarzy do tego pozytywnego modelu i wieloma nagrodami wyróżnia najlepsze relacje oraz nowatorskie rozwiązania redakcyjne dziennikarzy i młodzieży.

Europejska Nagroda dla Młodych Reporterów Nadziei (Prix Européen Jeunes Reporters d’Espoirs) to inicjatywa nagradzania i szkolenia francuskojęzycznych dziennikarzy stosujących dziennikarstwo rozwiązań. W ramach interdyscyplinarnego programu, na kursie internetowym prowadzonym we współpracy ze Szkołą Dziennikarstwa w Aix-Marseille kandydaci poznają techniki dziennikarstwa rozwiązań. Każdy uczestnik ma również mentora, z którym doskonali swój warsztat pisania i mówienia oraz prezentowania informacji. Zwycięzcy przyjeżdżają do Paryża na dwudniową imprezę szkoleniową, podczas której spotykają się z innymi dziennikarzami i ekspertami o podobnych poglądach z całej Europy. Sześcioro zwycięzców otrzymuje nagrody o łącznej wartości 10 tys. EUR.

Zwalczanie polaryzacji jest nieodłącznym elementem dziennikarstwa rozwiązań. Ten model pokazuje złożoność świata, wielość podmiotów, które – razem lub niezależnie od siebie – podejmują działania na wszystkich poziomach i we wszystkich krajach. Dziennikarstwo rozwiązań opisuje także możliwości upowszechniania lokalnych inicjatyw – wyjaśnia Gilles Vanderpooten, szef organizacji Reporters d'Espoirs.

Do pierwszych trzech edycji zgłosiło się ponad 400 kandydatów z 25 krajów. A obecna, czwarta już edycja będzie liczyć zapewne ponad 300 zgłoszeń. Dotąd w ramach tego projektu ponad 75 francuskojęzycznych kandydatów miało szansę doskonalić swój warsztat w mowie i w piśmie.

Inicjatywę tę można jednak łatwo wdrożyć także w innych krajach. Zespół Reporters d'Espoirs prowadzi już rozmowy z dziennikarzami w Hiszpanii, we Włoszech i w Belgii na temat współpracy i dalszego rozwijania tej nagrody.

Naszą ambicją jest upowszechnienie tego projektu także poza francuskim obszarem językowym, w innych językach Unii Europejskiej – powiedział Gilles Vanderpooten. W ten sposób coraz więcej młodych ludzi będzie angażować się w „Europę rozwiązań”.

TRZECIE MIEJSCE: FEC Diversité asbl z Belgii za projekt ESCAPE GAME EXTREME DROITE pour se désintoxiquer (Ucieczka od skrajnej prawicy – nie daj się zamulić!)

W Europie i na całym świecie ideologie prawicowe zyskują na sile. Skrajnie prawicowe partie zdobywają coraz większe poparcie i szerzy się populizm. Belgijska organizacja non-profit FEC Diversité opracowała grę dla nauczycieli, związków zawodowych i zwykłych obywateli, aby walczyć z postawami skrajnie prawicowymi.

Ucieczka od skrajnej prawicy – nie daj się zamulić! (ESCAPE GAME EXTREME DROITE pour se désintoxiquer) to gra ewakuacyjna, która w ciekawy sposób pozwala graczom „wyleczyć się” z idei skrajnie prawicowych. Na początku uczestnicy gry są informowani, że zostali zakażeni ideologią skrajnie prawicową i jako odtrutkę muszą wykonać szereg zadań. W trakcie gry przekonują się, jak dalece poglądy skrajnie prawicowe są rozpowszechnione i wzmacniane przez społeczeństwo.

Gra składa się z czterech stref i w każdej z nich gracze muszą poddać się innej próbie. W strefie A poprzez wymianę zdań z 19 obiektami dyskutują o tym, jak postawy skrajnie prawicowe wpływają na środowisko pracy. W strefie B czytają prawdziwe relacje migrantów, aby zrozumieć, jak wyglądała ich podróż do Europy. W strefie C słuchają przemówienia o treściach skrajnie prawicowych, a jednocześnie oglądają odpowiadające im ilustracje. W strefie D zapoznają się ze sprawozdaniem na temat partii skrajnie prawicowej, po czym rozwiązują krzyżówki na ten temat.

Grę prowadzą animatorzy ubrani w kombinezony i maski gazowe, mówiący zniekształconym głosem. Zadania zaprojektowano tak, by angażowały wszystkie pięć zmysłów i bezpośrednio oddziaływały na uczestników, wyczulając ich na zagrożenie dla demokracji w Europie.

