De economische structuur van Europa is door recente crises op de proef gesteld, en de doorsnee burger kreeg het daarbij het zwaarst te verduren. Ons advies De crises te boven komen biedt een blauwdruk voor een economie die personen en bedrijven beschermt en hen vrijwaart van economische onrust.
De economische structuur van Europa is door recente crises op de proef gesteld, en de doorsnee burger kreeg het daarbij het zwaarst te verduren. Ons advies De crises te boven komen biedt een blauwdruk voor een economie die personen en bedrijven beschermt en hen vrijwaart van economische onrust.
Drie economische vereisten springen in het oog:
Ten eerste moeten economische prognoses veranderen van retrospectieve analyses in voorspellende maatregelen. Inflatie is eerder merkbaar aan keukentafels dan op economische dashboards. We hebben geavanceerde systemen voor vroegtijdige opsporing nodig die knelpunten in de voorziening en anomalieën in de prijstransmissie opmerken voordat die zich vertalen in torenhoge verwarmingskosten en onbetaalbare boodschappen. De huishoudens die het kwetsbaarst zijn voor economische schokken zijn ook het minst goed in staat om deze op te vangen. Om voor gerichte bescherming te zorgen moeten kwetsbaarheden daarom gedetailleerd in kaart worden gebracht.
Ten tweede moet in de begrotingscapaciteit het accent verschuiven van noodrespons naar ingebouwde stabilisatie. NextGenerationEU was indrukwekkend, maar droeg ook de sporen van improvisatie. Met permanente begrotingsstabilisatiemechanismen onder toezicht van het maatschappelijk middenveld zou een crisisrespons de mensen beschermen die het meeste risico lopen. Wanneer in de economische governance geen rekening wordt gehouden met verdelingseffecten, ondermijnen de sociale spanningen die daardoor ontstaan de veerkracht die we juist proberen op te bouwen. Sociale voorwaarden voor EU-financiering mogen niet worden gezien als bureaucratische belemmeringen – zij kunnen ervoor zorgen dat economische groei zich voor iedereen vertaalt in een betere levensstandaard.
Ten derde moet vaart worden gezet achter de marktintegratie op gebieden waar de consument er het meest baat bij heeft. Energiekosten die veel hoger liggen dan die van concurrenten zijn niet alleen macro-economische indicatoren. Ze leiden ook tot maandelijkse energiefacturen die in heel Europa zwaar drukken op het budget van huishoudens. Strategische investeringen in grensoverschrijdende infrastructuur en integratie van de energiemarkt zijn niet alleen maar abstracte economische doelstellingen, maar betekenen ook een tastbare verlichting voor gezinnen en bedrijven die zuchten onder hoge kosten van levensonderhoud.
Economisch beleid ontwikkelen zonder inbreng van het maatschappelijk middenveld is als navigeren zonder kennis van de lokale situatie: technisch gezien mogelijk, maar praktisch gezien dom. Wanneer beleid wordt ontworpen met volledige inbreng van degenen die met de gevolgen ervan te maken krijgen, levert dat altijd veel betere resultaten op. Het gaat hier niet om raadpleging als een formaliteit, maar om het aanboren van de collectieve intelligentie van het maatschappelijk middenveld gedurende de hele beleidscyclus.
De concurrerende sociale markteconomie van Europa moet worden gemoderniseerd en niet aan haar lot worden overgelaten. Alleen mensen met weinig economische verbeeldingskracht zijn voor een keuze tussen concurrentievermogen en bescherming van de burger. De uitdagingen die ons te wachten staan vereisen institutionele creativiteit waarbij economische veerkracht en het welzijn van mensen de kern van Europa’s economische governance vormen.
Het Europees burgerinitiatief is werkelijk uniek. Het is het enige instrument ter wereld waarmee burgers rechtstreeks invloed kunnen uitoefenen op wetgeving. De erkenning ervan laat echter te lang op zich wachten, schrijft Daniela Vancic, hoofd Europees beleid en belangenbehartiging bij Democracy International. Zij doet drie voorstellen voor een effectiever Europees burgerinitiatief.
Het Europees burgerinitiatief is werkelijk uniek. Het is het enige instrument ter wereld waarmee burgers rechtstreeks invloed kunnen uitoefenen op wetgeving. De erkenning ervan laat echter te lang op zich wachten, schrijft Daniela Vancic, hoofd Europees beleid en belangenbehartiging bij Democracy International. Zij doet drie voorstellen voor een effectiever Europees burgerinitiatief.
