Elena Calistru

Ostatnie kryzysy wystawiły na próbę europejską strukturę gospodarczą, lecz największe koszty ponieśli zwykli zjadacze chleba. W opinii „Walka z kryzysem” przedstawiono projekt gospodarki, która zamiast narażać obywateli i przedsiębiorstwa na zawirowania gospodarcze zapewni im ochronę.

Na pierwszy plan wysuwają się trzy wymogi gospodarcze:

Po pierwsze, prognozy gospodarcze muszą przekształcić się z analizy retrospektywnej w działania predykcyjne. Wysoka inflacja uderza najpierw w gospodarstwa domowe, a dopiero później w tablice wskaźników ekonomicznych. Potrzebujemy zaawansowanych systemów wczesnego wykrywania, dzięki którym uda się rozpoznać wąskie gardła w dostawach i anomalie związane z transmisją cen, zanim rachunki za ogrzewanie i ceny jedzenia osiągną niebotyczny poziom. Gospodarstwa domowe najbardziej narażone na wstrząsy gospodarcze są również najmniej zdolne do ich amortyzowania. By zapewnić ukierunkowaną ochronę, konieczne jest zatem szczegółowe mapowanie podatności na zagrożenia.

Po drugie, mechanizm zdolności fiskalnej należy przestawić z reagowania kryzysowego na przewidzianą w nim stabilizację. NextGenerationEU był imponujący, lecz prowizoryczny. Stałe mechanizmy stabilizacji fiskalnej pod nadzorem społeczeństwa obywatelskiego zapewniłyby osobom najbardziej zagrożonym ochronę za pomocą reagowania kryzysowego. Gdy zarządzanie gospodarcze pomija efekty dystrybucyjne, napięcia społeczne osłabiają odporność, którą staramy się uzyskać. Uwarunkowania społeczne w finansowaniu UE nie powinny być postrzegane jako przeszkody biurokratyczne, gdyż dzięki nim wzrost gospodarczy może przełożyć się na poprawę poziomu życia dla wszystkich.

Po trzecie, integracja rynkowa musi przyspieszyć tam, gdzie ma największe znaczenie dla konsumentów. Znacznie wyższe niż w innych częściach świata koszty energii to nie tylko wskaźniki makroekonomiczne, lecz również comiesięczne rachunki, które nadwyrężają budżety gospodarstw domowych w całej Europie. Inwestycje strategiczne w infrastrukturę transgraniczną oraz integrację rynku energii to nie tylko abstrakcyjne cele gospodarcze, ponieważ przynoszą namacalną ulgę rodzinom i przedsiębiorstwom zmagającym się z presją kosztów utrzymania.

Polityka gospodarcza kreowana bez udziału społeczeństwa obywatelskiego przypomina żeglugę bez znajomości warunków lokalnych – z technicznego punktu widzenia jest możliwa, lecz w praktyce niedorzeczna. Gdy osoby, które doświadczają na własnej skórze konsekwencji strategii politycznych, biorą pełny udział w ich opracowywaniu, przynoszą one niezmiennie lepsze wyniki. Nie chodzi o to, by konsultacje były jedynie formalnością, lecz o wykorzystanie zbiorowej inteligencji zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w całym cyklu politycznym.

Konkurencyjna społeczna gospodarka rynkowa w Europie nie może zostać porzucona, lecz wymaga modernizacji. Osoby obdarzone niewielką wyobraźnią gospodarczą zachęcają do dokonania wyboru między konkurencyjnością a ochroną obywateli. Przyszłe wyzwania wymagają kreatywności instytucjonalnej – w europejskim zarządzaniu gospodarczym na pierwszym miejscu należy postawić odporność gospodarczą i dobrostan ludzi.

Daniela Vancic

Europejska inicjatywa obywatelska jest naprawdę wyjątkowa: nigdzie indziej na świecie nie istnieje takie narzędzie pozwalające obywatelom wpływać bezpośrednio na prawodawstwo. Jednak nadal czeka ona na zasłużone uznanie, pisze Daniela Vancic, kierowniczka ds. polityki europejskiej i rzecznictwa w Democracy International, która podzieliła się trzema pomysłami na zwiększenie skuteczności europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

Europejska inicjatywa obywatelska (EIO) jest jednym z najpotężniejszych narzędzi demokratycznych UE, drugim po wyborach europejskich. Dzięki zaangażowaniu ponad 20 mln obywateli przez 13 lat od czasu jej ustanowienia EIO okazała się istotną platformą uczestnictwa. Pomimo swojego potencjału rzadko cieszy się jednak uznaniem, na jakie zasługuje.

