Hoewel zij teleurgesteld zijn over de resultaten van de COP28 beschouwen de maatschappelijke organisaties deze wel als een mogelijke aanzet tot meer Europese actie op het wereldtoneel. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) blijft zich inzetten voor klimaatactie en benadrukt dat de lat hoger moet en dat jongeren nauwer bij de strijd tegen klimaatverandering moeten worden betrokken.

Met de COP28 is een historische stap gezet: voor het eerst in dertig jaar hebben landen zich ertoe verbonden om het gebruik van fossiele brandstoffen in energiesystemen af te bouwen. EESC-voorzitter Oliver Röpke erkent dat vooruitgang is geboekt, maar dringt aan op een volledige uitfasering van fossiele brandstoffen en beklemtoont dat het belangrijk is om jongeren bij deze inspanningen te betrekken.

Het feit dat de doelstelling van de Overeenkomst van Parijs om de wereldwijde temperatuurstijging te beperken overeind is gebleven, is volgens de EU-onderhandelaars een succes. Tijdens de COP28 werd met name de energiesector in het vizier genomen, en werd bepaald dat moet worden gestreefd naar een emissiereductie van 43 % tegen 2030 en een nettonuluitstoot tegen 2050. Critici wijzen echter op de tekortkomingen van de overeenkomst. Zo is het zeer de vraag of de 1,5°C-doelstelling zal worden gehaald, kunnen er vraagtekens worden geplaatst bij de invloed van de oliestaten en zijn de financiële bepalingen in verband met de transitie niet afdoende.

Sandrine Dixson-Declève, covoorzitter van de Club van Rome, waarschuwt voor een toenemende welvaartskloof en voor sociale spanningen als gevolg van de oneerlijke lastenverdeling. Diandra Ni Bhuachalla, jongerenafgevaardigde van het EESC, geeft aan diep teleurgesteld te zijn over het resultaat van de COP28. Zij vindt het belangrijk om rekening te houden met de ervaringen die gewone mensen hebben opgedaan in de strijd tegen de lobbyisten van de sector fossiele brandstoffen.

De punten van zorg ten spijt erkennen de EESC-leden de positieve aspecten van de overeenkomst van Dubai. Zij beloven zich te zullen inzetten om de mazen in de wet te dichten en verzoeken de andere EU-instellingen met klem hetzelfde te doen. De boodschap waar de EESC-leden het tijdens het debat over eens zijn geworden klinkt luid en duidelijk: “Er is dringend actie geboden om het klimaat te redden, en wij zullen ons daarvoor blijven inzetten via optreden op EU- en VN-niveau”. (ks)

Sinds het ontstaan van het idee van een interne Europese markt in de jaren tachtig, de concipiëring en de lancering ervan begin jaren negentig hebben zich op het Europese continent en daarbuiten tal van historische veranderingen voltrokken. Zo is de Europese Unie qua omvang en aantal lidstaten meer dan verdubbeld en heeft zij te maken gekregen met crises, conflicten en natuurlijke, economische, sociale en technologische uitdagingen.

Ook de geopolitieke situatie is sindsdien drastisch veranderd, met de opkomst van een nieuwe supermacht in Azië, die op verschillende niveaus een systemische rivaal van de EU is geworden. In de loop der jaren zijn de beginselen van de interne markt, d.w.z. het vrije verkeer van goederen, diensten, kapitaal en arbeid, een troef gebleken voor de economische prestaties van de EU. Toch is de interne markt nog verre van perfect.

Er zijn soms hiaten in de uitvoering van de gezamenlijk overeengekomen regels, de administratieve vereisten hebben zich vermenigvuldigd en de capaciteit voor markttoezicht is helaas beperkt. Bovendien is de interne markt onderhevig aan tegenstrijdige doelstellingen. Subsidieverzoeken van de industrie en van andere spelers op nationaal niveau botsen met pleidooien om staatssteun te beperken en een gelijk speelveld in alle lidstaten te handhaven. De vereiste van lokaal produceren om waardecreatie en werkgelegenheid in Europa te houden, staat op gespannen voet met de roep om toegang tot open markten teneinde kostenconcurrerend te blijven ten opzichte van mondiale concurrenten en teneinde consumenten te kunnen voorzien van betaalbare producten. En dan is er nog het spanningsveld tussen het waarborgen van de toegang tot onmisbare grondstoffen voor de productie van goederen (variërend van voertuigen, windturbines en zonnepanelen tot keuken- en tuinapparatuur) en de manier waarop deze grondstoffen worden betrokken (zoals naleving van arbeids- en milieunormen en de omgang met concurrenten voor deze grondstoffen).