Het Europees burgerinitiatief (EBI) is een van de krachtigste democratische instrumenten van de EU, na de Europese verkiezingen. Het bestaat al dertien jaar en is in die tijd uitgegroeid tot een belangrijk platform voor participatie dat al meer dan twintig miljoen burgers heeft weten aan te spreken. Hoewel het burgerinitiatief veel mogelijkheden heeft, krijgt het zelden de erkenning die het verdient.
Hier zijn enkele redenen waarom het burgerinitiatief belangrijk is. En drie suggesties om de impact ervan te vergroten.
De rol van het Europees burgerinitiatief in een gepolariseerde wereld
Wat maakt het burgerinitiatief zo uniek? Er bestaat nergens ter wereld een vergelijkbaar instrument. Met het burgerinitiatief kunnen burgers rechtstreeks invloed uitoefenen op wetgeving door steun te verzamelen in ten minste zeven EU-lidstaten. In tijden van toenemende politieke polarisatie vormt het Europees burgerinitiatief een belangrijke brug tussen burgers en beleidsmakers. Het ondersteunt samenwerking, bouwt relaties op en zet aan tot echte verandering.
In de kern is het de bedoeling om mensen aan te moedigen het beleid mede vorm te geven. Het brengt verschillende groepen samen, stimuleert het publieke debat en geeft mensen een stem op het Europese toneel. Zo heeft het initiatief My Voice, My Choice onlangs meer dan een miljoen handtekeningen verzameld, een netwerk van activisten, organisaties en prominenten (waaronder internationale figuren zoals Barack Obama) op de been gebracht en heeft het aangezet tot een breed debat over fundamentele waarden. Dit creëert niet alleen een blijvende meerwaarde voor de zaak in kwestie, maar ook voor de democratie zelf.
Snelle actie is cruciaal
Het Europees burgerinitiatief heeft een enorm democratisch potentieel, maar om het volledig te ontplooien is het belangrijk dat de EU-instellingen snel handelen. Sommige initiatieven, zoals de campagne End the Cage Age, hebben het EU-beleid in positieve zin veranderd. Helaas duurt het vaak te lang voor de wetgeving er gevolg aan geeft. Dit kan frustrerend zijn voor zowel burgers als maatschappelijke organisaties, die het vertrouwen in het proces dreigen te verliezen.
Om de vaart erin te houden, zou de EU moeten overwegen sneller te reageren op burgerinitiatieven die op massale steun van het publiek kunnen rekenen. EU-wetgeving kan een tijdrovend proces zijn, maar een burgerinitiatief met duidelijke en brede steun zou bijzondere aandacht en een speciale behandeling moeten krijgen. Burgers moeten hun ideeën snel omgezet kunnen zien, zodat het burgerinitiatief een katalysator wordt voor snelle verandering en een instrument om invloed uit te oefenen.
De rol van maatschappelijke organisaties bij het stimuleren van Europese hervormingen
Maatschappelijke organisaties hebben altijd centraal gestaan bij het Europees burgerinitiatief, door burgers te mobiliseren en te informeren over de mogelijkheden van dit instrument. Vanaf het allereerste begin hebben organisaties als Democracy International een cruciale rol gespeeld bij de ontwikkeling en ondersteuning van het burgerinitiatief. Maar de rol van het maatschappelijk middenveld gaat veel verder.
Deze organisaties moeten blijven aandringen op hervormingen die het burgerinitiatief als democratisch instrument kunnen versterken. Het zou bijvoorbeeld mogelijk moeten zijn om in het kader van het burgerinitiatief wijzigingen van de EU-verdragen voor te stellen. Deze bevoegdheid is momenteel nog niet haalbaar, maar zou een fundamentele impact kunnen hebben op de toekomst van Europa. De gesprekken over verdragshervorming zijn in volle gang en het besef groeit dat de EU een verdrag nodig heeft dat een antwoord biedt op de uitdagingen en kansen van onze tijd. Het is dus belangrijker dan ooit om het burgerinitiatief uit te breiden zodat burgers hun zegje kunnen doen.