Inicjatywę rozpoczęto w czerwcu 2023 r. i od tego czasu „odtruto” prawie tysiąc uczestników. Informację o nowatorskiej grze przekazywano w związkach zawodowych, wśród pracowników, w organizacjach i szkołach w Belgii i poza nią. Chętni przyjeżdżali nawet z Francji i Bułgarii, aby zmierzyć się z zadaniami – i odtworzyć podobną grę u siebie.

Jesteśmy dumni z tego innowacyjnego narzędzia edukacyjnego. Nasza gra wciąga i interaktywnie podejmuje problem ideologii skrajnie prawicowych – mówi Malika Borbouse z FEC Diversité. Nasza inicjatywa wspiera dialog oraz zbiorową refleksję. W ten sposób łagodzi napięcia i promuje bardziej integracyjne społeczeństwo.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) odniósł się z zadowoleniem do nowej Wizji dla rolnictwa i żywności Komisji Europejskiej – planu reform mający na celu wzmocnienie pozycji rolników i budowanie zrównoważonych systemów żywnościowych. EKES wzywa jednak, by wspólna polityka rolna (WPR) była ambitniejsza.

Wizja, która była przedmiotem debaty na sesji plenarnej EKES-u 27 marca, obejmuje środki mające na celu zwiększenie siły przetargowej rolników oraz przejrzystości łańcucha dostaw, a także poprawę dialogu na temat polityki żywnościowej. Komisarz UE do spraw rolnictwa Christophe Hansen opisał ją jako „ukierunkowaną odpowiedź na apele o konkurencyjny, sprawiedliwy i odporny sektor rolno-spożywczy” i podkreślił znaczenie ścisłej współpracy ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, w tym ze społeczeństwem obywatelskim.

Przewodniczący EKES-u Oliver Röpke zauważył, że wizja odzwierciedla liczne priorytety EKES-u. Stwierdził: Uznano w niej niebagatelną rolę wszystkich podmiotów sektora rolno-spożywczego w zrównoważoności i konkurencyjności, oraz dodał, że zalecenia EKES-u w niektórych obszarach sięgają znacznie dalej niż propozycje Komisji.

Członkinie i członkowie EKES-u wyrazili uznanie dla inicjatyw zmierzających do wzmocnienia roli producentów w negocjacjach i umowach. Pisemne umowy zawierające klauzule dotyczące renegocjacji zwiększą przejrzystość i wzmocnią siłę przetargową rolników – stwierdził Stojan Czukanow, sprawozdawca opinii EKES-u „Zmiana rozporządzenia w sprawie wspólnej organizacji rynków rolnych (WORR)”, która dotyczy wzmocnienia pozycji producentów w negocjacjach i zawierania umów.

Komisja planuje również zacieśnić współpracę w ramach systemu żywnościowego oraz popularyzować zrównoważoną produkcję i zdrowszy sposób odżywiania. Emilie Prouzet, sprawozdawczyni opinii EKES-u „Nowe przepisy regulujące transgraniczne egzekwowanie przepisów dotyczących nieuczciwych praktyk handlowych”, uważa, że jest to pierwszy krok w kierunku wspierania rolników, który pozwala też uniknąć niepewności prawa.

Wizja przewiduje zaangażowanie na rzecz nowego ogólnounijnego systemu zarządzania ryzykiem i kryzysami zgodnie z postulatami EKES-u dotyczącymi poprawy narzędzi radzenia sobie ze wstrząsami środowiskowymi, rynkowymi i klimatycznymi. Oczekuje się również przyszłej strategii na rzecz wymiany pokoleń, która ułatwi młodym rolnikom dostęp do gruntów, nabywanie umiejętności inwestowania oraz korzystanie z infrastruktury wiejskiej.

Pomimo szerokiego wsparcia nadal istnieją obawy. Uczestnicy debaty zwrócili uwagę, że bez jasności co do następnego budżetu UE trudno jest omawiać reformę WPR po 2027 r. EKES wezwał również do skuteczniejszego egzekwowania warunkowości społecznej i ostrzegł, że wizja nie uwzględnia w pełni takich kwestii jak koncentracja na rynku i spekulacje finansowe wpływające na ceny żywności.

EKES potwierdził ponownie, że jest kluczowym partnerem Komisji, który pomaga w przełożeniu jej wizji na politykę. Zobowiązał się do dalszej współpracy, by zapewnić rolnikom, producentom, pracownikom oraz konsumentom ochronę ich interesów podczas kreowania przyszłości rolnictwa UE. (ks)

Sztandarowa Nagroda EKES-u dla Społeczeństwa Obywatelskiego została dotychczas przyznana 15 razy. Nagrodą tą wyróżniane są projekty oparte na szczególnie kreatywnym i nowatorskim podejściu do kwestii mających duże znaczenie dla UE.