Oto dlaczego europejska inicjatywa obywatelska jest ważna – i trzy pomysły, jak zwiększyć jej skuteczność.

Rola EIO w spolaryzowanym świecie

Co sprawia, że europejska inicjatywa obywatelska jest naprawdę wyjątkowa? Nie ma drugiego takiego narzędzia na świecie. EIO umożliwia obywatelom wywieranie bezpośredniego wpływu na prawodawstwo dzięki poparciu obywateli z co najmniej siedmiu państw członkowskich UE. W czasach, gdy rośnie polaryzacja polityczna, europejska inicjatywa obywatelska stanowi istotny pomost między obywatelami a decydentami politycznymi, wspierając współpracę, budując powiązania i napędzając rzeczywiste zmiany.

Jej głównym celem jest zachęcanie ludzi do angażowania się w kształtowanie polityki. Dzięki niej spotykają się różne grupy; pozwala ona inicjować debatę publiczną i wzmacniać głosy na scenie europejskiej. Na przykład inicjatywa My Voice, My Choice, w ramach której zebrano niedawno ponad milion podpisów, zmobilizowała sieć działaczy, organizacji i osobistości publicznych (w tym postaci międzynarodowych, takich jak Barack Obama) i wywołała szerszą dyskusję na temat podstawowych wartości. Tego rodzaju mobilizacja tworzy trwałą wartość dla samej demokracji, a także dla przedmiotowej sprawy.

Ważne są terminowe działania

Europejska inicjatywa obywatelska ma ogromny potencjał demokratyczny, ale aby w pełni go uwolnić, niezbędne są terminowe działania ze strony instytucji UE. Chociaż niektóre inicjatywy, takie jak kampania End the Cage Age, doprowadziły do pozytywnych zmian w polityce UE, często mija wiele czasu między poparciem opinii publicznej dla EIO a związanymi z nią działaniami legislacyjnymi. Może to być frustrujące dla społeczeństwa obywatelskiego i dla obywateli, którzy mogą stracić zaufanie do tego procesu.

Aby utrzymać dynamikę, UE powinna rozważyć przyspieszenie realizacji tych EIO, które otrzymują przytłaczające poparcie publiczne. Chociaż proces prawodawczy UE wymaga czasu, to gdy europejska inicjatywa obywatelska ma wyraźne i powszechne poparcie, należy jej poświęcić szczególną uwagę. Obywatele powinni mieć możliwość szybkiego przekształcenia swoich pomysłów w działania, co sprawi, że EIO stanie się katalizatorem terminowych zmian, a także narzędziem wywierania wpływu.

Rola organizacji społeczeństwa obywatelskiego w dążeniu do reformy europejskiej

Organizacje społeczeństwa obywatelskiego zawsze znajdowały się w centrum EIO, mobilizując obywateli i uświadamiając im potencjał tego narzędzia. Organizacje takie jak Democracy International od samego początku odgrywały kluczową rolę w opracowywaniu i wspieraniu EIO. Jednak rola społeczeństwa obywatelskiego jest szersza.

Organizacje te muszą nadal opowiadać się za reformami, które mogą wzmocnić EIO jako instrument demokratyczny. Na przykład EIO powinna umożliwiać proponowanie zmian w traktatach UE, co jest dotąd niedostępne, ale może mieć głęboki wpływ na przyszłość Europy. Trwają dyskusje na temat reformy traktatów i coraz częściej przyjmuje się, że UE potrzebuje traktatu, który będzie w stanie sprostać wyzwaniom i możliwościom naszych czasów, w związku z czym ważniejsze niż kiedykolwiek jest rozszerzenie europejskiej inicjatywy obywatelskiej w celu zapewnienia obywatelom miejsca przy stole negocjacyjnym.

