Szerokie uczestnictwo społeczeństwa obywatelskiego ma kluczowe znaczenie dla silnej odbudowy gospodarczej w Europie

This page is also available in

Podczas wysłuchania zorganizowanego przez Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) omówiono możliwości i wyzwania związane z wdrażaniem krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności w różnych państwach członkowskich. Z wniosków wynika, że społeczeństwo obywatelskie wciąż nie jest skutecznie zaangażowane w ten proces. Pojawiły się apele o usprawnienie konsultacji na nadchodzącym etapie wdrażania w związku z niedociągnięciami w fazie opracowywania projektu.

Europa może przeprowadzić bardziej udaną odbudowę po pandemii, jeżeli społeczeństwo obywatelskie będzie w pełni zaangażowane we wdrażanie krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności w różnych państwach członkowskich, co wesprze sprawiedliwą transformację w kierunku zielonej, cyfrowej i zrównoważonej gospodarki europejskiej. Jest to główne przesłanie wysłuchania zorganizowanego na odległość przez grupę ds. europejskiego semestru w ramach Sekcji ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej (ECO) w dniu 6 września 2021 r. w Brukseli.

Niezbędne jest przezwyciężenie poważnych niedociągnięć na etapie opracowywania krajowych programów reform – zauważył Javier Doz Orrit, przewodniczący grupy ds. europejskiego semestru. Wezwał do silnej odbudowy gospodarczej, która wzmocni spójność społeczną poprzez rzeczywiste zaangażowanie partnerów społecznych i zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego na rzecz sprawiedliwej, ekologicznej i cyfrowej transformacji. Zaangażowanie tych podmiotów jest szczególnie ważne w odniesieniu do reform rynku pracy, usług publicznych i systemów emerytalnych oraz wdrażania planów inwestycyjnych.

Ogólnie rzecz biorąc, udział zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego jest nadal niski w wielu państwach członkowskich. Organizacje zostały poinformowane, a w wielu przypadkach odbyły się z nimi krótkie konsultacje. Przyniosło to jednak jedynie ograniczone rezultaty. W większości państw członkowskich nie przeprowadzono formalnych i skutecznych konsultacji prowadzących do istotnych zmian w pierwotnych propozycjach rządu, z zaledwie kilkoma wyjątkami. W związku z tym Komisja powinna podjąć działania następcze w związku z rozporządzeniem w sprawie Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) i zapewnić jego właściwe wdrożenie w państwach członkowskich, na przykład poprzez ustanowienie struktur partycypacyjnych z udziałem władz krajowych, lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

Uczestnictwo społeczeństwa obywatelskiego we wdrażaniu krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności ma zasadnicze znaczenie, ponieważ plany będą skuteczniejsze i obywatelom łatwiej będzie się z nimi identyfikować, ale jest również ważnym przejawem naszych wspólnych europejskich wartości określonych w art. 2 Traktatu. Niestety w większości państw członkowskich jest ono nadal niewystarczające – dodał Krzysztof Balon, przewodniczący grupy analitycznej zajmującej się przygotowywaną obecnie opinią EKES-u w sprawie rocznej strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2021 r.

Aktualna sytuacja - wdrażanie krajowych planów

W ramach wydarzenia zatytułowanego W kierunku europejskiego semestru 2022 – wdrażanie krajowych planów odbudowy i odporności zebrano opinie różnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, organów UE i ośrodków analitycznych.

Rob Jonkman, członek Komitetu Regionów UE (KR-u) i sprawozdawca opinii w sprawie wdrażania RRF, podkreślił, że kluczem do pomyślnego wdrożenia krajowych planów jest szerokie poczucie odpowiedzialności społecznej w państwach członkowskich. Zasadnicze znaczenie ma zatem bezpośrednie zaangażowanie całego społeczeństwa obywatelskiego, w tym władz lokalnych i regionalnych, partnerów społecznych i organizacji pozarządowych.