Aan de openstelling van de EU-markten en -grenzen, cruciaal in het oorspronkelijke idee van de interne markt, blijkt iets te schorten in een wereld waarin multilateraal overeengekomen internationale handelsregels niet langer worden nageleefd. Het risico bestaat zelfs dat het een zwakte van de EU wordt als er niet wordt voorzien in bepaalde waarborgen, zoals streng toezicht op de kwaliteit en veiligheid van producten die de EU-markt binnenkomen of screening van investeringen en de doelstellingen daarvan. In een wereld die zich afkeert van multilaterale, op regels gebaseerde systemen ten gunste van landen die de toegang tot grondstoffen beperken voor hun nationale belangen, werkt een economie van globalisering en wereldwijd geïntegreerde toeleveringsketens niet langer.

De interne markt, die tot nu toe op deze regels was gebaseerd, heeft daarom een nieuwe strategie nodig, gericht op verschillende aspecten: een Europees industriebeleid, een gunstig kader voor ondernemingen (waaronder kleine en middelgrote), ondernemingen van de sociale economie, overheidssteun voor het Europese project, goed georganiseerde en efficiënte diensten van algemeen belang en maatregelen om het Europees sociaal model te behouden en verder te ontwikkelen.

De voltooiing van de kapitaalmarkt van de EU is volgens het EESC van cruciaal belang voor de verdieping van de interne markt. De kapitaalmarkt moet worden gericht op het financieren van de productie, aankoop en stroom van goederen en diensten, met name door onderzoek, ontwikkeling en innovatie in het bedrijfsleven en diensten van algemeen belang te ondersteunen en door ondernemerschap aan te moedigen.

Voorts moet voorrang worden gegeven aan beleid dat een kader biedt voor innovatie door particuliere ondernemingen, dat innovatie bevordert via de toegang tot durfkapitaal, en dat het smeden van banden tussen de industrie en de wetenschappelijke sector stimuleert. Ook handhaving van het acquis moet een prioriteit zijn bij het versterken van de interne markt. Veel van de regels ervan worden helaas op nationaal niveau niet omgezet, of op zeer uiteenlopende wijze of in zeer verschillende mate toegepast. Dit vormt een ernstige en significante belemmering voor de goede werking van de interne markt.

De EU moet klimaatdiplomatie als vlaggenschipbeleid in haar externe optreden bevorderen, aldus het Europees Economisch en Sociaal Comité in zijn advies dat tijdens de decemberzitting werd goedgekeurd. Er is een robuust en geloofwaardig strategisch plan nodig om haar klimaatdiplomatie aan te passen aan het huidige geopolitieke landschap en de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN.

Volgens het EESC wordt er vooruitgang geboekt zodra de klimaatdiplomatie wordt opgewaardeerd tot speerpunt van de buitenlandse betrekkingen van de EU.

Stefano Mallia, voorzitter van de groep Werkgevers van het EESC en rapporteur voor het advies, benadrukte: “Er is geen tijd te verliezen als we onherstelbare schade willen voorkomen. Klimaatdiplomatie is preventieve diplomatie. Daarom moeten we dringend meer werk maken van klimaatdiplomatie en ervoor zorgen dat dit een speerpunt wordt van het externe beleid van de EU.”

Het EESC moedigt de EU aan om een alomvattende strategie voor klimaatdiplomatie met prioriteiten voor de korte en lange termijn vast te stellen die klimaatacties integreren in alle gebieden van externe betrekkingen, waaronder veiligheid en defensie, handel, investeringen, vervoer, migratie, ontwikkelingssamenwerking, financiële en technische bijstand, cultuur en gezondheid.

Door de Europese Green Deal intern effectief uit te voeren, krijgt de EU de geloofwaardigheid om anderen te beïnvloeden en te inspireren om een vergelijkbare stap naar duurzaamheid te zetten. Daarom dringt het EESC er bij de lidstaten en de instellingen op aan te zorgen voor een betere coördinatie tussen de EU-actoren om hun respectieve beleid af te stemmen op de klimaatdoelstellingen en de binnenlandse maatregelen voor de uitvoering van de Green Deal te versnellen.