Projekt może zgłosić dowolna organizacja społeczeństwa obywatelskiego oficjalnie zarejestrowana w Unii Europejskiej, działająca na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym lub europejskim. O nagrodę mogą również ubiegać się osoby fizyczne mieszkające w UE, a także przedsiębiorstwa zarejestrowane lub działające w UE, pod warunkiem że ich projekty są zdecydowanie nienastawione na zysk.

Wszystkie kwalifikujące się inicjatywy i projekty muszą być podejmowane w UE. Warunkiem jest, by zostały już zrealizowane lub przynajmniej rozpoczęte przed upływem terminu składania zgłoszeń.

Celem nagrody jest uświadomienie obywatelom wybitnego wkładu społeczeństwa obywatelskiego w kreowanie tożsamości europejskiej i europejskiego obywatelstwa oraz w krzewienie wspólnych wartości wspierających integrację europejską.

Co roku wybierany jest inny temat. W 2023 r. projekty dotyczyły przede wszystkim zdrowia psychicznego. W 2022 r. EKES wyjątkowo przyznał nagrodę w dwóch kategoriach tematycznych: młodzież i Ukraina. W 2021 r. nagrodą uhonorowano projekty w dziedzinie klimatu sprzyjające sprawiedliwej transformacji. W 2020 r. EKES jednorazowo zastąpił Nagrodę dla Społeczeństwa Obywatelskiego Nagrodą za Solidarność Obywatelską poświęconą walce z pandemią COVID-19. Inne tematy poprzednich edycji obejmowały równouprawnienie płci, wzmocnienie pozycji kobiet, tożsamość europejską, dziedzictwo kulturowe oraz migrację.

W październiku 2024 r. EKES ogłosił 15. Nagrodę dla Społeczeństwa Obywatelskiego za pokonywanie szkodliwej polaryzacji społeczeństwa europejskiego.

Kwestia polaryzacji jest pilniejsza niż kiedykolwiek wcześniej. W wyniku wielu kryzysów, których doświadczyliśmy w tym samym czasie – w tym pandemii COVID-19, wojny Rosji w Ukrainie oraz powszechnego braku stabilności społecznej i gospodarczej – wzrosła nieufność do instytucji i organów publicznych, co prowadzi do szkodliwej polaryzacji.

Społeczeństwo obywatelskie odgrywa pierwszoplanową rolę w pokonywaniu tego braku zaufania, monitorowaniu ognisk polaryzacji w internecie i poza nim, wzmacnianiu spójności społecznej oraz kultywowaniu ideałów demokratycznych. Wespół z organami publicznymi może ono pomagać w ochronie demokracji liberalnej przed tendencjami autorytarnymi.

Dlatego też EKES postanowił przyznać ostatnią Nagrodę dla Społeczeństwa Obywatelskiego za skuteczne inicjatywy nienastawione na zysk, w których wprowadza się środki na rzecz zapobiegania, wczesnego ostrzegania i (w razie potrzeby) deeskalacji. Zapewniają one poszanowanie wartości demokratycznych, a także zapobiegają szkodliwej polaryzacji oraz aktom przemocy z powodu jednostronnej narracji.

Wzmocnienie spójności w celu depolaryzacji społeczeństw spoczywa na barkach organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które mają siłę oraz motywację do ochrony przestrzeni obywatelskiej i demokratycznej. Tak brzmiało główne przesłanie Tygodnia Społeczeństwa Obywatelskiego, którego gospodarzem był po raz drugi Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES). Wydarzenie miało na celu omówienie występującej we wszystkich społeczeństwach UE niepokojącej tendencji do polaryzacji.

Ponad 800 osób, w tym przedstawiciele organizacji społeczeństwa obywatelskiego, NGO oraz grup młodzieżowych, a także zainteresowane strony i dziennikarze, zgromadziło się w EKES-ie w dniach 17–20 marca z okazji Tygodnia Społeczeństwa Obywatelskiego. Dzielili się poglądami, a także dyskutowali o sposobie zwiększenia spójności oraz uczestnictwa w spolaryzowanych społeczeństwach.

