Ο Jacques Delors έσβησε μετά από μια μακρά ζωή γόνιμης δραστηριότητας, οι καρποί της οποίας δεν έχουν χαθεί. Ενιαία αγορά, χώρος Σένγκεν, Erasmus, ευρώ, Ταμείο Συνοχής: συνέβαλε άμεσα στην θέσπιση ολόκληρων τομέων του ευρωπαϊκού οικοδομήματος στο οποίο ζούμε. Πίσω από το ευρωπαϊκό του έργο, υπάρχει η ηθική της δράσης.

Ο Jacques Delors προσέδωσε στη δημόσια δέσμευση όλη τη μεγαλοσύνη του. Στο πλαίσιο των συνεταιριστικών, συνδικαλιστικών και, στη συνέχεια, πολιτικών δραστηριοτήτων του, ο αγωνιστής αυτός, όπως του άρεσε να αυτοχαρακτηρίζεται σεμνά, αφομοίωσε την περσοναλιστική ιδεολογία του Emmanuel Mounier. Χριστιανός διακριτικά ένθερμος, έβλεπε σε κάθε άνθρωπο ένα μοναδικό ον, ενταγμένο σε ένα δίκτυο κοινωνικών δεσμών, το οποίο θεωρούσε απαραίτητο να κινητοποιείται για την ανάληψη κάθε σημαντικής δράσης.

Ανησυχώντας για την εξάπλωση του ατομικισμού, αυτός ο σοσιαλδημοκράτης βασιζόταν στη συμμετοχή του πολίτη, όπου ο καθένας προσφέρει το μερίδιό του για το κοινό καλό. Το όνομά του παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένο με τη συνδιαλλαγή, τη συνδιαχείριση, τη συλλογικότητα και άλλες μορφές συλλογικής δράσης, τις οποίες προώθησε και διεκδίκησε. Αυτός είναι και ο λόγος που απέδιδε τόση σημασία στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών, στη δημιουργία της οποίας συνέβαλε. Σεβόταν τους ενδιάμεσους φορείς και πίστευε στον ειλικρινή κοινωνικό διάλογο με πνεύμα συμβιβασμού.

Και αυτό το εφάρμοσε σε ευρωπαϊκή κλίμακα και το επεξέτεινε στον διάλογο με τις θρησκείες. Ο Delors δεν ήταν Σωτήρας. Αν και αυτοδίδακτος, δεν θεωρούσε τον εαυτό του αυτοδημιούργητο, αλλά άνθρωπο που συγκροτείται από τους άλλους και μαζί με άλλους. Και συγκροτείται μέσα από τη δράση. Η σκέψη του Delors είναι μια σκέψη σε διαρκή εξέλιξη, που τροφοδοτείται από τη δράση ξανά και ξανά, δημιουργώντας έναν ηθικό κύκλο. Ήταν άνθρωπος αρχών και πεποιθήσεων εδραιωμένων στην ένθερμη πίστη του, όχι δέσμιος κάποιας αφηρημένης ιδεολογίας. Ξεκινούσε με διαύγεια από την πραγματικότητα, την κατανόηση των καταστάσεων, τον σεβασμό των εθνικών παραδόσεων, για να πραγματοποιήσει το εφικτό βήμα προς τα μπρος.

Στην πορεία μαζί του, η πραγματικότητα προέχει της ιδέας, για την οποία μπορεί να ανοίγει τον δρόμο όταν το ευνοούν οι περιστάσεις. Έτσι, μπόρεσε να επαναφέρει την ιδέα του ενιαίου νομίσματος, υποστηρίζοντας εξαρχής την επανένωση της Γερμανίας, η οποία είχε καταστεί αναπόφευκτη μετά την πτώση του Τείχους. Η αλήθεια είναι ότι ο κόσμος με τις σημερινές αναταράξεις του διαφέρει κατά πολύ από τον κόσμο της Ευρώπης του Delors. Τα επιτεύγματά του, όπως η εσωτερική αγορά, πρέπει να προσαρμοστούν και να συμπληρωθούν για να αντιμετωπίσουν τις απειλητικές δυνάμεις. Αλλά αποτελούν τη βάση για την ανάληψη δράσης σήμερα. Και η συμπεριληπτική, οξυδερκής, πραγματιστική μέθοδός του, που επικεντρώνεται στη σταθερότητα των αξιών και τη διάθεση για συναινέσεις ώστε να υπάρχει κοινή πρόοδος, καλό είναι να ξαναμπεί στο τραπέζι των ευρωπαίων ηγετών.

Sébastien Maillard, ειδικός σύμβουλος Ινστιτούτου Jacques Delors, διευθυντής του οποίου διατέλεσε κατά την περίοδο 2017-2023

Ο Jacques Delors, που έφυγε από τη ζωή στις 27 Δεκεμβρίου 2023, θα μείνει στην ιστορία ως ο πιο σπουδαίος, αποτελεσματικός, οξυδερκής και οραματιστής Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, «θεμελιωτής» μιας ενωμένης Ευρώπης, όπως ήταν πολύ παλιότερα ο Jean Monnet και ο Robert Schuman.