De rapporteur voor het advies, Stefano Mallia, zei het als volgt: “We moeten binnen de EU nagaan of we de doelstellingen die we in het kader van de Green Deal hebben vastgesteld, waar kunnen maken. Zodra de zaken hier op orde zijn, moeten we samenwerken met buurlanden, hun economische diversificatie bevorderen, plannen voor een rechtvaardige transitie opstellen en aanpassings- en risicobeheerprojecten ondersteunen om risico’s van kwetsbaarheid te voorkomen en te verminderen.” (mt)

In een onlangs goedgekeurd advies waarschuwt het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) dat de EU te afhankelijk is van de invoer van actieve farmaceutische ingrediënten en afgewerkte geneesmiddelen uit Azië en dat dit een risico vormt voor de gezondheid en het welzijn van de Europese burgers. Het EESC stelt daarom een wet inzake kritieke geneesmiddelen voor.

Het wordt steeds moeilijker om de bevoorrading van de Europese Unie met essentiële geneesmiddelen veilig te stellen, aangezien de meeste actieve farmaceutische ingrediënten (API’s) en afgewerkte geneesmiddelen momenteel uit Azië worden ingevoerd. Het feit dat de EU zo afhankelijk is van leveranciers uit derde landen wekt ongerustheid: Is de EU wel bestand tegen verstoringen van de toeleveringsketen, tegen prijsvolatiliteit en mogelijke geopolitieke gevaren?

“Doordat we voor essentiële geneesmiddelen afhankelijk zijn van externe leveranciers, brengen we de gezondheid van onze burgers in gevaar. We moeten nu handelen om ervoor te zorgen dat de Europese burgers de medicijnen kunnen krijgen die ze nodig hebben”, aldus Lech Pilawski, EESC-rapporteur voor het advies.

Met het oog hierop pleit het EESC voor de invoering van een nieuw EU-mechanisme dat de productie van API’s en afgewerkte geneesmiddelen in Europa ondersteunt. De voorgestelde wet inzake kritieke geneesmiddelen, die de vorm heeft van een verordening, is bedoeld als een alomvattend EU-mechanisme om de productie van API’s en afgewerkte geneesmiddelen in de Europese Unie actief te ondersteunen. Dit mechanisme zou financiering bieden voor onderzoek en ontwikkeling, de uitbouw van infrastructuur en operationele kosten.

Om deze aanbevelingen te kunnen uitvoeren, zijn aanzienlijke investeringen nodig en moeten de EU-lidstaten samenwerken. Het EESC roept de Europese Commissie op om het voortouw te nemen bij de coördinatie van deze inspanningen en een alomvattende strategie te ontwikkelen die de volksgezondheid in Europa veiligstelt, de economische welvaart bevordert en ervoor zorgt dat geneesmiddelen betaalbaar blijven voor EU-burgers. (gb)

Economie en financiën, digitalisering, concurrentievermogen en bedrijfsleven, en handel. Dat zijn de vier terreinen waarop het Spaanse voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie vooruitgang heeft geboekt tussen juli en december 2023.

Nadia Calviño, eerste vicepremier en minister van Economie en Digitalisering van Spanje, vatte tijdens de zitting van december de conclusies van het roulerende EU-voorzitterschap samen. Ze haalde daarbij onder meer de verdieping van de economische en monetaire unie, de overeenkomst over instantbetalingen in het bankwezen, de hervorming van de elektriciteitsmarkt en de ondertekening van een geavanceerdehandelsovereenkomst met Chili aan.

Mevrouw Calviño, die naar verwachting op 1 januari 2024 het roer overneemt als voorzitter van de Europese Investeringsbank (EIB), benadrukte ook de punten die de Europese Unie binnenkort op de agenda moet zetten, vooral met het oog op de komende Europese verkiezingen. “De wereld ondergaat ingrijpende veranderingen en de tektonische platen die na de Tweede Wereldoorlog zijn ontstaan, zijn aan het verschuiven,” zei ze. “We moeten ervoor zorgen dat de EU een vooraanstaande rol blijft spelen in de belangrijkste internationale debatten, de uitdagingen aangaat die er echt toe doen en de Europese waarden in deze nieuwe wereldorde beschermt.”

