Door Christophe Préault, redactiechef van Touteleurope.eu

De Franse extreemrechtse partij Rassemblement National heeft bij de Europese verkiezingen van 2024 een verpletterende overwinning behaald en daarmee het beste resultaat uit haar geschiedenis geboekt. Meer dan een derde van de stemmen was afkomstig van kiezers onder de 35 jaar. Onze speciale gast Christophe Préault, redactiechef van Touteleurope.eu, analyseert het succes van Rassemblement National en zijn leider Jordan Bardella, afkomstig uit een van de buitenwijken van Parijs, pas 28 jaar oud en alomtegenwoordig op TikTok.

Bij de Europese verkiezingen van juni 2024 heeft de partij Rassemblement Nationale (RN) bijna een derde van alle kiezers aan zich weten te binden (31,4 %), het beste resultaat ooit. De ultrarechtse partij kwam in bijna alle leeftijdsgroepen, sociale klassen en beroepsgroepen als winnaar uit de bus, waardoor de politieke kaarten opnieuw zijn geschud. Dit is met name te danken aan jonge kiezers: 32 % van alle 25 tot 34-jarigen heeft op de lijst van Jordan Bardella gestemd en in de leeftijdsgroep van 18-24 jaar is een winst van meer dan 10 procentpunten (26 %) geboekt ten opzichte van de Europese verkiezingen van 2019.

Er zijn verschillende redenen waarom jongeren zich aangetrokken voelen tot deze partij. Allereerst is daar de persoon Jordan Bardella, lijsttrekker voor de Europese verkiezingen en partijvoorzitter, die wars is van traditionele politiek. Jongeren vinden dat hij zegt waar het op staat, recht door zee is en oprecht overkomt in een tijd van wantrouwen ten aanzien van de politiek. Ook kunnen veel mensen zich met hem identificeren: hij komt uit de middenklasse, is opgegroeid in een buitenwijk van Parijs (Seine-Saint-Denis), ging niet naar een prestigieuze school en heeft geen universitair diploma op zak, alleen dat van de middelbare school. Dat heeft hem populair gemaakt onder jongeren die zich zorgen maken over hun toekomst en zich in de steek gelaten of zelfs vergeten voelen.

Een andere reden waarom zoveel kiezers tussen de 18 en 34 jaar weglopen met Jordan Bardella is omdat hij jong is. Met zijn 28 jaar weet hij precies wat er leeft onder deze generatie en hoe hij daarop kan inspelen. Opvallend genoeg was het in 2017 Emmanuel Macron die de jeugd zo wist aan te spreken, maar dan wel in andere lagen van de bevolking.

Rassemblement National spint dus garen bij de persoonlijkheid van de partijvoorzitter en zijn imago, dat uitgebreid wordt gecultiveerd via sociale media. Jordan Bardella is alomtegenwoordig op TikTok, dat een belangrijke rol speelt in zijn verkiezingsstrategie, in een tijd waarin jongeren het nieuws niet langer tot zich nemen via traditionele media. Zijn populariteit groeit (hij heeft 1,6 miljoen volgers). Hij praat niet over aanpassing van de Europese Verdragen, Oekraïne of de Green Deal, nee: hij heeft het over zijn dagelijks leven, stuurt Moederdagwensen, filmt zichzelf in zijn kantoor en op reis. Hij volgt trends en praat over actuele onderwerpen. Hij daagt zelfs gamers uit, jonge (en minder jonge) liefhebbers van videogames.

De groeiende kloof tussen de jongere generaties en de traditionele politiek versterkt zijn imago, zijn positie en het populistisch discours. Sinds de Europese verkiezingen van 2019 zijn veel kiezers op drift geraakt. Maakten jongeren zich in 2019 nog grote zorgen om het milieu, inmiddels is hun aandacht verschoven naar andere problemen, die even urgent zijn maar minder ver van hun bed. Vandaag de dag zijn het onzekerheid (in verband met immigratie) en koopkracht die hen zorgen baren. De extreemrechtse partij heeft terrein weten te winnen door te profiteren van deze woede en munt te slaan uit het sentiment van een generatie die zich tekortgedaan voelt. Het politieke establishment heeft als geheel onvoldoende rekening gehouden met de gevolgen van de COVID-crisis in 2020. De COVID-19-pandemie heeft de ongelijkheid waarmee Franse en Europese jongeren al hadden te kampen, niet alleen op de arbeidsmarkt maar ook in het onderwijs, op brute wijze aan het licht gebracht en verergerd. Veel jongeren hadden er moeite mee om hun studie voort te zetten of simpelweg een opleiding te volgen in een tijd waarin de digitale technologie voor alles een oplossing moest zijn.

De schijnwerper moet nu dus niet zozeer worden gericht op RN, maar op degenen die op deze partij hebben gestemd en met name op de jongeren uit de middenklasse. Zij moeten een duidelijk en concreet antwoord krijgen op hun meest prangende vragen en zorgen: het toenemend geweld in de samenleving, de teruglopende openbare voorzieningen in landelijke gebieden, de problemen met het vinden van werk of het volgen van een goede opleiding en de angst voor ongebreidelde immigratie. Voor traditionele politieke partijen betekent dit dat ze een toontje lager moeten zingen en aandacht moeten besteden aan de mensen die vaak onder de radar blijven, die niet opgemerkt worden omdat ze niet geïnteresseerd zijn in politiek. Feit is dat ook de Europese Unie het hier een beetje heeft laten afweten, ondanks de vele programma’s voor jongeren, voor onderwijs, voor de bevordering van arbeidsparticipatie en de bestrijding van armoede. Met Erasmus — het programma dat bredere lagen van de bevolking (inclusief in het leerlingwezen, werklozen, enz.) de mogelijkheid biedt tot mobiliteit en het opdoen van ervaring — is weliswaar een stap in de goede richting gezet, maar dat is duidelijk nog steeds te weinig. Wie een oplossing zoekt, moet ook de juiste vraag stellen over migratie, een kwestie die onze Europese samenlevingen erg bezighoudt en verdeelt. Het is een onderwerp dat de gemoederen nog steeds in beroering brengt, ondanks het recent akkoord over het Europees migratie- en asielpact.

Christophe Préault is journalist, redactiechef van Touteleurope.eu, een educatieve website over de werking en het beleid van de Europese Unie. Hij heeft jarenlange ervaring met actuele onderwerpen, met name Europese en economische kwesties. Préault is afgestudeerd aan het Instituut voor Politieke Studies in Bordeaux en heeft Europese Studies gedaan aan de École nationale d'administration (ENA). Tegenwoordig geeft hij leiding aan de redactie van Touteleurope.eu en treedt hij regelmatig op als gespreksleider tijdens debatten en conferenties over Europese onderwerpen.