Johannes Lübking z Grupy Zadaniowej Komisji Europejskiej ds. Odbudowy i Zwiększania Odporności (RECOVER) przedstawił sytuację za pomocą danych liczbowych: do tej pory przedłożono 25 krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności, a 18 z nich zostało już zatwierdzonych. W ramach transformacji ekologicznej większość środków przeznaczono na mobilność zgodną z zasadami zrównoważonego rozwoju, podczas gdy w przypadku transformacji cyfrowej większość środków przeznaczono na cyfrowe usługi publiczne.

Zsolt Darvas, reprezentujący Bruegel, podkreślił, że wdrożenie reform i projektów inwestycji publicznych wspieranych przez RRF będzie miało wielkie znaczenie dla wielu państw członkowskich w nadchodzących latach. W tym kontekście wyraził zaniepokojenie zdolnością absorpcyjną niektórych państw członkowskich. W związku z tym wezwano do ścisłego monitorowania.

Większość uczestników zgodziła się, że w procesie wdrażania krajowego planu odbudowy i zwiększania odporności zaczęły pojawiać się pewne sygnały ostrzegawcze: zalecenia dla poszczególnych krajów sformułowane przez Komisję były do tej pory w dużej mierze ignorowane przez niektóre państwa członkowskie, w związku z czym zarysowuje się sceptycyzm co do ewentualnej przyszłej zmiany postawy. Ponadto zakwestionowano transformacyjne skutki inwestycji z RRF, a także ich wydajność i skuteczność.

Dalsze działania w kierunku cyklu europejskiego semestru 2022

W perspektywie kolejnego cyklu europejskiego semestru Markus Ferber, poseł do Parlamentu Europejskiego i sprawozdawca w sprawie rocznej strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2021 r., stwierdził, że jak dotąd nie przeprowadzono szeroko zakrojonych konsultacji z władzami regionalnymi i lokalnymi ani ze społeczeństwem obywatelskim, jak pierwotnie przewidywano w ramach krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności, i że jest to błąd, ponieważ bardziej inkluzywne podejście byłoby korzystne dla kształtu tych planów.

Podobnie James Watson z BusinessEurope zwrócił uwagę, że wdrażanie planów nie może być jedynie odhaczaniem punktów, ale powinno być zgodne z prawdziwym duchem tego instrumentu, czyli należy uznać rolę partnerów społecznych, a konsultacje powinny odbywać się na forach publicznych a nie za zamkniętymi drzwiami.

Marco Cilento, reprezentujący Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC), poruszył kwestię wysokiej jakości miejsc pracy, wydajności, wyższych płac i lepszych warunków pracy, podkreślając, że jedynie wymierne rezultaty dla obywateli mogą naprawdę umieścić ich w centrum UE.

Na zakończenie Hanna Surmatz z Europejskiego Centrum Fundacji (EFC), członkini Grupy Łącznikowej EKES-u, zgodziła się również co do znaczenia konsultacji z partnerami społeczeństwa obywatelskiego, przypominając, że będzie to istotne z punktu widzenia restrukturyzacji europejskiego semestru i da ludziom poczucie, że są naprawdę zaangażowani i wnoszą wkład w kształtowanie przyszłości Europy sprzyjającej włączeniu społecznemu.

Należy wyraźnie zwiększyć udział społeczeństwa obywatelskiego w procesie implementacji, aby umożliwić większą odpowiedzialność i wdrażanie krajowych planów na szczeblu krajowym. Będziemy nadal monitorować sytuację, ponieważ chcemy wyciągać owocne wnioski i mieć pozytywny wpływ na ten proces. Chcemy dokonać zmian i teraz nadszedł czas na podjęcie działań – podsumował Gonçalo Lobo Xavier, sprawozdawca opinii EKES-u, która ma zostać przyjęta podczas październikowej sesji plenarnej.

See also