W ramach Tygodnia Społeczeństwa Obywatelskiego odbyło się czternaście sesji zorganizowanych przez członków Grupy Łącznikowej EKES-u i partnerów Dnia Europejskiej Inicjatywy Obywatelskiej (EIO), w tym uroczystość wręczenia Nagrody EKES-u dla Społeczeństwa Obywatelskiego. Uczestnicy opracowali kompleksowy zestaw możliwych do realizacji działań i kluczowych postulatów z myślą o zwiększeniu spójności społeczeństw, w tym zaproponowali:

• wzmocnienie spójności poprzez edukację i kulturę,
• zapewnienie przystępnych cenowo i zrównoważonych mieszkań,
• zdopingowanie społeczeństwa do większego udziału za pośrednictwem EIO,
• zatroszczenie się o sprawiedliwą transformację sprzyjającą włączeniu społecznemu oraz o zielony i niebieski wzrost,
• stworzenie skutecznej europejskiej strategii na rzecz społeczeństwa obywatelskiego,
• zwiększenie wsparcia oraz finansowania dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego,
• zaangażowanie młodych ludzi w kształtowanie silniejszej i odporniejszej Europy,
• pobudzanie do rozwoju innowacji i technologii na rzecz wspólnego dobra.

Na sesji końcowej przewodniczący EKES-u Oliver Röpke powiedział: Pod koniec drugiej edycji Tygodnia Społeczeństwa Obywatelskiego mam poczucie, że energia, odporność i zaangażowanie podmiotów społeczeństwa obywatelskiego z całej Europy stanowią dla mnie prawdziwą inspirację. Ten tydzień pokazał, że gdy społeczeństwo obywatelskie działa wspólnie, możemy wypracować rozwiązania wzmacniające demokrację, sprzyjające spójności społecznej oraz budujące Europę, która naprawdę przynosi korzyści obywatelom.

Henna Virkkunen, wiceprzewodnicząca wykonawcza Komisji Europejskiej do spraw suwerenności technologicznej, bezpieczeństwa i demokracji, podkreśliła, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają zasadnicze znaczenie dla zaszczepienia podstawowych wartości europejskich w społeczeństwie.

Wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego Victor Negrescuwezwał stanowczo organizacje społeczeństwa obywatelskiego do działania, do pokazania swojej siły i do reagowania na agresywną retorykę: Potrzebne jest silne społeczeństwo obywatelskie, które musi zawiązać prawdziwe partnerstwo z decydentami, by wspólnie budować spójne społeczeństwo mające rzeczywisty wpływ na życie ludzi.

Przedstawicielki i przedstawiciele organizacji społeczeństwa obywatelskiego zwrócili uwagę, że społeczeństwo obywatelskie jest nie tylko usługodawcą, lecz fundamentem demokracji i uczestnictwa. Nataša Vučković, sekretarz generalna serbskiej fundacji Centre for Democracy, wyraziła optymistyczną wiarę w społeczeństwo obywatelskie, które może pomagać w zwalczaniu podstawowych przyczyn antydemokratycznych oraz antyeuropejskich narracji w UE i krajach kandydujących, a także przeciwdziałać ich rozpowszechnianiu. W tym celu należy przybliżyć Unię Europejską obywatelom i zadbać o to, by wszyscy czerpali z niej korzyści w życiu codziennym. (at)

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) zwraca się do Komisji Europejskiej, by w programie prac na 2025 r., w którym określiła unijne priorytety legislacyjne i polityczne, skupiła się na odporności gospodarczej, sprawiedliwości społecznej i zrównoważonym rozwoju. Podczas debaty plenarnej z komisarzem do spraw gospodarki i wydajności Valdisem Dombrovskisem EKES potwierdził gotowość dalszego odgrywania kluczowej roli w kształtowaniu programu, by uwzględnić pilne wyzwania i budować bardziej inkluzywną i przyszłościową Unię Europejską.

W grudniu 2024 r. EKES ogłosił wkład do programu prac „Razem ku odważniejszej, prostszej, szybszej Unii”. Przedstawiona w nim wizja ma sprawić, że Unia Europejska sprosta gospodarczym i geopolitycznym wyzwaniom. Co roku EKES przeprowadza szeroko zakrojone konsultacje i formułuje zalecenia, by uściślić program prac, tak aby jak najlepiej służył europejskim obywatelom i przedsiębiorstwom.

Przewodniczący EKES-u Oliver Röpke z zadowoleniem podkreślił ścisłą współpracę z Komisją Europejską. Docenił też dotychczasowe wysiłki Komisji, ale zaapelował o przyjęcie bardziej ambitnego i integracyjnego podejścia. Opowiadamy się niezmiennie za polityką promującą stabilność gospodarczą, sprawiedliwość społeczną i wartości demokratyczne – oznajmił.