Het burgerinitiatief als inspiratiebron voor de politiek
Het burgerinitiatief moet ambitieuzer worden. Het potentieel ervan kan bijvoorbeeld volledig worden benut als ook initiatieven die niet aan de formele criteria voldoen, in aanmerking worden genomen. Veel goede ideeën halen de drempel van één miljoen handtekeningen niet, maar dat betekent niet dat ze niet de moeite waard zijn. Campagne voeren voor een burgerinitiatief is geen sinecure, zeker als er meerdere talen en landen bij komen kijken. Sommige van de beste ideeën beschikken misschien niet over de middelen om de strenge criteria voor een succesvol burgerinitiatief te halen.
De wet van 2012 op het gemeenschappelijk communicatietarief (EBI) voldeed bijvoorbeeld niet aan de standaarddefinitie van een “succesvol” burgerinitiatief. Zij vormde echter wel de inspiratie voor de EU-regeling inzake roaming tegen thuistarief die vijf jaar later van kracht werd. Daar profiteren intussen miljoenen Europeanen van die nu gratis dataroamen wanneer ze over de grens reizen. Dit toont aan dat zelfs burgerinitiatieven die niet het beoogde aantal handtekeningen halen tot beleidsveranderingen kunnen leiden. De EU moet openstaan voor alle ideeën die door burgers worden aangedragen, ook als ze de drempel van een miljoen handtekeningen niet halen. Deze ideeën kunnen als inspiratiebron dienen voor toekomstige wetgeving.
Belangrijkste conclusies
Het burgerinitiatief is een zeer waardevol instrument om de democratie in Europa te versterken, vooral in een tijd waarin democratische waarden wereldwijd worden bedreigd. Het stelt burgers in staat hun ideeën op Europees niveau te uiten, de steun van het publiek te winnen en een tastbare impact te hebben. Het Europees burgerinitiatief staat niet meer in de kinderschoenen. Het is tijd om na te denken over hoe we dit unieke instrument kunnen verbeteren en een sterkere en directere band tussen burgers en instellingen tot stand kunnen brengen.
Met de blijvende steun van het maatschappelijk middenveld kan het Europees burgerinitiatief bijdragen aan een meer participatieve en responsieve Europese Unie en haar positie als wereldwijde democratische leider kracht bijzetten.
Daniela Vancic is hoofd Europees beleid en belangenbehartiging bij Democracy International, waar ze zich sinds 2017 bezighoudt met kwesties op het gebied van participatie en directe democratie. Ze heeft meer dan tien jaar ervaring met burgerparticipatieprocessen en is een erkend expert op het gebied van het Europees burgerinitiatief. In 2022 was ze co-auteur van het boek “Complementary Democracy: The Art of Deliberative Listening”.
Het Europees burgerinitiatief (EBI) is een doeltreffend instrument gebleken voor het vergroten van de burgerparticipatie in het politieke leven van de EU. Het moet echter worden versterkt om te voorkomen dat de afstand tussen de EU-instellingen en de burger groter wordt.
Het Europees burgerinitiatief (EBI) is een doeltreffend instrument gebleken voor het vergroten van de burgerparticipatie in het politieke leven van de EU. Het moet echter worden versterkt om te voorkomen dat de afstand tussen de EU-instellingen en de burger groter wordt.
Het Europees burgerinitiatief (EBI) is een participatiemechanisme van de EU dat bedoeld is om de directe democratie te versterken. EU-burgers kunnen de Commissie verzoeken wetgeving voor te stellen op een gebied waarop de lidstaten bevoegdheden hebben overgedragen aan het EU-niveau. Daarvoor moeten ten minste één miljoen handtekeningen worden verzameld (van burgers uit ten minste zeven lidstaten; binnen elk van die 7 landen is ook een minimumaantal handtekeningen vereist).
Het EBI ging van start in 2012. Sindsdien heeft de Europese Commissie 119 initiatieven geregistreerd en hebben de organisatoren daarvan ongeveer 20 miljoen handtekeningen verzameld. Tot nu toe hebben elf initiatieven de vereiste drempels bereikt, waarvan er tien al een reactie van de Commissie hebben ontvangen.
De EBI-dag, die elk jaar door het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) wordt gehouden, is een belangrijk forum waar organisatoren en belanghebbenden van geregistreerde en toekomstige burgerinitiatieven informatie en ervaringen kunnen uitwisselen en hun EBI en activiteiten aan het publiek kunnen presenteren.