Pozwólmy, by europejska inicjatywa obywatelska była źródłem inspiracji dla polityki

Podnieśmy poziom ambicji europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Jednym z pomysłów na uwolnienie jej pełnego potencjału jest uwzględnienie EIO, nawet jeśli nie spełniają one formalnych kryteriów. Nie każdy świetny pomysł przekroczy próg miliona podpisów, ale nie oznacza to, że nie jest warty rozważenia. Prowadzenie kampanii na rzecz europejskiej inicjatywy obywatelskiej nie jest łatwe, zwłaszcza gdy wiąże się z ponadnarodowymi, wielojęzycznymi działaniami w wielu krajach. Nawet najlepsze pomysły mogą jednak nie zmobilizować zasobów pozwalających sprostać wyśrubowanym kryteriom europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

Na przykład inicjatywa w sprawie jednolitej taryfy komunikacyjnej z 2012 r. nie był skuteczną europejską inicjatywą obywatelską według standardowej definicji, ale zainspirowała politykę „Roam Like at Home”, która weszła w życie pięć lat później z korzyścią dla milionów mobilnych Europejczyków mogących obecnie korzystać z roamingu transgranicznego bez opłat. Pokazuje to, że nawet europejskie inicjatywy obywatelskie, które nie osiągają celu odpowiedniej liczby podpisów, mogą spowodować zmianę polityki. UE powinna być otwarta na wszystkie pomysły obywateli, nawet te, które nie osiągają miliona podpisów, oraz na wykorzystywanie ich jako źródła inspiracji dla przyszłego prawodawstwa.

Główne wnioski

Europejska inicjatywa obywatelska jest niezwykle cennym narzędziem wzmacniania demokracji w Europie, zwłaszcza w czasach, gdy wartości demokratyczne są zagrożone na całym świecie. Umożliwia ona obywatelom przekazywanie swoich pomysłów na szczeblu UE, mobilizowanie wsparcia publicznego i wywieranie znaczącego wpływu. EIO ma już ponad dziesięć lat, nadszedł zatem czas, by zastanowić się nad tym wyjątkowym narzędziem i stworzyć silniejsze i bardziej bezpośrednie powiązania między obywatelami a instytucjami.

Dzięki stałemu wsparciu społeczeństwa obywatelskiego EIO może pomóc w budowaniu bardziej partycypacyjnej i reaktywnej Unii Europejskiej, wzmacniając jej pozycję światowego lidera demokracji.

Daniela Vancic jest kierowniczką ds. polityki europejskiej i rzecznictwa w Democracy International, gdzie od 2017 r. jest orędowniczką demokracji uczestniczącej i bezpośredniej. Ma ponaddziesięcioletnie doświadczenie w procesach uczestnictwa obywatelskiego i jest uznaną ekspertką w dziedzinie europejskiej inicjatywy obywatelskiej. W 2022 r. współredagowała książkę „Complementary Democracy: The Art of Deliberative Listening”

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) poparł europejski pakt na rzecz oceanów i wezwał Komisję Europejską do zatroszczenia się o to, by stał się on solidną podstawą działania, a nie tylko deklaracją intencji.

Pakt musi być zgodny z istniejącymi strategiami politycznymi UE, takimi jak Zielony Ład, strategia na rzecz niebieskiej gospodarki i cele zrównoważonego rozwoju, oraz zapewniać równowagę między wzrostem gospodarczym, ochroną środowiska i sprawiedliwością społeczną.

Zmiana klimatu, zanieczyszczenie i przełowienie zagrażają oceanom oraz społecznościom nadbrzeżnym. Pakt ma na celu poprawę zarządzania, pobudzenie innowacji oraz propagowanie zrównoważonej niebieskiej gospodarki. Ostatnie konsultacje publiczne oraz wkład społeczeństwa obywatelskiego potwierdzają coraz większe poparcie dla śmiałych i inkluzywnych środków.

Javier Garat Pérez, sprawozdawca opinii, podkreślił: Społeczności nadbrzeżne w UE stoją w obliczu szeregu powiązanych ze sobą wyzwań gospodarczych, społecznych i środowiskowych. Aby im podołać, musimy propagować zrównoważoną i konkurencyjną niebieską gospodarkę (w tym rybołówstwo i akwakulturę), utrzymywać zdrowe, odporne i wydajne oceany oraz pracować nad kompleksowym programem na rzecz wiedzy o morzu, badań naukowych, innowacji i inwestycji w tej dziedzinie.

EKES apeluje o usprawnienie zarządzania między agencjami UE, a także o lepsze planowanie obszarów morskich i inwestycje w badania naukowe za pośrednictwem takich programów jak „Horyzont Europa”. Opowiada się również za planem działania w zakresie niebieskiej żywności, zrównoważonym przemysłem stoczniowym i sprawiedliwą transformacją dla pracownic i pracowników sektora morskiego. Niezbędne jest kultywowanie dziedzictwa przybrzeżnego i wspieranie zaangażowania młodzieży.

