Umiejętności cyfrowe mogą umożliwić obywatelkom i obywatelom UE wspólne projektowanie usług publicznych

This page is also available in

Współorganizowane przez Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) seminarium internetowe pokazuje, że dzięki cyfryzacji obywatelki i obywatele UE mogą wnosić swą wiedzę i know-how do usług świadczonych w interesie ogólnym, lecz proces ten musi być inkluzywny.

Obywatele i organizacje mogą odegrać niebagatelną rolę we wspólnym tworzeniu naprawdę skutecznych usług użyteczności publicznej, lecz wymaga to jednego narzędzia: umiejętności cyfrowych. To jasne przesłanie płynęło z webinarium zorganizowanego przez EKES i konsorcjum projektu „Współtworzenie innowacji usług w Europie” (CoSIE) dnia 15 kwietnia 2021 r. Wszyscy muszą mieć możliwość udziału w życiu społecznym, lecz włączenie obywatelek i obywateli i organizacji w proces decyzyjny nie jest już możliwe bez cyfryzacji. Kryzys pandemiczny jeszcze bardziej to uwidocznił w ostatnich kilku miesiącach.

Znalezienie sposobu na zaangażowanie obywateli we współtworzenie usług publicznych jest bardzo wymagające, lecz również konieczne i satysfakcjonujące. Włączenie społeczne i uczestnictwo w życiu społecznym będą możliwe wyłącznie, gdy zlikwidowana zostanie przepaść cyfrowa. Obecnie ponad 40% Europejek i Europejczyków nadal nie posiada nawet podstawowych umiejętności cyfrowych. Musimy zająć się tą kwestią i poświęcić jej uwagę na poziomie lokalnym, krajowym i europejskim – stwierdziła Henna Virkkunen, fińska posłanka do Parlamentu Europejskiego.

Ze swą przedmówczynią zgodziła się Baiba Miltoviča, przewodnicząca Sekcji Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego (TEN), która była gospodarzem debaty internetowej: Potrzebujemy całościowego podejścia łączącego wszystkie aspekty cyfrowe, transportowe i energetyczne z aspektami społecznymi. Musimy pamiętać o słabszych grupach społecznych.

W podobnym tonie wypowiedział się Krzysztof Balon, przewodniczący tematycznej grupy analitycznej ds. usług świadczonych w interesie ogólnym: Daleko posuniętą cyfryzację można zaobserwować w dziedzinie rozrywki, a w znacznym mniejszym stopniu – na płaszczyźnie administracyjnej. Obecny kryzys jeszcze bardziej to uwydatnił. Współtworzenie jest ważne dla demokracji uczestniczącej i wdrażania filaru praw socjalnych, a współpraca między miastami, środowiskiem akademickim i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego ma kluczowe znaczenie i należy ją kontynuować.

Czym jest współtworzenie?

Współtworzenie ma miejsce, gdy osoby posiadające praktyczne doświadczenie mogą współpracować ze specjalistami w zakresie projektowania i świadczenia usług. Uznaje się, że wiedza fachowa zdobyta dzięki doświadczeniu jest równie cenna jak ta zdobyta dzięki kwalifikacjom zawodowym.

Takie wyjaśnienie przedstawił Chris Fox z Uniwersytetu w Manchester reprezentujący CoSIE, który omówił podejście do współtworzenia usług publicznych oparte na atutach: atuty poszczególnych osób mogą przyczynić się do innowacji społecznych.

Wybieganie myślą w przyszłość oznacza oczekiwanie na transformację cyfrową Europy do 2030 r. Alma Joy Ridderhof z DG CNECT Komisji Europejskiej stwierdziła w tym kontekście, że potrzebne są bardziej partycypacyjne usługi cyfrowe, a także dostosowana do wymogów przyszłości, ukierunkowana na człowieka, dostępna, inkluzywna, przejrzysta, otwarta i interoperacyjna administracja publiczna.

Trzy projekty CoSIE: „Zmniejszenie otyłości u dzieci”, „Sytuacja ekonomiczna gospodarstw domowych na obszarach wiejskich” oraz „Umiejętności w zakresie przedsiębiorczości długotrwale bezrobotnych”

Wydarzenie dotyczyło przede wszystkim trzech przykładów projektów CoSIE realizowanych w ramach programu „Horyzont 2020”, które były powiązane z konkretnymi aspektami Europejskiego filaru praw socjalnych. Celem było zaprezentowanie konkretnych przykładów, doświadczeń i spostrzeżeń, a także dostarczenie materiału do przemyśleń na temat opracowywania polityki europejskiej służącej ludziom.

Pierwszy projekt poświęcony był zmniejszeniu otyłości u dzieci i został zrealizowany we Włoszech. Laura Bonvicini z lokalnej jednostki ochrony zdrowia z Reggio Emilia przedstawiła prace komitetu konsultacyjnego z udziałem wszystkich potencjalnych zainteresowanych stron z sektora publicznego i prywatnego, który pierwotnie pełnił funkcję czysto doradczą, a następnie otrzymał rzeczywiste uprawnienia decyzyjne. Zniknęły bariery między członkami i narodziła się aktywna społeczność z wykorzystaniem mobilnej aplikacji dotyczącej opieki nad dziećmi i ochrony zdrowia.

Florian Sipos z Uniwersytetu w Debreczynie opisał drugi przykład z Węgier, dotyczący sytuacji ekonomicznej gospodarstw domowych na obszarach wiejskich. Samorządy lokalne znalazły się pod presją, by organizować coraz więcej usług dla obywatelek i obywateli o ograniczonych zasobach i przestawiły się z podejścia zorientowanego na usługi na większą przedsiębiorczość. Zaangażowanie obywateli okazało się podejściem skutecznym, przyniosło pomyślne efekty i przyczyniło się do zmodernizowania administracji.

Trzeci projekt został zrealizowany w Hiszpanii i nosił tytuł „Umiejętności w zakresie przedsiębiorczości długotrwale bezrobotnych”. Michael Willoughby z Universitat Poiltècnica de València stworzył przestrzeń Co-Crea-te, inicjatywę promującą nowe przedsiębiorstwa od współtworzenia do faktycznego współzarządzania, w której zarządzanie usługami zostało prawie całkowicie przekazane samym użytkownikom końcowym, co zburzyło tradycyjną hierarchię.

W kierunku bardziej partycypacyjnych usług publicznych

Wspominając o potrzebie przeznaczenia większych środków na cyfryzację, członkini EKES-u Dana Sakařová ostrzegła, że Republika Czeska pozostaje w tyle, społeczeństwo nie jest zbyt dobrze poinformowane i że obywatele niepotrafiący korzystać z usług cyfrowych nie powinni być wykluczani.

Członek EKES-u Mateusz Szymański przedstawił przykład pomyślnego współdziałania związków zawodowych i rządu i podkreślił, że w Polsce współtworzenie sprawdza się w małych przedsiębiorstwach, w których inspektorzy socjalni są mediatorami między pracodawcami a państwem.

Współtworzenie odbywa się na szczeblu oddolnym, gdy obywatele mają mocną pozycję i przemawiają własnym głosem. Przeobrażenie się w społeczeństwo cyfrowe musi sprzyjać włączeniu społecznemu, co wymaga większej kreatywności w zakresie ról – stwierdziła Eva Hijmans z Hogeschool Utrecht, również moderująca seminarium internetowe.