Dit jaar werd de EBI-dag op 18 maart gehouden in het kader van de Week van het maatschappelijk middenveld.
“De EU moet verdere stappen zetten in de richting van een participerende democratie als aanvulling op de representatieve democratie. Het Europees burgerinitiatief (EBI) is het allereerste instrument voor participerende democratie op transnationaal niveau”, aldus Laurenţiu Plosceanu, EESC-vicevoorzitter voor communicatie.
De Europese Ombudsman, Teresa Anjinho, noemt het EBI een krachtig instrument dat zijn potentieel evenwel nog niet volledig waarmaakt. “We moeten beter communiceren over de doelstellingen en functies van het EBI-instrument. Mensen moeten goed weten wat de mogelijkheden en beperkingen van het EBI zijn, zodat ze op basis daarvan actie ondernemen. Alleen door transparantie, eerlijkheid en communicatie kan het EBI een verschil blijven maken. Zo niet, dan loopt het vertrouwen in dit instrument en in de toekomst van onze Unie averij op,” aldus mevrouw Anjinho.
Tijdens de EBI-dag werden negen EBI-initiatieven gepresenteerd, onder meer met betrekking tot toegang tot water, voedselzekerheid, abortus, LGBTQ+-rechten, bescherming van bestaande gebouwen tegen sloop, bescherming van videogame-erfgoed, een nieuw model van emissiereductie via luchtquota, en nieuwe gezondheidsnormen voor het medische gebruik van psychedelica.
In reactie op oproepen om financiering voor EBI-initiatieven veilig te stellen drong Adriana Mungiu, hoofd van het EBI-team bij het secretariaat-generaal van de Europese Commissie, er bij campagnevoerders op aan niet te wachten op nieuwe, specifieke EBI-budgetten, die er niet zo snel zullen komen. In plaats daarvan zouden ze meer gebruik moeten maken van de middelen die in de huidige EU-begroting beschikbaar zijn, onder andere in de hoofdstukken in verband met “burgerparticipatie”. (at)
Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) heeft zijn steun betuigd voor het Europees oceaanpact, en dringt er bij de Europese Commissie op aan ervoor te zorgen dat het hierbij om een robuust actiekader gaat, niet zomaar om een intentieverklaring.
Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) heeft zijn steun betuigd voor het Europees oceaanpact, en dringt er bij de Europese Commissie op aan ervoor te zorgen dat het hierbij om een robuust actiekader gaat, niet zomaar om een intentieverklaring.
Volgens het EESC moet het pact in overeenstemming zijn met bestaand EU-beleid zoals de Green Deal, de strategie voor de blauwe economie en de duurzameontwikkelingsdoelstellingen, waarbij er een evenwicht moet worden gevonden tussen economische groei, milieubescherming en sociale rechtvaardigheid.
Klimaatverandering, vervuiling en overbevissing brengen oceanen en kustgemeenschappen in gevaar. Het pact heeft tot doel de governance te verbeteren, innovatie te stimuleren en een duurzame blauwe economie te bevorderen. Uit een recente openbare raadpleging en bijdragen van het maatschappelijk middenveld blijkt dat er steeds meer steun is voor doortastende, inclusieve maatregelen.
Javier Garat Pérez, rapporteur voor het advies: “Kustgemeenschappen in Europa worden geconfronteerd met een aantal onderling samenhangende economische, sociale en milieu-uitdagingen. Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, moeten we een duurzame en concurrerende blauwe economie (met inbegrip van visserij en aquacultuur) bevorderen, gezonde, veerkrachtige en productieve oceanen in stand houden en werken aan een alomvattende agenda voor kennis, onderzoek, innovatie en investeringen op marien gebied.”
Het EESC pleit voor gestroomlijnde governance tussen EU-agentschappen, een betere maritieme planning en investeringen in onderzoek via programma’s als Horizon Europa. Het pleit ook voor een actieplan voor “blauw” voedsel, duurzame scheepsbouw en een rechtvaardige transitie voor werknemers in de maritieme sector. Steun voor het kusterfgoed en jongerenbetrokkenheid zijn van essentieel belang.
