Tliet NGOs Estonjani - il-Moviment Ekoloġiku Estonjan, il-Fond Estonjan għan-Natura u ċ-Ċentru Estonjan tal-Liġi Ambjentali - xebgħu jisimgħu l-istess skużi u ddeċidew li jidħlu fix-xena u jlaqqgħu flimkien partijiet ikkonċernati differenti għal dibattitu dwar tranżizzjoni ġusta f’pajjiż li għandu waħda mill-akbar impronti tal-karbonju fid-dinja. Il-proġett ta’ komunikazzjoni tagħhom iffoka fuq ir-reġjun tal-Grigal fejn ix-shale bituminuż għadu meqjus bħala l-aqwa fost il-fjuwils u fejn il-biċċa l-kbira tal-impjiegi tiddependi fuq l-industrija tax-shale bituminuż, li se jkollha titneħħa gradwalment. Ma kienx se jkun dibattitu faċli, iżda r-riżultati kienu inkoraġġanti.

EESC info: X’ħeġġiġkom tibdew il-proġett jew l-inizjattiva tagħkom?

Madis Vasser: Il-movimenti ambjentali Estonjani kienu ilhom għal għexieren ta’ snin jappellaw għat-tneħħija gradwali tal-fjuwils fossili, iżda t-talbiet dejjem intlaqgħu bl-istess skużi - xi ngħidu dwar l-impjiegi? xi ngħidu dwar l-ekonomija? huwa diffiċli wisq, min għandu jkun responsabbli? eċċ. Għalhekk fl-2018 tliet NGOs iddeċidew li jniedu proġett konġunt biex imexxu djalogu sinifikanti bejn il-partijiet interessati kollha dwar tranżizzjoni ġusta ’l bogħod mill-fjuwil fossili ewlieni tagħna, li huwa shale bituminuż.

Kif intlaqa’ l-proġett tagħkom? Ksibtu xi feedback miċ-ċittadini li għintu? (Tistgħu tagħtuna xi eżempju, jekk għandkom?)

Intlaqa’ tajjeb - fil-fatt rappreżentanti minn kull naħa ġew flimkien biex jiddiskutu l-kwistjonijiet. Kif irrakkonta rappreżentant ta’ muniċipalità fir-reġjun tal-minjieri tax-shale bituminuż aktar tard, kien qed jistenna laqgħa ambjentali oħra inutli, iżda l-avveniment kien fil-fatt tassew sinifikanti.
Matul u wara l-proġett kellna kuntatti mill-qrib ma’ nies lokali, rappreżentanti tal-industrija u uffiċjali tal-gvern - parzjalment minħabba dan in-networking, l-Estonja kienet waħda mill-ewwel Stati Membri li ffinalizzaw il-pjan territorjali tagħhom ta’ tranżizzjoni ġusta għall-fond ta’ tranżizzjoni ġusta.

Kif beħsiebkom tużaw dan il-finanzjament speċifiku biex tipprovdu aktar għajnuna lill-komunità? Diġà qed tippjanaw proġetti ġodda?

Se nużaw il-fondi biex nespandu xi wħud mill-attivitajiet mill-proġett inizjali, bħall-koordinazzjoni ta’ network kbir ta’ NGO dwar il-klima li jrawwem il-kooperazzjoni bejn organizzazzjonijiet lokali dwar kwistjonijiet tal-klima.
L-appoġġ qed jintuża wkoll għall-iżvilupp ta’ proġetti ta’ segwitu, li issa huma ffukati aktar fuq il-livell lokali.

X’parir tista’ tagħti lil organizzazzjonijiet oħrajn biex jiksbu r-riżultati f’attivitajiet u programmi ta’ dan it-tip?

Kif iddikjarat tajjeb sessjoni ta’ taħriġ mill-programm EUKI: “idħol fix-xena” u “ħaddan il-kunflitt”. Dan ifisser li m’għandekx tibża’ tavviċina lil partijiet interessati differenti, peress li bħalissa jista’ jkun eżattament iż-żmien li jkunu qed jaħsbu fuq l-istess linji bħalek.
Iżda fl-istess ħin trid tiftakar li xi partijiet interessati jistgħu ma jafdawx lil xulxin għall-ewwel, jew ikollhom ideat differenti ħafna dwar l-aħjar riżultati ta’ din il-kooperazzjoni, għalhekk ipprepara għal kunflitti bħal dawn u aħdem permezz tagħhom minflok tevita l-kwistjonijiet.

Kemm intom ottimisti dwar il-prospetti tal-UE biex tikseb il-miri tal-Patt Ekoloġiku?

Naħseb li fl-aħħar mill-aħħar l-istat tal-ambjent se jġegħilna l-ewwel inkunu saħansitra aktar ambizzjużi minn issa, u mbagħad nilħqu dawn il-miri permezz ta’ bidliet aktar sistematiċi fl-istili tal-ħajja u l-mudelli ta’ konsum, peress li m’hemm l-ebda mod ieħor fattibbli biex intaffu l-agħar effetti tal-kriżi ekoloġika u klimatika.