By pakt przyniósł efekty, potrzebne są silna wola polityczna, finansowanie i rozliczalność. Jeżeli zadbamy o jego prawidłową realizację, Europa może stać się światowym liderem w dziedzinie zrównoważonego rozwoju oceanów. Zapewni to zarówno odporność ekologiczną, jak i możliwości gospodarcze. (ks) 

Zapraszamy cię 10 maja do siedziby europejskiego zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w Europejskim Komitecie Ekonomiczno-Społecznym w budynku im. Jacques’a Delorsa pod adresem: rue Belliard 99, 1040 Bruksela.

Tegoroczny Dzień Europy jest wyjątkowy, ponieważ obchodzimy 75. rocznicę ogłoszenia deklaracji Schumana, która jest historyczną podstawą europejskiej jedności i współpracy. Przy tej doniosłej okazji EKES otwiera swoje podwoje dla zwiedzających, którzy przez cały dzień mogą brać udział w ciekawych, pouczających i zabawnych zajęciach oraz odkrywać naszą instytucję.
Oferta jest skierowana do wszystkich: od pasjonatów polityki po ciekawe świata młode umysły.

Zwiedzaj EKES podczas wycieczki:

• zmierz się z zabawnymi wyzwaniami na stoiskach tematycznych
• na każdym stoisku otrzymasz pieczątkę w specjalnym paszporcie
• zwróć wypełniony paszport i odbierz szczególną nagrodę!

Nie przegap szansy na spotkanie i pogawędkę z przewodniczącym EKES-u Oliverem Röpkem przy oddzielnym stoisku! 
Będzie on witać zwiedzających, odpowiadać na pytania i prezentować swą wizję europejskiego społeczeństwa obywatelskiego – będzie to wyjątkowa okazja do bezpośredniego kontaktu z kierownictwem EKES-u.

Skorzystaj z wielu innych atrakcji:

• możliwości wykonania portretu przez karykaturzystę
• kącika zabaw dla dzieci
• wystrzałowej fotobudki
• kręcącego się koła fortuny wraz z niespodziankami
• oraz symulacji głosowania w czasie rzeczywistym, podczas której możesz wcielić się w członkinię lub członka EKES-u!

Dowiedz się też, w jaki sposób nasze sekcje i Grupy pomagają w kreowaniu polityki i wartości UE.

Uczcijmy idee, które jednoczą Europę. Przyjdź z przyjaciółmi, rodziną lub solo – ale NIE PRZEGAP TEJ OKAZJI!

Będzie to coś więcej niż samo zwiedzanie – kieruj się ciekawością, a wydarzenie będzie dla ciebie inspiracją!

Więcej informacji o wszystkich atrakcjach przewidzianych w Dniu Europy w EKES-ie znajdziesz na stronie:Dołącz do nas w Dniu Europy 10 maja! | EKES.

#EuropeDay (kk)

Grupa Organizacji Społeczeństwa Obywatelskiego w EKES-ie

8 kwietnia Europejska Sieć Przeciwdziałania Ubóstwu (EAPN) opublikowała swoje najnowsze sprawozdanie Poverty Watch zatytułowane „W kierunku systemowego podejścia do ochrony socjalnej”.

Sprawozdanie, przedstawione po raz pierwszy podczas wydarzenia współorganizowanego z Grupą Organizacji Społeczeństwa Obywatelskiego EKES-u w Brukseli, odnosi się do wyzwań, którym należy stawić czoła, aby zapewnić silne i odporne systemy ochrony socjalnej. Jest to szczególnie istotne w obecnej sytuacji, ponieważ państwa opiekuńcze UE zmagają się z rosnącymi ograniczeniami finansowymi spowodowanymi ograniczeniami wydatków krajowych oraz rosnącymi wydatkami na obronę i bezpieczeństwo.

W sprawozdaniu, opartym na ustaleniach 19 krajowych organizacji członkowskich EAPN, wykazano, że systemowe podejście do kompleksowej i skutecznej ochrony socjalnej wymaga polityki opartej na zintegrowanych, długoterminowych strategiach łączących wymiar gospodarczy, społeczny i środowiskowy. Polityka ta musi opierać się na solidnych dowodach i danych oraz na znaczącym udziale osób doświadczających ubóstwa.

Krajowe sieci EAPN wyrażają zaniepokojenie cięciami w wydatkach socjalnych. Ponadto wskaźniki takie jak wysoki poziom niepobierania świadczeń społecznych nadal budzą obawy co do skuteczności polityk, które nie docierają do osób potrzebujących tych świadczeń i kwalifikujących się do nich.