Πριν από τον Jacques Delors, ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν ήταν παρά ένας Ευρωπαίος γραφειοκράτης· εκείνος ήταν που προσέδωσε σε αυτόν τον ρόλο καθεστώς ισοδύναμο με το καθεστώς αρχηγού κράτους ή κυβέρνησης, το οποίο έτυχε κατόπιν καθολικής αναγνώρισης. Κατά τη διάρκεια της δεκαετούς θητείας του, από το 1985 έως το 1995, και με την υποστήριξη του Γερμανού Καγκελαρίου Helmut Kohl και του Γάλλου Προέδρου François Mitterrand, προώθησε σθεναρά και αποφασιστικά τη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Κατ’ αρχάς, επανεκκίνησε αμέσως αυτή τη διαδικασία με σκοπό τη μετατροπή της κοινής αγοράς, η οποία βασιζόταν στην τελωνειακή ένωση, σε μια αμιγώς ενιαία αγορά έως το 1992. Στη συνέχεια, ενώ η ενιαία αγορά βρισκόταν ακόμη στο στάδιο της υλοποίησης, εγκαινίασε το άλλο σπουδαίο εγχείρημά του, τη νομισματική ένωση, παράλληλα με τη διεύρυνση των κοινοτικών αρμοδιοτήτων μέσω της Συνθήκης του Μάαστριχτ με την οποία ιδρύθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Για πρώτη φορά, αντιμετώπισε επίσης το «δημοκρατικό έλλειμμα» της Κοινότητας προτείνοντας και εξασφαλίζοντας περισσότερες εξουσίες για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αρχικά μέσω της διαδικασίας συνεργασίας (που προβλέπεται στην Ενιαία Πράξη) και στη συνέχεια (μετά τη μεταρρύθμιση του Μάαστριχτ) μέσω της διαδικασίας συναπόφασης, η οποία ανέθεσε πραγματικό ρόλο συννομοθέτη στη Συνέλευση του Στρασβούργου, σε θέματα που υπόκεινται στη λήψη αποφάσεων με ειδική πλειοψηφία στο Συμβούλιο.

Η πορεία προς τον στρατηγικό στόχο της ενιαίας αγοράς ξεκίνησε με δύο έγγραφα: την έκθεση σχετικά με το κόστος της «μη Ευρώπης», η οποία κατέδειξε τα οικονομικά οφέλη της άρσης των εναπομενόντων εσωτερικών κανονιστικών φραγμών, και την πρώτη «Λευκή Βίβλο», στην οποία προσδιορίζονταν όλα τα νομοθετικά μέτρα (περίπου 200) που απαιτούνταν για την εξάλειψη των εμποδίων αυτών.

Ο Jacques Delors υπέδειξε εξαρχής την ενίσχυση των μηχανισμών λήψης αποφάσεων και των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων ως το βασικό εργαλείο για την ολοκλήρωση του εγχειρήματος. Ως εκ τούτου, πρότεινε, με την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, μια πρώτη πραγματική μεταρρύθμιση των Συνθηκών της Ρώμης του 1957, με τις οποίες ιδρύθηκαν οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες (κοινή αγορά και Ευρατόμ), και έπεισε τα κράτη μέλη να την εγκρίνουν (1987).

Στη συνέχεια, ο Jacques Delors διαδραμάτισε ουσιαστικό ρόλο στον επαναπροσδιορισμό του κοινοτικού δημοσιονομικού πλαισίου, με σημαντική αύξηση των δημοσιονομικών πόρων στο 1,20 % του συνολικού ΑΕΠ των κρατών μελών με το «πακέτο Delors I» (1988-1992) και στο 1,27 % με το «πακέτο Delors II» (1993-1999) και με κατακόρυφη άνοδο του ύψους των κονδυλίων για την «οικονομική και κοινωνική συνοχή» (περιφερειακή και διαρθρωτική πολιτική), που θεωρήθηκε απαραίτητο αντιστάθμισμα στην ενοποίηση της εσωτερικής αγοράς. Ακόμη πιο σημαντική, ωστόσο, ήταν η συστημική αλλαγή του κοινοτικού δημοσιονομικού πλαισίου, το οποίο μετατράπηκε από ετήσιο σε μεσοπρόθεσμο (επταετές), αρχής γενομένης από τα δύο «πακέτα Delors».