Valdis Dombrovskis potwierdził, że program prac Komisji na najbliższe pięć lat ma na celu zwiększenie konkurencyjności gospodarczej i bezpieczeństwa. Ograniczanie biurokracji jest ważnym elementem bardziej konkurencyjnej Europy. Dzięki programowi upraszczania nasze przepisy będą pomagać – a nie przeszkadzać – w osiągnięciu unijnych celów gospodarczych, społecznych, środowiskowych i związanych z bezpieczeństwem – zadeklarował.

Priorytety na 2025 r.

Wzrost gospodarczy i konkurencyjność

Program prac koncentruje się na reformach strukturalnych, nowych wieloletnich ramach finansowych (WRF) i silniejszych rynkach kapitałowych. EKES opowiada się za szerszym podejściem do odporności gospodarczej, by przeciwdziałać powolnemu wzrostowi gospodarczemu, kryzysowi kosztów utrzymania i rosnącej niepewności geopolitycznej.

Nie wystarczy zmniejszyć liczbę regulacji – trzeba sprawić, by były bardziej inteligentne

Komitet popiera zobowiązanie Komisji do zmniejszenia obciążeń administracyjnych. Ostrzega jednak, że uproszczenie przepisów nie może odbywać się kosztem ochrony socjalnej lub norm środowiskowych.

Pobudzanie innowacji i inwestycji

Jednym z priorytetów programu prac jest zapewnienie Unii Europejskiej przywództwa technologicznego, w związku z czym położono w nim szczególny nacisk na sieci cyfrowe, sztuczną inteligencję i technologie kwantowe. Komitet wzywa Komisję do stworzenia warunków zapobiegających odpływowi kapitału i wspierania długoterminowych inwestycji w Europie.

Sprawiedliwsza i bardziej ekologiczna Europa

Program prac ma wzmocnić zrównoważony rozwój społeczny i środowiskowy i umożliwić sprostanie takim wyzwaniom jak niedobór wykwalifikowanej siły roboczej, bezpieczeństwo żywnościowe i zrównoważone finansowanie. EKES podkreśla znaczenie strategii promujących spójność społeczną i sprawiedliwą transformację cyfrową.

Przygotowanie się na rozszerzenie i przyszłość

W programie prac przedstawiono plany osiągnięcia stabilności finansowej i politycznej w świetle przygotowań Unii Europejskiej do potencjalnego rozszerzenia po 2028 r. Komitet podkreśla, że należy uwzględnić stanowisko społeczeństwa obywatelskiego, aby strategie polityczne odpowiadały potrzebom wszystkich Europejczyków. (tk)

Antonio García Del Riego, członek Grupy Pracodawców EKES-u

Europa znajduje się w krytycznym momencie, stojąc w obliczu historycznych wyzwań: od transformacji ekologicznej, przez wojnę u swojego progu, po coraz ostrzejszą konkurencję globalną. Deklaracje polityczne nie wystarczą, by podołać tym wyzwaniom. Będzie to wymagać środków finansowych oraz zdolności ich pozyskiwania, przekazywania i mnożenia. Krótko mówiąc, konieczny jest do tego mocny, konkurencyjny i autonomiczny system finansowy. Niestety go nie mamy.

Finanse to krwiobieg każdej nowoczesnej gospodarki. Wszystkie nowe fabryki, pojazdy elektryczne, rozbudowy szpitali lub przedsiębiorstwa typu start-up w zakresie czystych technologii zależne są od tego, czy ktoś podejmie ryzyko ich finansowania. W Europie tym „kimś” jest często bank. Rozwój, inwestycje i eksport przez MŚP – które stanowią 99% przedsiębiorstw w UE – są w przeważającej mierze zależne od kredytów bankowych. Istnieje jednak ryzyko, że instytucje, które są podstawą naszego ekosystemu finansowania, przegrają konkurencję i będą nadmiernie uregulowane.

Europa często mówi o „autonomii strategicznej” w dziedzinie infrastruktury energetycznej, obronnej i cyfrowej, lecz rzadko wspomina o autonomii finansowej. Tak nie powinno być.

Zaledwie cztery amerykańskie banki obsługują obecnie 60% bankowości inwestycyjnej w Europie. Przyszłe przepisy Bazylea IV będą w pełni stosowane w UE, lecz nie w USA, Zjednoczonym Królestwie czy Japonii. Ta asymetria stawia europejskie banki w niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej. Jeżeli europejskie banki mają finansować dwojaką transformację i wspierać sektory strategiczne, muszą konkurować na równych zasadach.