Według sprawozdania reakcja na szybko zmieniający się świat naznaczony cyfryzacją, wojną, starzeniem się społeczeństwa i zmianą klimatu jest niewystarczająca, co wskazuje na potrzebę przywrócenia systemowego podejścia do polityki społecznej.

Juliana Wahlgren, dyrektorka EAPN, podkreśliła pilny charakter tej kwestii i stwierdziła: UE musi chronić państwo opiekuńcze i priorytetowo traktować wydatki socjalne. W tym celu w sprawozdaniu Poverty Watch zawarto zalecenia dotyczące m.in. minimalnego dochodu, kryzysu mieszkaniowego i transformacji energetycznej. Zasadnicze znaczenie ma skuteczność i adekwatność. W przyszłym roku Komisja Europejska zainicjuje unijną strategię na rzecz walki z ubóstwem, ale uda się ją osiągnąć tylko wtedy, gdy państwa członkowskie przyjmą prawdziwie systemowe podejście do ochrony socjalnej. Ponieważ ponad 20% ludności UE jest zagrożone ubóstwem, nie możemy sobie pozwolić na kontynuowanie rozdrobnionych strategii politycznych. Ochrona socjalna musi być silna, skoordynowana i skuteczna.

Séamus Boland, przewodniczący Grupy Organizacji Społeczeństwa Obywatelskiego, powiedział: Eliminacja ubóstwa wymaga nieustających działań ze strony wszystkich państw członkowskich. Znaczna część ubóstwa w UE ma charakter międzypokoleniowy i może być szczególnie dotkliwa dla dzieci i osób starszych. W dziedzinie edukacji, mieszkalnictwa i kosztownej energii należy wprowadzić specjalne środki ukierunkowane na słabości systemu. W przeciwnym razie UE jako podmiot polityczny będzie miała trudności z utrzymaniem zaufania swoich obywateli.

Krzysztof Balon, wiceprzewodniczący Grupy Organizacji Społeczeństwa Obywatelskiego i sprawozdawca opinii EKES-u w sprawie pierwszej w historii strategii na rzecz walki z ubóstwem, zapowiedzianej w wytycznych politycznych dla Komisji Europejskiej na lata 2024–2029, stwierdził: Skuteczna unijna strategia na rzecz walki z ubóstwem musi opierać się na doświadczeniach osób żyjących w ubóstwie i uwzględniać ich potrzeby. Powinna również wspierać organizacje społeczeństwa obywatelskiego i angażować je w opracowywanie oraz wdrażanie odpowiednich projektów i środków mających na celu zwalczanie wykluczenia społecznego.

Opinia EKES-u zostanie przedstawiona na sesji plenarnej EKES-u w dniach 16–17 lipca.

Grupa Pracowników w EKES-ie

„Nie można kłamać, nie sądząc, że zna się prawdę. Wciskanie kitu nie nakłada żadnych tego rodzaju ograniczeń”. Książka spod pióra filozofa Harry’ego G. Frankfurta „O wciskaniu kitu” nabiera szczególnego znaczenia po ogłoszeniu wczoraj w Waszyngtonie tzw. „dnia wyzwolenia”.

Dnia 2 kwietnia amerykański prezydent ogłosił dla wszystkich zryczałtowane cło przywozowe w wysokości 10%, a także specjalne cła dla „najgorszych sprawców”. Przedstawiono wykaz tych sprawców oraz wysokość wzajemnych ceł dla innych krajów, w tym 20-procentową stawkę dla UE. Prezydent najwidoczniej nie zaprzątał sobie głowy tym, że te cyfry są w większości pozbawione sensu i z pewnością nie odpowiadają właściwej definicji „wzajemnych ceł”. Nieistotny była dla niego również fakt, że unijny deficyt w handlu usługami niemal równoważy ogólną wymianę handlową między oboma blokami. Nigdy nie chodziło jednak o wierność faktom.

Czego można spodziewać się w sytuacji, gdy rozpętała się nowa wojna handlowa oparta na niedorzecznościach? Wzrostu inflacji, niepewności rynku i ciosu w przemysł europejski. Przekonamy się jeszcze, czy którekolwiek z wprowadzonych środków przyniosą korzyści pracownicom i pracownikom w USA.

UE musi chronić pracowników i miejsca pracy na swym terytorium poprzez łagodzenie początkowego wpływu nie tylko z powodu ceł, lecz również z powodu niepewności wynikającej z ich arbitralności. Wymaga to ożywienia popytu wewnętrznego oraz zapewnienia skutecznej redystrybucji i wykorzystania bogactwa.