Verwijzend naar de intense zes maanden die bijna ten einde liepen, voegde ze eraan toe dat “de samenwerking met andere Europese instellingen, en in het bijzonder met het EESC, van groot belang was voor het succes. Mijn aanwezigheid hier vandaag is een teken van de sterke betrokkenheid van de Spaanse regering bij de sociale partners, de sociale dialoog en het maatschappelijk middenveld. We proberen goed te luisteren en in ons werk rekening te houden met de standpunten van het maatschappelijk middenveld.” (mp)

Beste lezers,

2024 wordt een jaar van verandering, niet alleen in Europa, maar in de hele wereld. Terwijl wij ons voorbereiden op de grootste democratische exercitie van dit continent, de verkiezingen voor het Europees Parlement in juni, worden er in meer dan 50 landen ter wereld nationale of presidentsverkiezingen gehouden, inclusief in de Verenigde Staten. De politieke krachtverhoudingen zullen veranderen en er zullen nieuwe koersen worden uitgezet.

In het geval van de EU zullen de verkiezingen voor het Europees Parlement de lakmoesproef worden voor het vertrouwen van de burger. We hebben de afgelopen jaren voor ongekende uitdagingen gestaan en het is nu aan de Europese burgers om te vertellen of de EU het er goed vanaf gebracht heeft. Aangezien de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting bovenaan het prioriteitenlijstje van de EU-burgers staat, verwacht ik niet dat onze Unie vanaf nu in rustig vaarwater terechtkomt. Inflatie, werkzekerheid en een algemeen gebrek aan economische stabiliteit zijn een vruchtbare voedingsbodem voor angst en spelen een populistisch en extremistisch narratief in de kaart.

De EU kan deze trend stoppen, maar dat is geen gemakkelijke taak. We moeten in gesprek gaan met de kiezers, die de kans moeten krijgen om hun verhaal te doen en hun stem te laten horen. Wat dit betreft kan ik u met trots melden dat het EESC voor het eerst in zijn geschiedenis een Week van het Maatschappelijk Middenveld organiseert (4-8 maart), waarin burgers uit heel Europa, jong en oud, samenkomen om met elkaar van gedachten te wisselen en een boodschap mee te geven aan de volgende generatie Europese leiders die straks de nieuwe Commissie en het nieuwe Parlement gaan vormen.

De Europese Unie zal ook langs nieuwe uitdagingen moeten navigeren. Met het recente historische besluit van de Europese Raad van december om toetredingsonderhandelingen met Oekraïne en Moldavië te beginnen en Georgië de status van kandidaat-lidstaat te verlenen, werd een cruciale stap in het uitbreidingsproces gezet. De bal ligt nu bij de kandidaten, die de nodige hervormingen moeten doorvoeren. Maar ook de EU-leiders moeten aan de bak: zij hebben immers toegezegd zich te zullen buigen over interne hervormingen, waarvan de conclusies in de zomer van 2024 worden verwacht. Het EESC loopt voor de troepen uit door alvast “leden uit kandidaat-lidstaten” in zijn midden te verwelkomen, die een bijdrage zullen leveren aan het opstellen van onze adviezen en zullen deelnemen aan zittingen. We zijn momenteel bezig met het selecteren van de nieuwe leden die zich na een oproep kandidaat hebben gesteld. Zij zullen tijdens de EESC-zitting van volgende maand worden geïnstalleerd.

Dit alles zal plaatsvinden onder het toeziend oog van het Belgisch voorzitterschap van de EU, dat belast is met de afronding van de wetgevingsdossiers en de voorbereiding van de Europese verkiezingen. Wie nog geen kennis heeft genomen van de prioriteiten van het Belgisch voorzitterschap, raad ik aan om onze zitting van januari te volgen.

Aan het begin van onze reis door 2024 is het belangrijk om in gedachten te houden dat verandering geen obstakel is, maar juist een gelegenheid om te groeien. Het is een kans om de kaarten opnieuw te schudden en Europa weer sterker en hechter te maken.

Oliver Röpke

Voorzitter van het EESC

In dit nummer:

• In memoriam: Jacques Delors, voormalig voorzitter van de Europese Commissie. Een eerbetoon door Sébastien Maillard, directeur van het Institut Jacques Delors, en Lorenzo Consoli, EU-correspondent
• COP28: het maatschappelijk middenveld als pleitbezorger van meer klimaatmaatregelen
• Europese gehandicaptenkaart: een stap dichter bij vrij verkeer in de EU voor personen met een handicap
• EESC dringt aan op grotere inzet van politiek om dakloosheid uit te bannen