Zapewnienia o unii rynków kapitałowych muszą przestać być gołosłowne i musi ona stać się prawdziwym jednolitym rynkiem oszczędności i inwestycji. Potrzebujemy do tego inteligentnych, proporcjonalnych i sprzyjających przepisów, które ochronią stabilność i konsumentów, pobudzając zarazem wzrost gospodarczy i konkurencyjność. Wymaga to:

• proporcjonalności,
• neutralności technologicznej,
• zasad opartych na wynikach.

Europa nie może być naiwna. W świecie coraz bardziej zdominowanym przez politykę siły i bloki gospodarcze siła finansowa jest synonimem suwerenności. Stany Zjednoczone i Chiny dobrze to rozumieją. My też powinniśmy.

„Nauczamy uczniów, że fakty muszą być weryfikowane, ale opinie powinny być omawiane z szacunkiem. Prawdziwe krytyczne myślenie szanuje różnorodność poglądów” – powiedział Richard Vaško ze Słowackiego Stowarzyszenia Debat (SDA), laureat Nagrody EKES-u dla Społeczeństwa Obywatelskiego za zwalczanie polaryzacji dzięki „olimpiadzie krytycznego myślenia”. Richard Vaško, którego projekt zdobył pierwszą nagrodę, porozmawiał z nami o olimpiadzie i o tym, dlaczego nauczanie krytycznego myślenia ma kluczowe znaczenie w dzisiejszym świecie, w którym króluje polaryzacja i dezinformacja.

Czy mógłby Pan opisać jedną rozgrywkę lub jeden etap olimpiady krytycznego myślenia? Czy mógłby Pan podać przykład zadania lub pytania?

Na etapach szkolnych i regionalnych olimpiady krytycznego myślenia uczniowie biorą udział w testach trwających od jednej do dwóch godzin, z pełnym dostępem do internetu i internetowych narzędzi weryfikacji informacji, w ramach których rozwiązują szereg zadań. Wyzwania koncentrują się na umiejętności korzystania z mediów, wykrywaniu manipulacji i stronniczości, interpretacji danych i badań, identyfikacji błędów logicznych oraz formułowaniu własnych argumentów.

Na przykład podczas ostatniej edycji olimpiady uczniowie zostali poproszeni o sformułowanie argumentu na temat tego, czy „w szkołach należy zainstalować kamery w celu zwiększenia bezpieczeństwa” – jest to aktualny problem w słowackiej debacie publicznej. W innym zadaniu wymagano od nich przeanalizowania viralowego filmu na TikToku promującego teorię spiskową na temat Taylor Swift i wskazania typowych cech myślenia spiskowego. W trzecim zadaniu mieli zdecydować, który z dwóch filmów wideo został wygenerowany przez sztuczną inteligencję, a który jest autentyczny.

Wszystkie poprzednie testy są publicznie dostępne w języku słowackim pod adresem www.okm.sk.

Jakie nadzieje wiąże Pan z olimpiadą krytycznego myślenia? Co skłoniło Pana do rozpoczęcia tego projektu?

Naszym celem jest pomoc uczniom w wieku, w którym zaczynają korzystać z mediów społecznościowych i stają się użytkownikami treści cyfrowych, w rozwijaniu umiejętności korzystania z tej przestrzeni w sposób krytyczny, odpowiedzialny i przemyślany. Dzięki regularnym informacjom zwrotnym po każdym etapie oraz kursom e-uczenia się dostępnym w przygotowaniach uczniowie zdobywają przekrojowe nawyki i narzędzia, które mogą stosować w życiu codziennym. Docelowo dążymy do wychowania pokolenia młodych ludzi, którzy będą świadomi, odporni na dezinformację i zdolni do prowadzenia konstruktywnego dialogu opartego na faktach.

Zainaugurowaliśmy ten projekt w odpowiedzi na krytyczną lukę w naszym systemie edukacji: umiejętności korzystania z mediów i krytyczne myślenie są nadal zdecydowanie niedostatecznie obecne w formalnych programach nauczania. Ponad połowa słowackich uczniów nigdy nie uczy się, jak ocenić, czy informacje są wiarygodne. Jedynie 16 % słowackiej młodzieży regularnie weryfikuje informacje z mediów. W rezultacie 56 % ludności wierzy w teorie spiskowe lub jawne kłamstwa. Chcieliśmy to zmienić poprzez wprowadzenie skalowalnych i skutecznych działań dla szkół w całym kraju.