Oznacza to również ochronę głównych gałęzi przemysłu i sektorów oraz inwestowanie w nie, dywersyfikację źródeł energii, przeciwdziałanie kryzysowi związanemu z kosztami utrzymania oraz reformę UE z myślą o skuteczności procesu decyzyjnego. Tylko silne i odporne społeczeństwo może zapobiec kolejnym naśladowcom Trumpa na całym kontynencie. Partnerzy społeczni są kluczowym ogniwem takiego społeczeństwa. Do zaciekłych wrogów duetu Musk–Trump należą związki zawodowe, które mają ku temu wszelkie powody.

Społeczeństwo obywatelskie przeciwdziała polaryzacji społeczeństw

Jest kwiecień, a my wciąż wspominamy, jaką dynamikę i bogactwo pomysłów wyzwoliły nasze sztandarowe wydarzenia z marca – wydarzenia, które po raz kolejny pokazały moc i determinację społeczeństwa obywatelskiego.

Marzec był rzeczywiście bardzo intensywnym i inspirującym miesiącem w Europejskim Komitecie Ekonomiczno-Społecznym. Zorganizowaliśmy nasze doroczne wydarzenie dla młodzieży „Twoja Europa – twoje zdanie!”, gdzie oddaliśmy mikrofon młodym ludziom, którzy są przyszłością Europy. Uczestnicy, z których wielu chodzi jeszcze do szkoły średniej, przybyli z całego kontynentu, także ze Zjednoczonego Królestwa i krajów kandydujących do UE.

Przeprowadziliśmy także drugi Tydzień Społeczeństwa Obywatelskiego, w którym wzięło udział ponad 800 przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego z całej Europy. Wiedli oni ożywione dyskusje, wymieniali się najlepszymi praktykami i wspólnie tworzyli rozwiązania służące wzmocnieniu demokratycznego uczestnictwa. W tym roku impreza odbyła się pod hasłem: „Wzmocnienie spójności i uczestnictwa w spolaryzowanych społeczeństwach”.

W dzisiejszych niespokojnych czasach nie brakuje palących tematów. Dlaczego więc skupiać się na polaryzacji?

Polaryzacja – zaostrzanie się przeciwstawnych poglądów – może być zwykłym elementem demokratycznego dyskursu, często zakorzenionym w ideologii. W istocie żywiołowa debata i wyrażanie różnorodnych, nawet wzajemnie sprzecznych opinii są nieodzowne w każdym otwartym i pluralistycznym społeczeństwie, takim jak nasze. Jak EKES często podkreśla, otwarta i nieograniczona w żaden sposób debata jest „podstawą społeczeństwa uczestniczącego, bez którego demokracja nie może prawidłowo funkcjonować”.

Jednak polaryzacja, którą obserwujemy dziś, jest innego rodzaju. Jesteśmy świadkami nasilenia negatywnej polaryzacji i populizmu, które odrzucają dialog, osłabiają zaufanie i podważają wartości demokratyczne. W polityce i życiu publicznym przestrzeń dla kompromisu się kurczy. Gdy polaryzacja przybiera odcień wrogości – gdy podsyca nienawiść lub resentyment – wtedy rozbija spójność społeczną, pogłębia podziały, a w najgorszych przypadkach prowadzi do przemocy.

Poświęcając nasze wydarzenie tematowi polaryzacji, chcieliśmy zwrócić uwagę na niepokojący wzrost jej toksycznych cech, którymi powoli przesiąkają europejskie społeczeństwa.

Tę tendencję potęgują liczne zagrożenia: zagraniczne ingerencje w procesy demokratyczne, rozpowszechnianie dezinformacji oraz manipulowanie mediami społecznościowymi w celu uciszenia głosów ludzi inaczej myślących i szerzenia skrajnych poglądów. Widzimy też rosnącą presję na wolność mediów – bądź to przez monopolizację, bądź to przez ingerencję rządów lub ataki na dziennikarzy – w czasach, gdy wolne i pluralistyczne media są bardziej potrzebne niż kiedykolwiek wcześniej.

W Komitecie jesteśmy głęboko zaniepokojeni wzrostem liczby przestępstw na tle nienawiści w całej Europie, w tym przestępstw wymierzonych w religię oraz płeć biologiczną i społeczno-kulturową. Nienawiść podważa demokrację, osłabia nasze instytucje i wzbudza nieufność wśród obywateli.