Η αλλαγή αυτή απέτρεψε την επανάληψη, κάθε χρόνο, των έντονων δημοσιονομικών διαπραγματεύσεων μεταξύ των κρατών μελών, οι οποίες επιβράδυναν για μήνες το έργο των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων. Ένα άλλο βασικό στοιχείο που εισήγαγε ο Jacques Delors στις ευρωπαϊκές πολιτικές ήταν η κοινωνική διάσταση (αυτός δρομολόγησε, εκτός των άλλων, τον «κοινωνικό διάλογο» μεταξύ των επιχειρήσεων, των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων). Ωστόσο, το κοινωνικό πρόγραμμά του, το οποίο προέβλεπε επίσης την εναρμόνιση των μέσων προστασίας των εργαζομένων σε περίπτωση κρίσης και την αντιμετώπιση των πιέσεων για τη μετεγκατάσταση των παραγωγικών δραστηριοτήτων, ήταν ένα από τα ημιτελή έργα του.

Η μεγαλύτερη αποτυχία του, ωστόσο, ήταν εκείνη της δεύτερης «Λευκής Βίβλου για την ανάπτυξη, απασχόληση και ανταγωνιστικότητα», η οποία εγκαινιάστηκε με τυμπανοκρουσίες το 1993, ως το τελευταίο μεγάλο έργο της θητείας του. Επρόκειτο για πρόταση αναζωογόνησης και τόνωσης της οικονομίας (με προβλεπόμενη χρηματοδότηση ύψους 20 δισ. ευρώ σε διάστημα 20 ετών), η οποία βασιζόταν, μεταξύ άλλων, σε κοινή έκδοση χρέους (8 δισ. ευρώ ετησίως), καθώς και σε συνεισφορές από τον κοινοτικό προϋπολογισμό και δάνεια από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, για τη στήριξη της κατασκευής υποδομών μεταφορών και τηλεπικοινωνιών, καθώς και μιας σειράς άλλων οικονομικών και κοινωνικών πρωτοβουλιών (ουσιαστικά, επρόκειτο για προάγγελο αυτού που, πάνω από 20 χρόνια αργότερα, θα αποτελούσε το μέσο ανάκαμψης «NextGenerationEU» για την αντιμετώπιση της πανδημικής κρίσης).

Το σχέδιο, το οποίο αρχικά έτυχε θετικής υποδοχής από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, αργότερα επικρίθηκε και εγκαταλείφθηκε από τους υπουργούς Οικονομικών της ΕΕ. Η δεκαετία του Jacques Delors έκλεισε με αλλαγή τοπίου, καθώς το άστρο του άρχισε να δύει εν μέσω θύελλας κατηγοριών για υπέρμετρη φιλοδοξία, ιακωβινικό συγκεντρωτισμό και υπερβολικές κανονιστικές ρυθμίσεις. Μετά από χρόνια, ωστόσο, κάποιες από τις ιδέες του πραγματώθηκαν, όπως τα «διευρωπαϊκά δίκτυα» ή το πρόγραμμα «SURE» για τη στήριξη των συστημάτων ασφάλισης των εργαζομένων κατά τη διάρκεια της κρίσης COVID-19.

Στην ενότητα «Χωρίς υπεκφυγές», η Sandra Parthie, μέλος της ΕΟΚΕ, πρόεδρος του τμήματος «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση» και εισηγήτρια της σχετικής γνωμοδότησης, επισημαίνει τις προτάσεις της ΕΟΚΕ σχετικά με τη νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για την εσωτερική αγορά, οι οποίες θα εγκριθούν κατά τη σύνοδο ολομέλειας του Ιανουαρίου.

14-15 Φεβρουαρίου 2024

Σύνοδος ολομέλειας της ΕΟΚΕ

4-7 Μαρτίου 2024

Εβδομάδα της Κοινωνίας των Πολιτών

Στις 27 Δεκεμβρίου 2023, απεβίωσε ο Jacques Delors. Διατέλεσε πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από το 1985 έως το 1995 και υπουργός Οικονομικών της κυβέρνησης του François Mitterrand από το 1981 έως το 1985.

Ο Sébastien Maillard, πρώην διευθυντής και νυν ειδικός σύμβουλος του Ινστιτούτου Delors στο Παρίσι και πρώην ανταποκριτής της ΕΕ στις Βρυξέλλες, του αποτίει φόρο τιμής.

Ο Lorenzo Consoli, ένας από τους πιο γνωστούς δημοσιογράφους στην Ευρώπη, μοιράστηκε επίσης με τους αναγνώστες της ΕΟΚΕ τη μαρτυρία του σχετικά με τον Πρόεδρο Jacques Delors.

Ο Lorenzo Consoli, Ιταλός δημοσιογράφος και ευρωπαίος ανταποκριτής από το 1991 είναι ένας από τους πιο έμπειρους ειδήμονες στην ευρωπαϊκή πολιτική και εργάζεται ιδίως για το ιταλικό πρακτορείο Τύπου Askanews. Διετέλεσε πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Τύπου των Βρυξελλών (API) από το 2006 έως το 2010 και επισκέπτης καθηγητής στο πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Executive Master in European Journalism and Communication στο IHECS στις Βρυξέλλες. (ehp)