Voor het welslagen van het pact zijn een sterke politieke wil, adequate financiering en verantwoordingsplicht nodig. Als een en ander juist wordt aangepakt, kan Europa zich positioneren als wereldleider op het gebied van oceaanduurzaamheid, waardoor het voor zowel ecologische veerkracht als economische kansen kan zorgen. (ks)
Bezoek op 10 mei het Europees Economisch en Sociaal in het Jacques Delors-gebouw, Belliardstraat 99 in 1040 Brussel. Daar bevindt zich het kloppende hart van het Europese maatschappelijk middenveld.
Bezoek op 10 mei het Europees Economisch en Sociaal Comité in het Jacques Delors-gebouw, Belliardstraat 99 in 1040 Brussel. Daar bevindt zich het kloppende hart van het Europese maatschappelijk middenveld.
Dit jaar is de Dag van Europa heel bijzonder omdat we de 75e verjaardag van de Schuman-verklaring vieren, die de historische grondslag vormt van de Europese eenheid en samenwerking. Ter gelegenheid van deze gedenkwaardige gebeurtenis opent het EESC zijn deuren voor een hele dag vol interactieve, leerzame en leuke activiteiten en ontdekkingen. Zowel mensen met interesse voor politiek als nieuwsgierige kinderen zullen aan hun trekken komen.
Stempels verzamelen tijdens de ontdekkingstocht door het EESC:
Voer ludieke opdrachten uit bij onze stands.
Bij elke stand kun je een stempel verzamelen voor je stempelkaart.
Lever je volle stempelkaart in en ontvang een speciale beloning!
Mis de kans niet om EESC-voorzitter Oliver Röpke te ontmoeten en een praatje met hem te maken bij een van de stands! Hij zal aanwezig zijn om bezoekers te verwelkomen, vragen te beantwoorden en zijn visie op het Europese maatschappelijk middenveld te delen - een unieke kans voor een persoonlijke ontmoeting met de EESC-voorzitter.
En er zijn nog meer leuke activiteiten:
een karikaturist die je portret tekent;
een speelhoek voor kinderen;
een te gekke fotoautomaat;
een rad van fortuin met verrassingen;
en een stemsimulatie waar je kunt stemmen als een EESC-lid!
Ontdek hoe onze afdelingen en groepen helpen om het beleid en de waarden van de EU vorm te geven.
We willen vieren wat Europa verenigt. Kom alleen of neem je vrienden of familie mee - maar DIT MAG JE NIET MISSEN!
Dit is meer dan zomaar een uitstapje: wees nieuwsgierig en laat je inspireren!
Op 8 april maakte het Europees Netwerk Armoedebestrijding (EAPN) zijn meest recente Poverty Watch Report bekend, met als titel “Towards a systematic approach to social protection”.
Op 8 april maakte het Europees Netwerk Armoedebestrijding (EAPN) zijn meest recente Poverty Watch Report bekend, met als titel “Towards a systematic approach to social protection”.
In dit verslag, dat voor het eerst tijdens een gezamenlijk met de groep Maatschappelijke Organisaties van het EESC in Brussel georganiseerd evenement werd gepresenteerd, wordt ingegaan op de uitdagingen die moeten worden overwonnen om te zorgen voor sterke en veerkrachtige socialebeschermingsstelsels. In de huidige context is dit des te relevanter, nu de welvaartsstaten in de EU te kampen hebben met toenemende financiële beperkingen als gevolg van nationale uitgavenbeperkingen en stijgende uitgaven voor defensie en veiligheid.
Het verslag, dat is gebaseerd op de bevindingen van 19 nationale organisaties die lid zijn van het EAPN, toont aan dat een systemische aanpak van brede en doeltreffende sociale bescherming beleid vereist dat is ingebed in geïntegreerde langetermijnstrategieën die de economische, de sociale en de milieudimensie op elkaar afstemmen. Dit beleid moet gebaseerd zijn op solide gegevens en de betekenisvolle deelname van mensen die in armoede leven.
Nationale EAPN-netwerken uiten hun bezorgdheid over bezuinigingen op sociale uitgaven. Bovendien blijven indicatoren zoals de hoge niveaus van niet-opname van uitkeringen zorgen baren over de efficiëntie van beleidsmaatregelen die er niet in slagen diegenen te bereiken die uitkeringen nodig hebben en ervoor in aanmerking komen.
Volgens het verslag is er niet adequaat gereageerd op een snel veranderende wereld die gekenmerkt wordt door digitalisering, oorlog, vergrijzing en klimaatverandering, waardoor er opnieuw behoefte is aan een systeembenadering van sociaal beleid.