Tu właśnie otwiera się ważne pole dla społeczeństwa obywatelskiego. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają impet i odwagę, by bronić przestrzeni demokratycznej, stać na straży praw podstawowych i wzmacniać tkankę naszych społeczności. Są też w stanie przeciwstawiać się toksycznym skutkom negatywnej polaryzacji.

Tydzień Społeczeństwa Obywatelskiego był naszym sposobem wspierania tych wysiłków. Stworzył przestrzeń do konstruktywnego dialogu, prezentacji nowych pomysłów i wspólnego rozwiązywania problemów w celu wspierania uczestnictwa i spójności społecznej. Odbyły się panele Grupy Łącznikowej na różne tematy. Jeden dzień był poświęcony europejskiej inicjatywie obywatelskiej – jedynemu w swoim rodzaju narzędziu UE na rzecz demokracji bezpośredniej.

Podczas tego tygodnia EKES przyznał również 15. Nagrodę dla Społeczeństwa Obywatelskiego trzem wyróżniającym się inicjatywom służącym zwalczaniu polaryzacji w całej Europie. Projekty te, wybrane spośród ponad 50 zgłoszeń z 15 państw członkowskich, pokazują zarówno skalę wyzwania, jak i głębokie, pełne determinacji zaangażowanie podmiotów społeczeństwa obywatelskiego w jego podjęcie.

Mam nadzieję, że tegoroczny Tydzień Społeczeństwa Obywatelskiego i nasi laureaci tchną w nas wszystkich nowy optymizm i wiarę w rolę, jaką społeczeństwo obywatelskie może odgrywać w obronie i promowaniu europejskich wartości demokratycznych.

Podczas gdy analizujemy jeszcze pomysły, propozycje i wnioski z marcowych wydarzeń, w tym kwietniowym numerze postanowiliśmy oddać głos niektórym uczestnikom Tygodnia Społeczeństwa Obywatelskiego i inicjatywy „Twoja Europa – twoje zdanie!”. Życzę przyjemnej lektury.

Laurenţiu Plosceanu

Wiceprzewodniczący ds. komunikacji

Ukrainę na tegorocznej edycji wydarzenia „Twoja Europa – twoje zdanie!” reprezentowała wraz ze swoimi uczniami Tatiana Powalajewa. Ta nauczycielka ze szkoły średniej w Charkowie ostatni raz stanęła przed swoją klasą w lutym 2022 r., a od tego czasu uczy zdalnie. Opisuje trudności związane z pracą wychowawczyni w mieście położonym zaledwie 40 km od granicy z Rosją, które od początku wojny jest nieustannie atakowane.

Jak wojna wpłynęła na pani zdolność pracy jako wychowawczyni, nauczycielki? I ogólnie jak wpłynęła na system kształcenia w Ukrainie?

Dzisiaj w Charkowie prawie wszystkie szkoły przeszły na tryb nauki online, ponieważ nie dysponujemy wystarczającą liczbą schronów, aby zapewnić naszym uczniom bezpieczeństwo podczas zajęć stacjonarnych. Tak pracujemy już od trzech lat. Ostatni raz widziałam moich uczniów i uczennice w klasie 23 lutego 2022 r.  Wielu z nich opuściło kraj, musiało tak zrobić. Mieszkają teraz w licznych krajach europejskich i jako nauczycielka czuję głęboki smutek. Tęsknię za nimi i wiem, że muszą zmagać się z wieloma rzeczami. Czasami muszą uczyć się w szkołach zarówno europejskich, jak i ukraińskich. To dla nich ogromne obciążenie. Tymczasem ci z nas, którzy pozostali w Ukrainie, żyją w ciągłym niebezpieczeństwie. Nikt nie zasługuje na takie warunki życia.

Uczenie i wspieranie uczniów w czasie wojny to coś, z czym nigdy wcześniej się nie zmierzyliśmy. Jedną z moich największych trudności jest to, że czuję się bezsilna i nie mam jak pomóc niektórym uczniom. Moja wiedza i doświadczenie czasami nie wystarczają, by poradzić sobie z ich problemami zdrowotnymi spowodowanymi stresem i jego skutkami. Obserwuję poważne zmiany w osobowości uczniów wynikające ze stresowego zaburzenia pourazowego, w którego przypadku pomoc lekarza jest pilniej potrzebna niż nauczyciela. Bolesne jest uświadomić sobie, że nie możesz ochronić swoich uczniów przed tymi ciężkimi doświadczeniami. Nadal jednak jesteśmy blisko uczniów, gotowi im pomagać, wspierać ich i opiekować się nimi.