Dlaczego Pana zdaniem rozwijanie krytycznego myślenia jest w obecnym kontekście tak ważne? Czy mamy szansę wygrać wojnę z fałszywymi informacjami?

Fałszywe informacje zawsze istniały w jakiejś formie, ale obecnie żyjemy w epoce bezprecedensowego przeciążenia informacyjnego. Ponieważ media społecznościowe są głównym źródłem informacji dla wielu młodych ludzi, każdy może łatwo rozpowszechniać dezinformację, informacje wprowadzające w błąd lub nawoływać do nienawiści. Uczenie się, jak filtrować ten chaotyczny krajobraz informacyjny i jak się w nim poruszać, stało się kluczową umiejętnością życiową.

Niemniej nigdy nie uda nam się w pełni „wygrać” wojny z fałszywymi informacjami – jest to ruchomy cel, który stale się zmienia. Możemy jednak wyposażyć młodych ludzi w narzędzia, które pozwolą im lepiej poruszać się w tym środowisku, zadawać trafne pytania i zastanowić się, zanim przekażą dalej otrzymane informacje.

Czy otrzymał Pan jakieś uwagi na temat swojego projektu? Czy mógłby Pan podać jakiś przykład?

Po każdym etapie zbieramy szczegółowe informacje zwrotne, a odpowiedzi są w przeważającej mierze pozytywne. Na przykład 93 % nauczycieli, których uczniowie uczestniczyli w olimpiadzie, stwierdziło, że pomaga ona budować odporność ich uczniów na dezinformację i oszustwa. Ponadto w ostatnim etapie Net Promoter Score – kluczowy wskaźnik zadowolenia użytkowników – osiągnął +76, co uznaje się za znakomity wynik.

Jakiej rady udzieliłby Pan innym organizacjom społeczeństwa obywatelskiego, by ich działania i programy przynosiły efekty?

Każdy kraj i kontekst jest różny, a lokalne organizacje najlepiej wiedzą, co w ich społecznościach działa najlepiej. Oto jednak kilka zasad, które sprawdziły się w naszym przypadku:

Przede wszystkim nie mówimy młodym ludziom, co należy myśleć. Prawdziwe krytyczne myślenie uwzględnia różnorodność punktów widzenia. Jeśli uczniowie czują, że ich opinie są odrzucane lub gdy dyktuje im się, jakie opinie mają mieć, nie angażują się. Nauczamy uczniów, że fakty muszą być weryfikowane, ale opinie powinny być omawiane z szacunkiem.

Po drugie, kluczowe znaczenie mają dostępność i inkluzywność. Jeśli nie „wyjdziemy z bańki” i nie dotrzemy poza elitarne szkoły, nie wywrzemy rzeczywistego wpływu. Nasz program jest bezpłatny i w pełni cyfrowy, zakłada niskie bariery wejścia, a także jest dostępny w języku naszej największej mniejszości etnicznej. W tym roku 53 % uczestników pochodziło ze średnich szkół zawodowych.

Po trzecie, od samego początku musimy myśleć o skalowalności i wykorzystywać do tego nowe technologie. Wykorzystujemy sztuczną inteligencję do oceny odpowiedzi otwartych, co umożliwia nam utrzymanie wysokiej jakości działania edukacyjnego bez uciekania się do testów wielokrotnego wyboru. Choć epoka cyfrowa niesie ze sobą poważne wyzwania, zapewnia nam również potężne narzędzia do radzenia sobie z nimi.

Richard Vaško jest członkiem Stowarzyszenia Debat Słowackich (SDA) od 12 roku życia. Wygrał Słowacką Krajową Ligę Debaty w szkole średniej i reprezentował Słowację na światowych szkolnych mistrzostwach dyskusyjnych. Ukończył z wyróżnieniem studia w dziedzinie prawa, polityki i filozofii na uniwersytecie Warwick w Wielkiej Brytanii i obecnie kontynuuje studia magisterskie na uniwersytecie Cambridge w dziedzinie edukacji (wiedza, władza, polityka).

Od 2021 r. Richard pracuje w SDA, gdzie utworzył i obecnie koordynuje olimpiadę krytycznego myślenia. Współpracował również ze zespołem ds. komunikacji strategicznej (StratCom) słowackiego Ministerstwa Edukacji i jest współautorem podręczników szkoleniowych dla nauczycieli w zakresie umiejętności korzystania z mediów dla Narodowego Instytutu Edukacji i Młodzieży. Prowadzi badania i organizuje wieloetniczną szkołę letnią dla dzieci znajdujących się w niekorzystnej sytuacji we współpracy z Instytutem Mathias Bel, organizacją pozarządową zajmującą się mniejszościami etnicznymi i marginalizowanymi społecznościami romskimi na Słowacji.