Juliana Wahlgren, directeur van het EAPN, benadrukt de urgentie van deze kwestie: “De EU moet de welvaartsstaat beschermen en prioriteit geven aan sociale uitgaven. Daartoe bevat het Poverty Watch-verslag aanbevelingen over onder meer het minimuminkomen, de huisvestingscrisis en de energietransitie. Efficiëntie en doelmatigheid zijn van essentieel belang. Volgend jaar zal de Europese Commissie de EU-strategie voor armoedebestrijding lanceren, maar deze kan alleen slagen als de lidstaten sociale bescherming werkelijk op integrale wijze benaderen. Aangezien meer dan 20 % van de EU-bevolking het risico loopt op armoede mag het beleid niet langer versnipperd zijn: sociale bescherming moet robuust, gecoördineerd en doeltreffend zijn.”
Séamus Boland, voorzitter van de EESC-groep Maatschappelijke Organisaties: “Het uitbannen van armoede vereist een niet-aflatende inzet van alle lidstaten. Armoede is in de EU vaak intergenerationeel van aard en kan met name kinderen en ouderen hard treffen. Op het gebied van onderwijs, huisvesting en hoge energieprijzen moeten speciale maatregelen worden genomen om de zwakke punten van het armoedebestrijdingsbeleid aan te pakken. Anders zal de EU als politieke entiteit moeite hebben om het vertrouwen van haar burgers te behouden.”
Krzysztof Balon, vicevoorzitter van de groep Maatschappelijke Organisaties en rapporteur voor het EESC-advies over de allereerste EU-strategie voor armoedebestrijding, aangekondigd in de politieke beleidslijnen voor de Europese Commissie 2024-2029: “Een doeltreffende EU-strategie voor armoedebestrijding moet voortbouwen op de ervaringen van mensen in armoede en tegemoetkomen aan hun behoeften. Ook moet deze strategie maatschappelijke organisaties ondersteunen en hen betrekken bij het ontwerpen en uitvoeren van adequate projecten en maatregelen ter bestrijding van sociale uitsluiting.”
Het advies van het EESC zal worden behandeld tijdens de zitting op 16 en 17 maart.
“De leugen is gebaseerd op de overtuiging dat je de waarheid kent. Om onzin te verkondigen is zo’n overtuiging niet nodig.” Het essay “On Bullshit” van filosoof Harry G. Frankfurt, waaruit dit citaat afkomstig is, lijkt bijzonder actueel na de zogenaamde “Liberation Day” die gisteren in Washington werd uitgeroepen.
“De leugen is gebaseerd op de overtuiging dat je de waarheid kent. Om onzin te verkondigen is zo’n overtuiging niet nodig.” Het essay “On Bullshit” van filosoof Harry G. Frankfurt, waaruit dit citaat afkomstig is, lijkt bijzonder actueel na de zogenaamde “Liberation Day” die gisteren in Washington werd uitgeroepen.
Wat kunnen de burgers verwachten, nu er een nieuwe handelsoorlog losbarst op basis van onzinnige beslissingen? Stijgende inflatie, onzekerheid op de markten en zware klappen voor de Europese industrie. Of dit alles in het voordeel van de Amerikaanse werknemers speelt, valt nog te bezien.
Afgezien van de tarievenkwestie moet de EU de werknemers en banen in Europa beschermen en de eerste gevolgen opvangen, die niet alleen te wijten zijn aan de tarieven zelf, maar ook aan de onzekerheid die het gevolg is van willekeur. Dit betekent dat we onze binnenlandse vraag nieuw leven moeten inblazen en ervoor moeten zorgen dat welvaart wordt herverdeeld en effectief wordt gebruikt.
Het betekent ook dat we onze belangrijkste industrieën moeten beschermen en erin moeten investeren, onze energiebronnen moeten diversifiëren, de crisis in verband met de kosten van levensonderhoud moeten aanpakken en de EU moeten hervormen met het oog op een doeltreffende besluitvorming. Alleen een sterke en veerkrachtige samenleving kan voorkomen dat Trump steeds meer navolgers vindt op het Europese continent. De sociale partners spelen een cruciale rol in zo’n samenleving. Niet voor niets zijn de vakbonden de gezworen vijanden van het duo Musk-Trump.