Kolejna trudność polega na tym, by zachować własną odporność i być oparciem dla uczniów, nie tylko w dziedzinie związanej z przedmiotem, którego nauczam, ale także w innych aspektach życia. Silny, odporny nauczyciel może zaofiarować uczniom więcej, ale pytanie brzmi: jak utrzymać tę siłę? Nauczyciele żyjący i pracujący podczas wojny potrzebują tyle samo wsparcia, co każdy inny człowiek, ponieważ wspieramy dzieci, które są naszą przyszłością. Im bardziej pozytywnie nastawiony jest nauczyciel, tym większe wsparcie i lepszą opiekę otrzymują uczniowie.

Dlaczego pani zdaniem jest ważne, by zachęcać uczennice i uczniów do zainteresowania się polityką lub życiem obywatelskim bądź do udziału w takich międzynarodowych wydarzeniach jak „Twoja Europa – twoje zdanie!”?

Zachęcanie uczniów, by aktywnie podejmowali działania, jest jednym z podstawowych zadań nauczycieli. Inspirowanie ich do ciągłego angażowania się w życie polityczne jest jeszcze ważniejsze, ponieważ polityka ma znaczący wpływ na ludzką egzystencję. To zaangażowanie stwarza cenną okazję, by przedstawiać pomysły oraz rozwiązania wielu problemów, z którymi mamy dziś do czynienia.

Uczestnicząc w międzynarodowych wydarzeniach takich jak „Twoja Europa – twoje zdanie!”, uczniowie mogą znaleźć towarzyszy i zwolenników, by dzielić się pomysłami, pracować wspólnie nad najlepszymi rozwiązaniami i wymieniać się wartościowymi doświadczeniami. Spotykanie się z rówieśnikami niewątpliwie pozwala uczniom zastanowić się nad tym, jak bardzo są postępowi, jakie mają plany, cele i perspektywy oraz jakiego rodzaju rozwoju osobistego mogą dalej potrzebować.

Gdyby mogła pani jako nauczycielka w dzisiejszej Ukrainie powiedzieć coś innym nauczycielom lub innym szkołom, na co zwróciłaby pani uwagę?

Chciałbym przekazać moim koleżankom i kolegom oraz ich uczniom trzy spostrzeżenia. Po pierwsze, jeśli rzeczywiście chcesz poznać prawdę o wojnie, spytaj ludzi, którzy żyją nią na co dzień.

Po drugie, uświadom sobie, jak ważne jest trwanie w jedności, aby pomagać innym i być gotowym do zapobiegania katastrofom. Trzeba też zrozumieć, jak wiele znaczy należeć do silnej wspólnoty o wspólnych wartościach moralnych, interesach i perspektywach na przyszłość.

Trzecią sprawą, najbardziej pozytywną i optymistyczną, jest to, że żyjemy. Przeżywamy nasze życie, walczymy i osiągamy rezultaty. Doskonalimy się; mamy nadzieję na lepszą przyszłość i robimy wiele, aby dowieść, że nawet w najtrudniejszych czasach istnieją nadzieja i pragnienie życia. Szanujemy tych, którzy poświęcają życie dla naszej przyszłej niezależności, i pomagamy im na tyle, na ile potrafimy. Czujemy wdzięczność dla każdego, kto pomaga.

Uczniowie z Ukrainy biorą udział w wielu krajowych i międzynarodowych wydarzeniach, konkursach i olimpiadach, w których osiągają wspaniałe wyniki i zdobywają uznanie na całym świecie. Jednocześnie uczymy się przetrwać fizycznie, intelektualnie i emocjonalnie w najtrudniejszych warunkach życia, kształtując nasze życiowe doświadczenia w samym centrum Europy.

Tatiana Powalajewa od niemal 26 lat uczy języka angielskiego w charkowskim Liceum 99 w Ukrainie. Wzięła udział w tegorocznej edycji wydarzenia „Twoja Europa – twoje zdanie!”, gdzie towarzyszyła swoim uczniom. 

Fragmentacja jednolitego rynku ma bezpośredni wpływ na koszty utrzymania w UE i spycha wiele Europejek i Europejczyków na skraj ubóstwa. Zwróciliśmy się do Emilie Prouzet, sprawozdawczyni opinii na ten temat, o przedstawienie zaleceń EKES-u mających na celu rozwiązanie tego problemu oraz stworzenie sprawiedliwego i konkurencyjnego jednolitego rynku.