Podczas debaty z Michaelem McGrathem, komisarzem do spraw demokracji, wymiaru sprawiedliwości, praworządności i ochrony konsumentów, EKES ostrzegł przed dającymi się zaobserwować próbami uciszenia, zdyskredytowania i osłabienia tych, którzy bronią demokracji, sprawiedliwości społecznej i praw podstawowych. Zadeklarował też, że jest gotów połączyć siły z Komisją, by chronić europejskie społeczeństwo obywatelskie i przeciwdziałać polaryzacji.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) jest gotów odegrać użyteczną rolę w strategii Komisji Europejskiej na rzecz społeczeństwa obywatelskiego. Prace nad strategią trwają, a ma ona przyczynić się do wzmocnienia demokracji i przestrzeni obywatelskiej oraz do zjednoczenia podzielonych społeczności w całej UE. W związku z coraz częstszymi atakami na grupy społeczeństwa obywatelskiego i niezależne media EKES zobowiązuje się je odpierać i chronić fundamenty wolnego i otwartego społeczeństwa.

EKES zdecydowanie angażuje się w obronę i ochronę społeczeństwa obywatelskiego oraz we wzmacnianie jego pozycji. Jako członkinie i członkowie Komitetu, który jest Domem Europejskiego Społeczeństwa Obywatelskiego, nie będziemy biernie się przyglądać. Będziemy właśnie przeciwstawiać się wysiłkom, które mają ograniczyć przestrzeń obywatelską. Będziemy zabiegać o silniejsze wsparcie, lepszą ochronę i większe uznanie roli społeczeństwa obywatelskiego we wzmacnianiu naszych demokracji – zaznaczył przewodniczący EKES-u Oliver Röpke na sesji plenarnej EKES-u 27 marca, podczas której odbyła się debata wysokiego szczebla z komisarzem Michaelem McGrathem na temat zmniejszenia polaryzacji społeczeństw.

Oliver Röpke zwrócił uwagę, że organizacje pozarządowe i ruchy oddolne coraz częściej muszą zmagać się z erozją demokracji, restrykcyjnymi przepisami, kampaniami oszczerstw i strategicznymi powództwami. Czynniki te służą uciszeniu sprzeciwu i wpisują się w szersze działania mające zdyskredytować i osłabić tych, którzy opowiadają się za demokracją, sprawiedliwością społeczną i prawami podstawowymi.

Przewodniczący, nawiązując do niedawnych oskarżeń podniesionych przez niektórych europosłów przeciwko ekologicznym organizacjom pozarządowym, uznał za szczególnie niepokojące to, że ataki pochodzą nie tylko spoza instytucji, ale w pewnych wypadkach także z wewnątrz.

Michael McGrath oświadczył, że EKES jest świetnie przygotowany do tego, by wnieść niezwykle cenny wkład w dążenia Komisji do wzmacniania demokracji i przezwyciężania podziałów w społeczeństwie. Jego zdaniem najlepszym sposobem przeciwdziałania polaryzacji jest wzmocnienie pozycji Europejczyków i zadbanie o to, by czuli się reprezentowani: Jeśli to nam się uda, zdołamy zbliżyć do siebie nasze wspólnoty, społeczeństwa i Unię. Cokolwiek robimy, wiemy, że kluczowe w dalszym ciągu będzie zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

Nowa strategia UE na rzecz społeczeństwa obywatelskiego, zapowiedziana w programie prac Komisji na 2025 r., będzie wspierać i chronić obrońców praw człowieka i organizacje społeczeństwa obywatelskiego oraz wzmacniać ich pozycję.

Podczas debaty plenarnej przedstawiono również najważniejsze wnioski z Tygodnia Społeczeństwa Obywatelskiego 2025, który EKES zorganizował pod hasłem: „Wzmocnienie spójności i uczestnictwa w spolaryzowanych społeczeństwach”. Głos zabrali Brikena Xhomaqi, współprzewodnicząca Grupy Łącznikowej, która przedstawiła główne postulaty uczestników Tygodnia, Richard Vaško ze Słowackiego Stowarzyszenia Debat, laureat Nagrody dla Społeczeństwa Obywatelskiego, oraz działaczka młodzieżowa Kristýna Bulvasová, która przedstawiła najważniejsze zalecenia z dorocznego wydarzenia EKES-u dla młodzieży „Twoja Europa – twoje zdanie!” (YEYS).(ll)